Nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT: danh mục hiện hành và cách tự rà soát đúng bản chất giao dịch

Vướng mắc về nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT thường không đến từ việc thiếu danh mục, mà đến từ cách đọc đúng điều kiện áp dụng cho từng giao dịch. Cùng một hàng hóa hay dịch vụ, nếu chủ thể bán khác đi, khâu giao dịch khác đi, mục đích sử dụng khác đi hoặc thiếu hồ sơ chứng minh thì cách xử lý thuế GTGT có thể khác hoàn toàn.

Thuận Thiên sẽ giúp bạn tra cứu đầy đủ nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT theo khung pháp lý đang áp dụng, rồi đi vào thực hành: cần kiểm tra dấu hiệu nào, chứng từ nào, điểm nào dễ nhầm với thuế suất 0%, và vì sao chỉ nhìn tên hàng hóa là chưa đủ để kết luận.

Cần nhớ ngay từ đầu: “Không chịu thuế GTGT” là các trường hợp thuộc Điều 5 Luật Thuế GTGT. Khái niệm này không đồng nhất với hàng hóa, dịch vụ áp dụng thuế suất 0%. Hai nhóm này khác nhau cả về cách xử lý đầu ra lẫn quyền khấu trừ, hoàn thuế đầu vào.

I. Những điều cốt lõi cần nắm

1. Cách hiểu đúng về không chịu thuế GTGT

Bản chất của “không chịu thuế GTGT” là hàng hóa, dịch vụ thuộc một trong các trường hợp được liệt kê tại Điều 5. Nếu giao dịch thuộc nhóm này thì không xử lý như hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT thông thường.

• Không chịu thuế GTGT: phải đối chiếu đúng nhóm, đúng điều kiện, đúng phạm vi của Điều 5.
• Không phải thuế suất 0%: 0% vẫn là một mức thuế suất trong hệ thống thuế GTGT, còn không chịu thuế là nằm ngoài phạm vi tính thuế GTGT đầu ra của giao dịch đó.

2. Hệ quả nếu phân loại sai

Cần chú ý hai hệ quả sau khi xử lý hồ sơ:

• Cơ sở kinh doanh có hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT về nguyên tắc không được khấu trừ, không được hoàn thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ đó.
• Ngoại lệ cần tách riêng là trường hợp áp dụng thuế suất 0% theo khoản 1 Điều 9, vì khi đó cơ chế đầu vào khác với giao dịch không chịu thuế.

Nếu phân loại sai giữa “không chịu thuế” và “0%”, rủi ro không chỉ nằm ở hóa đơn đầu ra mà còn kéo theo sai lệch khấu trừ, hoàn thuế GTGT đầu vào.

II. Bảng tra cứu nhanh nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT

III. Danh mục đầy đủ các nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT

1. Nhóm nông nghiệp, giống, thức ăn chăn nuôi, muối

• Sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng hoặc đánh bắt chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường, khi do tổ chức, cá nhân tự sản xuất, tự đánh bắt bán ra hoặc ở khâu nhập khẩu.
• Sơ chế thông thường gồm: làm sạch, phơi, sấy khô, bóc vỏ, xay xát, tách hạt, cắt, bỏ xương, băm, lột da, nghiền, cán mỏng, ướp muối, đóng hộp kín khí, bảo quản lạnh và các hình thức bảo quản thông thường khác.
• Sản phẩm giống vật nuôi và vật liệu nhân giống cây trồng.
• Thức ăn chăn nuôi và thức ăn thủy sản.
• Sản phẩm muối sản xuất từ nước biển, muối mỏ tự nhiên, muối tinh, muối i-ốt có thành phần chính là NaCl.

Cần phân biệt: nông sản chỉ thuộc nhóm này khi chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc mới dừng ở sơ chế thông thường. Tên hàng “nông sản”, “thực phẩm sạch”, “hàng nhà vườn” không đủ để kết luận.

Lưu ý thực hành từ 01/01/2026: doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã mua sản phẩm nông nghiệp chưa chế biến hoặc chỉ sơ chế thông thường rồi bán cho doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã khác thì không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT nhưng được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Nếu bán cho hộ, cá nhân sản xuất kinh doanh hoặc tổ chức, cá nhân khác thì xử lý theo mức thuế suất áp dụng chung.

Một tình huống dễ gặp: doanh nghiệp mua lúa đã xay xát từ nông dân, bán lại cho doanh nghiệp khác và theo thói quen lập hóa đơn như hàng chịu thuế. Trường hợp này cần rà soát kỹ bản chất hàng hóa và đối tượng mua.

2. Nhóm bất động sản, dịch vụ nông nghiệp, vận tải công cộng

• Nhà ở thuộc tài sản công do Nhà nước bán cho người đang thuê.
• Dịch vụ tưới, tiêu nước; cày, bừa đất; nạo vét kênh, mương nội đồng phục vụ sản xuất nông nghiệp; dịch vụ thu hoạch sản phẩm nông nghiệp.
• Chuyển quyền sử dụng đất.
• Vận chuyển hành khách công cộng bằng xe buýt, tàu điện hoặc phương tiện thủy nội địa khi thực hiện nội tỉnh, trong đô thị hoặc tuyến lân cận ngoại tỉnh có điểm dừng đón, trả khách.

Cần phân biệt: chuyển quyền sử dụng đất không đồng nghĩa toàn bộ giao dịch bất động sản đều không chịu thuế GTGT. Tương tự, không phải mọi dịch vụ liên quan nông nghiệp hoặc mọi chuyến vận tải hành khách đều thuộc diện này.

3. Nhóm bảo hiểm, tài chính, ngân hàng, chứng khoán

• Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học, bảo hiểm liên quan đến con người.
• Bảo hiểm vật nuôi, cây trồng và bảo hiểm nông nghiệp khác.
• Bảo hiểm tàu thuyền, thiết bị phục vụ trực tiếp đánh bắt thủy sản.
• Tái bảo hiểm.
• Bảo hiểm công trình, thiết bị dầu khí hoặc tàu chứa dầu mang quốc tịch nước ngoài trong phạm vi hoạt động dầu khí theo điều kiện hướng dẫn.
• Cấp tín dụng theo pháp luật về tổ chức tín dụng và một số khoản phí ghi cụ thể trong hợp đồng vay vốn của Chính phủ Việt Nam với bên cho vay nước ngoài.
• Cho vay của người nộp thuế không phải tổ chức tín dụng.
• Kinh doanh chứng khoán.
• Chuyển nhượng vốn.
• Bán nợ.
• Kinh doanh ngoại tệ.
• Sản phẩm phái sinh.
• Bán tài sản bảo đảm của tổ chức 100% vốn nhà nước có chức năng mua bán nợ để xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng Việt Nam.

Một lỗi phân loại dễ xảy ra: nhầm giữa chuyển nhượng vốn với chuyển nhượng dự án đầu tư hoặc bán tài sản. Quy định đã nêu rõ chuyển nhượng vốn không bao gồm chuyển nhượng dự án đầu tư, bán tài sản.

Thay đổi cần lưu ý: từ 20/06/2026, hướng dẫn về bảo hiểm được làm rõ thêm; đồng thời phần bán nợ có bổ sung nội dung liên quan đến khoản phải trả, khoản phải thu và bán chứng chỉ tiền gửi giữa người nộp thuế không phải tổ chức tín dụng. Đây là nhóm cần đọc đúng văn bản hướng dẫn hiện hành, không nên dùng lại cách hiểu cũ.

4. Nhóm y tế, thú y, tang lễ, giáo dục, phát sóng

• Dịch vụ y tế: khám bệnh, chữa bệnh, phòng bệnh cho người; sinh đẻ có kế hoạch; điều dưỡng sức khỏe; phục hồi chức năng; chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật; vận chuyển người bệnh; cho thuê phòng bệnh, giường bệnh; xét nghiệm, chiếu, chụp; máu và chế phẩm máu dùng cho người bệnh.
• Tiền thuốc chữa bệnh nằm trong gói dịch vụ chữa bệnh theo quy định của Bộ Y tế.
• Dịch vụ thú y: khám bệnh, chữa bệnh, phòng bệnh cho vật nuôi.
• Dịch vụ tang lễ do cơ sở có chức năng kinh doanh dịch vụ tang lễ cung cấp.
• Hoạt động dạy học, dạy nghề theo pháp luật về giáo dục, giáo dục nghề nghiệp.
• Phát sóng truyền thanh, truyền hình bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước.

Một giới hạn quan trọng: cơ sở giáo dục thuộc diện không chịu thuế đối với hoạt động dạy học, dạy nghề, nhưng hàng hóa, dịch vụ do đơn vị khác bán cho cơ sở giáo dục vẫn xử lý theo loại hàng hóa, dịch vụ đó, không tự động chuyển thành không chịu thuế.

5. Nhóm xuất bản phẩm, in tiền, công trình cộng đồng

• Xuất bản, nhập khẩu, phát hành báo, tạp chí, bản tin, đặc san và các loại sách thuộc danh mục luật định như sách chính trị, sách giáo khoa, giáo trình, sách văn bản pháp luật, sách khoa học – kỹ thuật, sách phục vụ thông tin đối ngoại, sách in bằng chữ dân tộc thiểu số.
• Tranh, ảnh, áp phích tuyên truyền cổ động.
• Các sản phẩm trên kể cả dưới dạng băng, đĩa ghi tiếng, ghi hình, dữ liệu điện tử.
• Tiền và hoạt động in tiền.
• Hoạt động duy tu, sửa chữa, xây dựng đối với di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh, công trình văn hóa nghệ thuật, công trình phục vụ công cộng, cơ sở hạ tầng và nhà ở cho đối tượng chính sách xã hội, nếu dùng vốn đóng góp của nhân dân hoặc vốn viện trợ nhân đạo chiếm từ 50% tổng số vốn sử dụng cho công trình trở lên.

Mốc 50% quyết định toàn bộ cách xử lý: nếu nguồn vốn đóng góp của nhân dân và vốn viện trợ nhân đạo dưới 50% thì toàn bộ giá trị công trình thuộc đối tượng chịu thuế GTGT.

Về hồ sơ: với xuất bản phẩm nhập khẩu, khi cơ quan quản lý yêu cầu, người nộp thuế cần xuất trình Giấy xác nhận nhập khẩu xuất bản phẩm để kinh doanh của cơ quan có thẩm quyền.

6. Nhóm nhập khẩu chuyên dùng, quốc phòng, viện trợ, khu phi thuế quan

• Một số máy móc, thiết bị, phụ tùng, vật tư và phương tiện trong nước chưa sản xuất được, nhập khẩu để sử dụng trực tiếp cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, phục vụ dầu khí hoặc để tạo tài sản cố định hay thuê để sản xuất kinh doanh, cho thuê.
• Sản phẩm quốc phòng, an ninh theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hoặc Bộ trưởng Bộ Công an ban hành; và sản phẩm, dịch vụ nhập khẩu phục vụ công nghiệp quốc phòng, an ninh theo danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành.
• Hàng hóa nhập khẩu trong trường hợp viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại; hàng hóa, dịch vụ bán cho tổ chức, cá nhân nước ngoài hoặc tổ chức quốc tế để viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại cho Việt Nam.
• Hàng hóa chuyển khẩu, quá cảnh; tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập.
• Nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu theo hợp đồng với bên nước ngoài.
• Hàng hóa, dịch vụ mua bán giữa nước ngoài với các khu phi thuế quan và giữa các khu phi thuế quan với nhau.
• Hàng nhập khẩu của công ty cho thuê tài chính vận chuyển thẳng vào khu phi thuế quan để cho doanh nghiệp trong khu thuê tài chính.

Về hàng hóa liên quan đến xuất khẩu: chưa chắc đã thuộc diện không chịu thuế. Phải đọc đúng dòng vận chuyển, hợp đồng gia công, hoặc quan hệ với khu phi thuế quan.

7. Nhóm công nghệ, sở hữu trí tuệ, phần mềm, vàng, khoáng sản, hỗ trợ y tế

• Chuyển giao công nghệ theo Luật Chuyển giao công nghệ.
• Chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ theo Luật Sở hữu trí tuệ.
• Sản phẩm phần mềm, dịch vụ phần mềm theo pháp luật chuyên ngành.
• Vàng dạng thỏi, miếng chưa được chế tác thành sản phẩm mỹ nghệ, đồ trang sức hoặc sản phẩm khác ở khâu nhập khẩu.
• Sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản khai thác chưa chế biến thành sản phẩm khác và sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản đã chế biến thành sản phẩm khác theo danh mục do Chính phủ quy định.
• Sản phẩm nhân tạo thay thế bộ phận cơ thể người bệnh, bao gồm sản phẩm cấy ghép lâu dài trong cơ thể người; nạng, xe lăn và dụng cụ chuyên dùng khác cho người khuyết tật.

Với hợp đồng công nghệ: nếu chuyển giao công nghệ hoặc chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ đi kèm máy móc, thiết bị thì cần tách riêng giá trị. Nếu không tách riêng được, toàn bộ giá trị hợp đồng thuộc đối tượng chịu thuế GTGT.

Với khoáng sản xuất khẩu: phải kiểm tra đúng danh mục hiện hành tại phụ lục của nghị định hướng dẫn, nhất là giao dịch phát sinh từ 20/06/2026 trở đi do quy định chi tiết đã có điều chỉnh.

8. Nhóm hộ, cá nhân kinh doanh và các trường hợp đặc thù khác

• Hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất kinh doanh có doanh thu năm từ mức do Chính phủ quy định trở xuống.
• Tài sản do tổ chức, cá nhân không kinh doanh và không phải người nộp thuế GTGT bán ra.
• Hàng dự trữ quốc gia do cơ quan dự trữ quốc gia bán ra.
• Các khoản thu phí, lệ phí theo pháp luật về phí, lệ phí.
• Hàng hóa nhập khẩu đặc biệt: quà tặng cho cơ quan, tổ chức, đơn vị vũ trang trong định mức miễn thuế nhập khẩu; quà biếu, quà tặng hoặc đồ dùng, tài sản di chuyển thuộc định mức hay tiêu chuẩn miễn trừ ngoại giao; hàng trong tiêu chuẩn hành lý miễn thuế nhập khẩu; hàng hóa ủng hộ, tài trợ để phòng chống, khắc phục hậu quả thảm họa, thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh; hàng mua bán, trao đổi qua biên giới của cư dân biên giới thuộc danh mục và định mức; di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia do cơ quan có thẩm quyền nhập khẩu.

Thay đổi quan trọng từ 01/01/2026: nhóm hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm  thì được miễn thuế. Đây là thay đổi rất quan trọng vì nhiều người vẫn dùng mốc cũ để kết luận.

Cần nhớ đúng phạm vi: quy định này chỉ áp dụng cho hộ, cá nhân sản xuất kinh doanh, không áp dụng cho doanh nghiệp chỉ vì doanh thu thấp.

IV. Cách tự rà soát một giao dịch có thuộc diện không chịu thuế GTGT hay không

1. Đi theo 5 câu hỏi kiểm tra nhanh

1. Giao dịch là hàng hóa hay dịch vụ gì về bản chất? Không dựa vào tên thương mại, tên marketing hoặc mô tả chung chung trên hợp đồng.
2. Ai là bên bán? Có nhóm chỉ áp dụng khi do tổ chức, cá nhân tự sản xuất bán ra; có nhóm chỉ áp dụng khi do Nhà nước bán; có nhóm yêu cầu cơ sở có chức năng kinh doanh chuyên ngành.
3. Giao dịch ở khâu nào? Bán trong nước, nhập khẩu, xuất khẩu, chuyển khẩu, bán vào khu phi thuế quan hay bán giữa các khu phi thuế quan.
4. Có điều kiện riêng nào không? Ví dụ mốc 50% vốn đóng góp; điều kiện trong nước chưa sản xuất được; yêu cầu tách riêng giá trị; giới hạn nội tỉnh, đô thị, tuyến lân cận.
5. Có chứng từ nào cần sẵn sàng xuất trình? Bước này thường bị xem nhẹ, đến lúc quyết toán mới phát hiện kết luận phân loại không đứng vững trên hồ sơ.

2. Cách xử lý nếu đang phân vân giữa 2 nhóm gần giống nhau

• Đừng kết luận theo tên gọi thông thường. Ví dụ “dịch vụ giáo dục”, “hàng viện trợ”, “sản phẩm phần mềm”, “nông sản sạch” đều là các cụm từ dễ gây cảm giác đúng nhưng chưa đủ căn cứ.
• Ưu tiên soi điều kiện giới hạn. Chỉ cần thiếu một dấu hiệu cốt lõi thì giao dịch có thể rơi ra ngoài nhóm không chịu thuế GTGT.

Một ví dụ thường gặp: doanh nghiệp ký hợp đồng chuyển giao công nghệ kèm bàn giao máy móc. Nếu hợp đồng và phụ lục không tách được giá trị công nghệ với giá trị máy móc, phần không chịu thuế GTGT sẽ không thể đứng độc lập; khi đó toàn bộ giá trị hợp đồng bị xử lý như đối tượng chịu thuế.

V. Hồ sơ, chứng từ nên kiểm tra trước khi xử lý hóa đơn và kê khai

1. Những loại hồ sơ thường cần đối chiếu

2. Checklist rà soát hồ sơ trước khi xuất hóa đơn

• Mô tả hàng hóa, dịch vụ trên hợp đồng và chứng từ có phản ánh đúng bản chất không?
• Điều kiện áp dụng của nhóm không chịu thuế đã thể hiện được trên hồ sơ chưa?
• Nếu giao dịch thuộc nhóm có giới hạn về chủ thể, khâu giao dịch, nguồn vốn, mục đích sử dụng thì đã có tài liệu chứng minh chưa?
• Cách xử lý đầu vào có nhất quán với kết luận “không chịu thuế GTGT” không?

Đây là bước Thuận Thiên thường nhắc khách hàng làm trước, vì sửa hồ sơ sau khi đã xuất hóa đơn hoặc đã kê khai luôn tốn thời gian hơn nhiều.

VI. Các lỗi thường gặp khi xác định nhóm không chịu thuế GTGT

• Kết luận theo tên gọi thương mại thay vì đối chiếu bản chất giao dịch và điều kiện pháp lý.
• Nhầm “không chịu thuế GTGT” với “thuế suất 0%”, dẫn tới xử lý sai phần thuế đầu vào.
• Không tách riêng phần giá trị không chịu thuế trong hợp đồng hỗn hợp, nhất là công nghệ đi kèm máy móc.
• Dùng cách hiểu cũ cho văn bản đã sửa đổi, đặc biệt ở nhóm nông sản, bảo hiểm, bán nợ, khoáng sản xuất khẩu và hộ cá nhân kinh doanh.
• Thiếu chứng từ chuyên ngành khi cơ quan quản lý yêu cầu xuất trình.

Điều cần hiểu đúng: khi phân loại sai, rủi ro thường phát sinh đồng thời ở hóa đơn, kê khai đầu ra và thuế GTGT đầu vào. Vì vậy, trước khi quan tâm đến chế tài, nên kiểm tra lại kết luận phân loại và hồ sơ chứng minh để tránh phát sinh sai phạm ngay từ đầu.

Nguyên tắc an toàn nhất: chỉ khi giao dịch khớp cả 3 lớp là đúng nhóm – đúng điều kiện – đủ hồ sơ đối chiếu, khi đó mới nên xử lý theo diện không chịu thuế GTGT.

VII. Kết luận nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT

Tra cứu đúng nhóm hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT không chỉ là xem danh mục, mà là kiểm tra đúng bản chất giao dịch, điều kiện áp dụng và chứng từ đi kèm. Nếu bạn đang vướng ở một giao dịch cụ thể, hãy đối chiếu theo đúng 5 bước rà soát ở trên để tránh sai ngay từ hóa đơn và phần thuế GTGT đầu vào.