Không phải mọi công ty đều thuộc diện kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm. Chỉ những doanh nghiệp, tổ chức nằm trong nhóm pháp luật quy định mới cần thực hiện. Trong thực tế, phần này thường bị bỏ sót khi doanh nghiệp chỉ nhìn loại hình công ty mà không đối chiếu đúng nhóm đối tượng và mốc áp dụng mới.
I. Bảng tra cứu nhanh đối tượng thuộc diện kiểm toán
| Nhóm đối tượng | Có thuộc diện kiểm toán hằng năm không |
|---|---|
| Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) | Có |
| Tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm | Có |
| Công ty đại chúng, tổ chức phát hành, tổ chức kinh doanh chứng khoán | Có |
| Doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam | Có |
| Doanh nghiệp nhà nước | Có, trừ doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực thuộc bí mật nhà nước |
| Dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A có sử dụng vốn đầu tư công hoặc vốn nhà nước ngoài đầu tư công | Có |
| Doanh nghiệp khác có quy mô lớn | Áp dụng từ ngày 14/04/2025 nếu đạt ít nhất 02/03 tiêu chí luật định |
| Doanh nghiệp nhỏ hoặc không thuộc các nhóm trên | Không mặc nhiên thuộc diện kiểm toán bắt buộc |
Mốc cần chú ý: Từ ngày 14/04/2025, doanh nghiệp khác có quy mô lớn được bổ sung vào nhóm thuộc diện kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm.
II. Doanh nghiệp quy mô lớn được xác định thế nào
Một điểm dễ nhầm: doanh nghiệp quy mô lớn không được xác định theo một tiêu chí riêng lẻ. Doanh nghiệp chỉ phát sinh nghĩa vụ khi đạt ít nhất 02 trong 03 tiêu chí sau:
| Tiêu chí | Mức xác định |
|---|---|
| Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm | Trên 200 người trở lên |
| Tổng doanh thu của năm | Trên 300 tỷ đồng trở lên |
| Tổng tài sản | Trên 100 tỷ đồng trở lên |
Theo dữ kiện áp dụng, tiêu chí này có hiệu lực từ 14/04/2025 và áp dụng cho báo cáo tài chính năm 2025 dựa trên số liệu năm 2024. Chỉ kiểm tra doanh thu mà bỏ qua lao động tham gia bảo hiểm xã hội hoặc tổng tài sản là sai sót phổ biến.
Ví dụ thực tế
Một doanh nghiệp không phải FDI, không phải công ty đại chúng, nhưng có doanh thu trên 300 tỷ đồng và tổng tài sản trên 100 tỷ đồng thì vẫn có thể thuộc diện kiểm toán do đã đạt 02/03 tiêu chí. Ngược lại, nếu chỉ vượt 01 tiêu chí thì chưa đủ điều kiện xác định là doanh nghiệp quy mô lớn theo nhóm này.
Lưu ý quan trọng
- Nếu doanh nghiệp thuộc nhóm quy mô lớn có 02 năm liên tiếp không còn đáp ứng đủ điều kiện thì không còn thuộc diện kiểm toán bắt buộc cho đến khi đáp ứng lại.
- Phần này thường bị bỏ sót khi doanh nghiệp không theo dõi liên tục dữ liệu của 2 năm liền kề.
III. Thời điểm thực hiện và hồ sơ thường bị vướng
1. Thời điểm cần hoàn tất
Doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán cần thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính năm hằng năm. Hợp đồng kiểm toán cần được giao kết chậm nhất 30 ngày trước ngày kết thúc kỳ kế toán năm.
Báo cáo tài chính năm cần được kiểm toán trước khi nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và trước khi công bố. Khi thanh tra, câu hỏi đầu tiên thường là doanh nghiệp đã ký hợp đồng kiểm toán đúng thời điểm chưa và bộ báo cáo nộp ra có kèm báo cáo kiểm toán hay không.
2. Ngoại lệ và trường hợp cần tách riêng
- Doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực thuộc bí mật nhà nước: không thuộc diện bắt buộc theo nhóm doanh nghiệp nhà nước.
- Trường hợp doanh nghiệp nhà nước hoặc dự án đã được Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán thì áp dụng theo cơ chế miễn trừ tương ứng theo Luật Kiểm toán độc lập.
- Doanh nghiệp quy mô lớn chỉ được xác định khi đạt ít nhất 02/03 tiêu chí luật định.
Lưu ý quan trọng
Một lỗi đơn giản nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn vi phạm: nộp báo cáo tài chính không kèm báo cáo kiểm toán dù thuộc diện phải thực hiện. Cơ quan thuế chú trọng kiểm tra ở bước đối chiếu hồ sơ nộp và thời điểm công bố báo cáo.
IV. Rủi ro khi không kiểm toán dù thuộc diện áp dụng
Nếu doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán mà không thực hiện, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về xử phạt trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập. Đồng thời, báo cáo tài chính năm cần được kiểm toán trước khi nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và trước khi công bố.
Thuận Thiên lưu ý: bạn nên kiểm tra lại ba điểm: doanh nghiệp có thuộc đúng nhóm đối tượng không, có chạm ngưỡng 02/03 tiêu chí quy mô lớn không, và bộ báo cáo tài chính đã gắn với báo cáo kiểm toán đúng thời điểm chưa. Doanh nghiệp thường gặp sai sót khi cập nhật quy định mới chậm hoặc chỉ rà soát hồ sơ vào sát hạn nộp.
