Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) tại Việt Nam. Với những thay đổi căn bản từ Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, người lao động và hộ kinh doanh sẽ được hưởng lợi ích đáng kể thông qua việc nâng mức giảm trừ gia cảnh, đơn giản hóa biểu thuế, và mở rộng các khoản miễn thuế. Trong bài viết này, Thuận Thiên sẽ cung cấp cho bạn một hướng dẫn toàn diện về những thay đổi này, giúp bạn hiểu rõ cách tính thuế, các quy định mới và cách tối ưu hóa nghĩa vụ thuế của mình.
Cơ sở pháp lý
- Luật Thuế Thu Nhập Cá Nhân số 109/2025/QH15: Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/07/2026 (một số quy định về tiền lương và kinh doanh áp dụng từ 01/01/2026).
- Nghị Quyết số 110/2025/UBTVQH15: Về việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh khi tính thuế TNCN, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
- Nghị Định số 373/2025/NĐ-CP: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 126/2020/NĐ-CP về quản lý thuế.
- Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14: Quy định về quản lý, kê khai và quyết toán thuế.
- Bộ Luật Lao Động 2019: Quy định về tuổi lao động và người phụ thuộc.
I. Những thay đổi chính về thuế TNCN từ năm 2026
Luật Thuế TNCN sửa đổi mang đến nhiều thay đổi tích cực, trực tiếp tác động đến thu nhập của người lao động và hoạt động của hộ kinh doanh. Dưới đây là những điểm mới nổi bật nhất.
1. Nâng cao mức giảm trừ gia cảnh
Đây là một trong những thay đổi được mong đợi nhất, giúp giảm đáng kể gánh nặng thuế cho người lao động, đặc biệt là những người có gia đình và người phụ thuộc. Mức giảm trừ mới được áp dụng từ ngày 01/01/2026, tăng khoảng 40% so với quy định cũ.
- Giảm trừ cho bản thân: 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm), tăng 4,5 triệu đồng/tháng so với mức cũ 11 triệu đồng.
- Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng (tương đương 74,4 triệu đồng/năm), tăng 1,8 triệu đồng/tháng so với mức cũ 4,4 triệu đồng.
Với mức giảm trừ mới này, ngưỡng thu nhập không phải nộp thuế từ tiền lương, tiền công cũng được nâng lên đáng kể:
- Không có người phụ thuộc: thu nhập trên 15,5 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế.
- Có 1 người phụ thuộc: thu nhập trên 21,7 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế.
- Có 2 người phụ thuộc: thu nhập trên 27,9 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế.
2. Đơn giản hóa biểu thuế lũy tiến từng phần
Biểu thuế lũy tiến từng phần được rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các bậc thu nhập. Thay đổi này không chỉ giúp việc tính toán trở nên đơn giản hơn mà còn giảm nghĩa vụ thuế cho nhiều người lao động.
| Bậc | Thu Nhập Tính Thuế (Triệu Đồng/Tháng) | Thuế Suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 | 5% |
| 2 | Trên 10 đến 30 | 10% |
| 3 | Trên 30 đến 60 | 20% |
| 4 | Trên 60 đến 100 | 30% |
| 5 | Trên 100 | 35% |
Với biểu thuế này, người có thu nhập tính thuế trên 80 triệu đến 100 triệu đồng/tháng sẽ được hưởng mức thuế suất 30% thay vì 35% như trước đây.
3. Nâng ngưỡng miễn thuế cho hộ và cá nhân kinh doanh
Một thay đổi mang tính cách mạng cho các hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ là việc nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế TNCN và thuế GTGT từ 100 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Quy định này giúp giảm đáng kể gánh nặng hành chính và tài chính, tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh nhỏ phát triển.
4. Áp dụng thuế 0,1% đối với chuyển nhượng vàng miếng
Từ năm 2026, hoạt động chuyển nhượng vàng miếng sẽ phải chịu thuế TNCN với thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần. Quy định này nhằm mục đích tăng cường quản lý thị trường vàng, hạn chế đầu cơ và tăng tính minh bạch. Chính phủ sẽ có quy định chi tiết về ngưỡng giá trị chịu thuế và thời điểm áp dụng cụ thể.
II. Hướng dẫn chi tiết cách tính thuế thu nhập cá nhân 2026
Để tính đúng số thuế TNCN phải nộp, bạn cần nắm vững công thức và các bước tính toán theo quy định mới.
1. Công thức và các bước tính thuế TNCN
Quy trình tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công được thực hiện qua các bước sau:
Bước 1: Xác định tổng thu nhập chịu thuế
Tổng thu nhập chịu thuế bao gồm tiền lương, tiền công, tiền thưởng, và các khoản lợi ích khác bằng tiền hoặc không bằng tiền mà người lao động nhận được, sau khi đã trừ đi các khoản thu nhập được miễn thuế (như tiền ăn trưa, phụ cấp trang phục theo định mức…).
Bước 2: Xác định các khoản giảm trừ
Các khoản giảm trừ bao gồm:
- Các khoản bảo hiểm bắt buộc: Bao gồm bảo hiểm xã hội (8%), bảo hiểm y tế (1,5%), bảo hiểm thất nghiệp (1%). Tổng cộng người lao động đóng là 10,5% trên tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm.
- Giảm trừ gia cảnh: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.
- Các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học (nếu có): Phải có chứng từ hợp lệ.
Bước 3: Tính thu nhập tính thuế
Công thức: Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế – (Các khoản bảo hiểm bắt buộc + Các khoản đóng góp từ thiện) – Giảm trừ gia cảnh.
Bước 4: Tính số thuế TNCN phải nộp
Áp dụng thu nhập tính thuế vào biểu thuế lũy tiến từng phần (bảng ở mục I.2) để tính ra số thuế phải nộp.
2. Ví dụ tính thuế TNCN cụ thể
Để bạn dễ hình dung, Thuận Thiên sẽ đưa ra một vài ví dụ minh họa:
Ví dụ 1: Người độc thân, không có người phụ thuộc
- Anh Hùng có thu nhập từ tiền lương: 40 triệu đồng/tháng.
- Giả sử mức lương đóng bảo hiểm là 30 triệu đồng, số tiền bảo hiểm phải đóng là: 30.000.000đ × 10,5% = 3.150.000 đồng.
Tính toán:
- Thu nhập chịu thuế = 40.000.000 đồng.
- Thu nhập tính thuế = 40.000.000 – 3.150.000 – 15.500.000 = 21.350.000 đồng.
- Áp dụng biểu thuế lũy tiến:
– Bậc 1 (đến 10 triệu): 10.000.000 × 5% = 500.000 đồng.
– Bậc 2 (phần còn lại): (21.350.000 – 10.000.000) × 10% = 11.350.000 × 10% = 1.135.000 đồng. - Tổng thuế TNCN phải nộp: 500.000 + 1.135.000 = 1.635.000 đồng/tháng.
Ví dụ 2: Người có 2 người phụ thuộc
- Chị Linh có thu nhập từ tiền lương: 35 triệu đồng/tháng.
- Giả sử tiền đóng bảo hiểm là 2.000.000 đồng/tháng.
- Chị có 2 con dưới 18 tuổi đã đăng ký người phụ thuộc.
Tính toán:
- Thu nhập chịu thuế = 35.000.000 đồng.
- Tổng giảm trừ gia cảnh = 15.500.000 (bản thân) + 2 × 6.200.000 (2 con) = 27.900.000 đồng.
- Thu nhập tính thuế = 35.000.000 – 2.000.000 – 27.900.000 = 5.100.000 đồng.
- Áp dụng biểu thuế lũy tiến:
– Bậc 1 (đến 10 triệu): 5.100.000 × 5% = 255.000 đồng. - Tổng thuế TNCN phải nộp: 255.000 đồng/tháng.
3. Cách tính thuế đối với các trường hợp đặc biệt
- Cá nhân ký hợp đồng lao động dưới 3 tháng: Thuế TNCN sẽ bị khấu trừ trực tiếp 10% trên tổng thu nhập mỗi lần chi trả từ 2 triệu đồng trở lên, không áp dụng giảm trừ gia cảnh. Cuối năm, cá nhân phải tự quyết toán thuế để xác định số thuế cuối cùng.
- Cá nhân không cư trú: Là người không đáp ứng điều kiện cư trú tại Việt Nam (ví dụ: ở Việt Nam dưới 183 ngày trong năm). Thuế suất áp dụng là 20% trên toàn bộ thu nhập chịu thuế và không được áp dụng giảm trừ gia cảnh.
III. Quy định về người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh năm 2026
Để được áp dụng mức giảm trừ 6,2 triệu đồng/người/tháng, người phụ thuộc phải được đăng ký và đáp ứng các điều kiện theo quy định.
1. Điều kiện đối với con cái
- Con dưới 18 tuổi: Bao gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con ngoài giá thú, con riêng của vợ/chồng. Không cần thêm điều kiện gì.
- Con từ 18 tuổi trở lên: Phải đáp ứng một trong hai điều kiện: bị khuyết tật, không có khả năng lao động; hoặc đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề và có thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá 1 triệu đồng.
2. Điều kiện đối với vợ/chồng
Vợ hoặc chồng của người nộp thuế phải trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động, hoặc ngoài độ tuổi lao động. Đồng thời, họ phải không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá 1 triệu đồng.
3. Điều kiện đối với cha, mẹ
Cha đẻ, mẹ đẻ, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ nuôi hợp pháp được tính là người phụ thuộc nếu:
- Ngoài độ tuổi lao động: Phải không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng không quá 1 triệu đồng.
- Trong độ tuổi lao động: Phải bị khuyết tật, không có khả năng lao động và không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng không quá 1 triệu đồng.
4. Điều kiện đối với các cá nhân khác
Các cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế đang trực tiếp nuôi dưỡng (như anh, chị, em ruột; ông, bà nội/ngoại; cô, dì, chú, bác, cậu ruột; cháu ruột) cũng được xem là người phụ thuộc nếu đáp ứng điều kiện về độ tuổi và thu nhập tương tự như cha, mẹ.
IV. Quy định mới về thuế cho hộ kinh doanh từ năm 2026
Chính sách thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh có những thay đổi đột phá, hướng tới việc đơn giản hóa và hỗ trợ các mô hình kinh doanh nhỏ.
1. Nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế
Như đã đề cập, từ 01/01/2026, hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu trong năm từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ được miễn hoàn toàn thuế TNCN và thuế GTGT. Đây là một chính sách hỗ trợ rất lớn, giúp hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ giảm bớt gánh nặng tuân thủ.
2. Phương pháp tính thuế cho hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm
Hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm có thể lựa chọn một trong hai phương pháp tính thuế TNCN:
- Phương pháp 1 – Tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu (Gián tiếp): Hộ kinh doanh sẽ nộp thuế TNCN theo một tỷ lệ phần trăm cố định trên doanh thu, tùy thuộc vào ngành nghề kinh doanh. Phương pháp này đơn giản, không cần chứng minh chi phí.
| Ngành nghề | Tỷ lệ thuế TNCN |
|---|---|
| Phân phối, cung cấp hàng hóa | 0,5% |
| Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu | 2% |
| Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa | 1,5% |
| Cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, bán hàng đa cấp | 5% |
| Sản phẩm, dịch vụ nội dung số | 5% |
| Hoạt động kinh doanh khác | 1% |
- Phương pháp 2 – Tính thuế theo thu nhập thực tế (Trực tiếp): Hộ kinh doanh xác định thu nhập tính thuế bằng cách lấy Doanh thu trừ đi các chi phí hợp lý, hợp pháp. Sau đó áp dụng thuế suất theo các bậc doanh thu. Phương pháp này đòi hỏi phải có sổ sách, hóa đơn, chứng từ đầy đủ.
3. Quy định mới về kê khai thuế cho hộ kinh doanh
Từ năm 2026, hộ kinh doanh sẽ chính thức chuyển đổi sang cơ chế quản lý thuế hiện đại hơn:
- Sử dụng số định danh cá nhân: Số định danh cá nhân của người đại diện hộ kinh doanh sẽ được sử dụng làm mã số thuế duy nhất.
- Chuyển từ thuế khoán sang tự kê khai: Hộ kinh doanh sẽ tự kê khai doanh thu, chi phí phát sinh theo tháng hoặc quý và quyết toán thuế cuối năm, thay vì nộp thuế khoán cố định như trước đây.
4. Thuế đối với hoạt động bán hàng online và livestream
Từ ngày 01/07/2026, các hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, bao gồm cả bán hàng qua livestream trên các nền tảng như TikTok, Shopee, Facebook… sẽ được quản lý chặt chẽ hơn. Nếu doanh thu từ hoạt động này vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm, cá nhân phải kê khai và nộp thuế TNCN theo quy định dành cho hộ kinh doanh.
V. Các khoản thu nhập được miễn và không tính vào thu nhập chịu thuế
Luật thuế TNCN quy định nhiều khoản thu nhập được miễn hoặc không tính vào thu nhập chịu thuế nhằm hỗ trợ người dân.
1. Các khoản thu nhập được miễn thuế TNCN
Luật Thuế TNCN 2025 quy định 21 khoản thu nhập được miễn thuế, trong đó có một số khoản phổ biến như:
- Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản duy nhất: Áp dụng khi cá nhân chỉ có một nhà ở hoặc một thửa đất ở duy nhất tại Việt Nam.
- Thu nhập từ thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông bà nội/ngoại với cháu nội/ngoại; anh, chị, em ruột với nhau.
- Lãi tiền gửi tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; lãi từ hợp đồng bảo hiểm nhân thọ; lãi trái phiếu Chính phủ.
- Thu nhập từ kiều hối.
- Thu nhập từ lương hưu do Quỹ bảo hiểm xã hội chi trả.
2. Các khoản phụ cấp và trợ cấp không tính vào thu nhập chịu thuế
Một số khoản phụ cấp, trợ cấp sau đây không bị tính vào thu nhập chịu thuế TNCN:
- Phụ cấp, trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng.
- Phụ cấp quốc phòng, an ninh.
- Phụ cấp độc hại, nguy hiểm đối với những ngành, nghề hoặc công việc ở nơi làm việc có yếu tố độc hại, nguy hiểm.
- Phụ cấp thu hút, phụ cấp khu vực.
- Trợ cấp khó khăn đột xuất, trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
VI. Thời gian và quy định quyết toán thuế TNCN năm 2026
Quyết toán thuế là nghĩa vụ hàng năm để xác định tổng số thuế phải nộp trong cả năm tính thuế, từ đó xác định số thuế nộp thừa hoặc nộp thiếu.
1. Thời hạn quyết toán thuế
Thời hạn quyết toán thuế TNCN cho kỳ tính thuế năm 2025 (thực hiện trong năm 2026) như sau:
- Đối với cá nhân ủy quyền quyết toán thuế cho tổ chức: Thời hạn chậm nhất là ngày 31/03/2026.
- Đối với cá nhân tự quyết toán thuế trực tiếp với cơ quan thuế: Thời hạn chậm nhất là ngày 30/04/2026. Tuy nhiên, do trùng vào dịp nghỉ lễ, thời hạn thực tế sẽ là ngày làm việc tiếp theo, tức ngày 02/05/2026.
2. Những trường hợp phải tự quyết toán thuế
Cá nhân phải tự thực hiện quyết toán thuế TNCN nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Có thu nhập từ tiền lương, tiền công từ hai nơi trở lên.
- Có thu nhập từ kinh doanh, hoạt động độc lập.
- Có thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, chuyển nhượng vốn.
- Có số thuế đã nộp thừa và muốn đề nghị hoàn thuế.
- Người nước ngoài kết thúc hợp đồng làm việc tại Việt Nam phải quyết toán thuế trước khi xuất cảnh.
VII. Một số lưu ý quan trọng khi tính thuế TNCN 2026
Để tránh những sai sót không đáng có, bạn cần ghi nhớ một vài nguyên tắc quan trọng sau:
- Thứ tự khấu trừ: Các khoản bảo hiểm bắt buộc luôn được trừ khỏi thu nhập trước khi trừ các khoản giảm trừ gia cảnh.
- Giảm trừ bản thân chỉ tính một lần: Dù bạn có nhiều nguồn thu nhập từ nhiều công ty, mức giảm trừ cho bản thân 15,5 triệu đồng/tháng chỉ được tính một lần duy nhất tại một nơi.
- Người phụ thuộc chỉ tính một lần: Tương tự, mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ cho một người nộp thuế duy nhất trong một kỳ tính thuế.
- Đăng ký người phụ thuộc: Để được hưởng giảm trừ, bạn phải làm thủ tục đăng ký người phụ thuộc với cơ quan thuế thông qua tổ chức chi trả thu nhập hoặc trực tiếp.
VIII. Tóm tắt Thuế thu nhập cá nhân 2026: Hướng dẫn chi tiết đầy đủ về quy định mới, cách tính và giảm trừ gia cảnh
Các quy định mới về thuế thu nhập cá nhân 2026 đã mang lại một luồng gió mới, tích cực hơn cho chính sách thuế tại Việt Nam. Việc nâng mức giảm trừ gia cảnh, đơn giản hóa biểu thuế và đặc biệt là nâng ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm là những bước đi quan trọng nhằm giảm gánh nặng cho người dân, khuyến khích sản xuất kinh doanh và tăng thu nhập thực nhận. Để tuân thủ đúng quy định và tận dụng tối đa lợi ích, mỗi cá nhân và hộ kinh doanh cần chủ động cập nhật thông tin, thực hiện kê khai và quyết toán thuế đầy đủ, đúng hạn.
