Khi bên bán và bên mua không thống nhất về thuế suất VAT, điểm cần chốt ngay là thuế suất được xác định theo đúng bản chất hàng hóa, dịch vụ và quy định hiện hành, không đi theo mức hai bên tự thỏa thuận nếu mức đó không phù hợp. Nhiều doanh nghiệp lầm tưởng rằng chỉ cần hai bên đồng ý là hóa đơn có thể giữ nguyên, nhưng thực tế không phải vậy. Cách xử lý hợp lý là rà soát căn cứ pháp lý, ghi nhận sai sót nếu có, sau đó bên bán thực hiện điều chỉnh hoặc thay thế hóa đơn và hai bên kê khai lại tương ứng.
I. Bảng xử lý nhanh khi không thống nhất thuế suất VAT
| Tình huống | Cách xử lý |
|---|---|
| Hai bên đang tranh luận mức 0%, 5%, 10% hoặc 8% | Ưu tiên đối chiếu quy định thuế GTGT để xác định đúng mức áp dụng cho hàng hóa, dịch vụ |
| Hóa đơn đã lập sai thuế suất, sai tiền thuế | Bên bán lập hóa đơn điện tử điều chỉnh hoặc hóa đơn điện tử thay thế cho hóa đơn đã lập sai |
| Hai bên có nhu cầu ghi nhận sai sót | Có thể lập văn bản hoặc biên bản xác nhận nội dung sai sót |
| Đã điều chỉnh hóa đơn | Bên bán điều chỉnh thuế đầu ra, bên mua điều chỉnh thuế đầu vào tương ứng nếu thuộc diện được khấu trừ |
| Vẫn không thống nhất được | Không giữ nguyên mức thuế suất chỉ theo yêu cầu của một bên; áp dụng mức theo luật và có thể đề nghị cơ quan thuế hướng dẫn để giảm rủi ro tranh chấp |
Lưu ý: Không phải hàng hóa, dịch vụ nào đang ở mức 10% cũng mặc nhiên được giảm còn 8%. Cần đối chiếu đúng phạm vi loại trừ của chính sách giảm thuế.
II. Trình tự xử lý thực tế
- Rà soát căn cứ pháp lý để xác định hàng hóa, dịch vụ thuộc diện không chịu thuế, hay áp dụng mức 0%, 5%, 10%, hoặc được giảm còn 8%.
- Trao đổi và ghi nhận sai sót giữa hai bên, nếu có thỏa thuận thì lập văn bản hoặc biên bản xác nhận nội dung hóa đơn sai.
- Bên bán xử lý hóa đơn bằng cách lập hóa đơn điện tử điều chỉnh hoặc hóa đơn điện tử thay thế đối với phần sai về thuế suất, tiền thuế.
- Kê khai điều chỉnh: bên bán điều chỉnh thuế đầu ra; bên mua điều chỉnh thuế đầu vào tương ứng nếu thuộc trường hợp được khấu trừ.
Ví dụ thực tế
Một hóa đơn đã xuất theo mức 10% nhưng sau khi rà soát lại, hàng hóa thuộc diện được giảm 8%. Lúc này, bên bán không nên giữ nguyên hóa đơn cũ chỉ vì bên mua chưa đồng thuận ngay, mà cần đối chiếu lại điều kiện áp dụng và thực hiện điều chỉnh hoặc thay thế hóa đơn theo đúng mức phù hợp.
III. Cách xác định đúng mức thuế suất để tránh tranh cãi kéo dài
1. Các mức cần đối chiếu
- Nếu hàng hóa, dịch vụ thuộc diện không chịu thuế hoặc chịu thuế suất 0%, 5%, 10% thì áp dụng đúng theo quy định tương ứng.
- Nếu hàng hóa, dịch vụ đang chịu 10% và đồng thời thuộc diện được giảm 2% theo chính sách có thời hạn thì áp dụng 8%.
- Nếu thuộc nhóm bị loại trừ khỏi chính sách giảm 2% thì vẫn áp dụng 10%.
- Từ 01/01/2026, nếu hàng hóa, dịch vụ rơi vào nhóm được luật sửa đổi chuyển sang không chịu thuế GTGT, thì cần rà soát theo thời điểm giao dịch phát sinh. Thời điểm áp dụng cần được lưu ý đặc biệt khi hồ sơ giao dịch kéo dài qua nhiều giai đoạn.
2. Thông tin cập nhật cần lưu ý
| Nội dung | Mốc áp dụng |
|---|---|
| Chính sách giảm 2% thuế GTGT đối với nhóm đang chịu 10%, trừ các nhóm bị loại trừ | Áp dụng đến hết 31/12/2026 |
| Một số đối tượng được mở rộng sang nhóm không chịu thuế GTGT theo luật sửa đổi | Từ 01/01/2026 |
Lưu ý quan trọng
Thông tin pháp lý mới chỉ áp dụng cho đúng thời kỳ có hiệu lực tương ứng, không dùng để phủ định cách xử lý của các giao dịch phát sinh trước đó.
IV. Kê khai sau điều chỉnh và rủi ro nếu để sai kéo dài
- Bên bán kê khai bổ sung hoặc điều chỉnh thuế đầu ra theo hóa đơn điều chỉnh hoặc thay thế.
- Bên mua điều chỉnh thuế đầu vào theo mức thuế suất đúng theo quy định.
- Nếu hóa đơn ghi thuế suất cao hơn mức phù hợp theo luật, phần khấu trừ đầu vào của bên mua về nguyên tắc chỉ được xem xét theo mức thuế suất đúng.
- Nếu không xử lý sai sót hoặc tiếp tục dùng hóa đơn sai thuế suất, có thể phát sinh rủi ro về xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn, kê khai sai thuế và ảnh hưởng quyền khấu trừ đầu vào.
