Thuận Thiên sẽ giúp bạn nắm được chế độ thai sản theo quy định đang áp dụng từ ngày 01/07/2025, gồm: ai được hưởng, cần đóng BHXH bao lâu, nghỉ bao nhiêu ngày, mức tiền nhận được, hồ sơ cần chuẩn bị và mốc thời hạn nộp để tránh mất quyền lợi.
Điều quan trọng cần nhớ là đừng áp dụng máy móc cách tính của giai đoạn trước 01/07/2025. Từ mốc này, nhiều quyền lợi và điều kiện đã được cập nhật, đặc biệt ở phần BHXH tự nguyện có trợ cấp thai sản, điều kiện hưởng khi nghỉ dưỡng thai, điều trị vô sinh, mức trợ cấp một lần và cách tính thời gian nghỉ của lao động nam khi vợ sinh con.
Cơ sở pháp lý
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 – có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, quy định chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện.
- Thông tư 12/2025/TT-BNV – ban hành ngày 04/07/2025, hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc.
- Nghị định 73/2024/NĐ-CP – quy định mức tham chiếu 2.340.000 đồng/tháng làm căn cứ tính một số quyền lợi BHXH.
- Nghị định 161/2026/NĐ-CP – có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, điều chỉnh mức tham chiếu lên 2.530.000 đồng/tháng.
- Bộ luật Lao động 2019 – quy định thời gian nghỉ thai sản của lao động nữ và một số nguyên tắc liên quan.
I. Bảng tra cứu nhanh chế độ thai sản từ 01/07/2025
Muốn biết mình có được hưởng hay không, bạn chỉ cần nhìn nhanh vào 4 điểm: thuộc nhóm nào, đã đóng BHXH bao lâu, nghỉ theo trường hợp nào và nộp hồ sơ đúng hạn chưa. Nếu thiếu một trong bốn điểm này, quyền lợi dễ bị tính sai hoặc bị chậm giải quyết.
| Nội dung | Quy định áp dụng | Căn cứ/ghi chú |
|---|---|---|
| Luật đang điều chỉnh | Luật BHXH 2024 | Hiệu lực từ 01/07/2025 |
| BHXH bắt buộc | 7 nhóm đối tượng hưởng chế độ thai sản | Gồm lao động nữ mang thai, sinh con, mang thai hộ, nhờ mang thai hộ, nhận nuôi con dưới 06 tháng, dùng biện pháp tránh thai, lao động nam có vợ sinh con |
| Điều kiện sinh con thông thường | Đóng đủ 06 tháng trong 12 tháng liền kề trước khi sinh | Áp dụng cho sinh con, nhờ mang thai hộ, nhận nuôi con dưới 06 tháng |
| Điều kiện dưỡng thai | Đóng đủ 12 tháng và đủ 03 tháng trong 12 tháng liền kề trước sinh | Áp dụng khi phải nghỉ dưỡng thai theo chỉ định |
| Điều kiện điều trị vô sinh | Đóng đủ 06 tháng trong 24 tháng liền kề trước khi sinh | Trường hợp đặc biệt từ 01/07/2025 |
| Lao động nữ sinh con | Nghỉ 06 tháng | Nghỉ trước sinh tối đa 02 tháng |
| Lao động nam khi vợ sinh con | 05 – 07 – 10 – 14 ngày làm việc | Được nghỉ trong 60 ngày đầu kể từ ngày vợ sinh |
| Trợ cấp một lần khi sinh con | 02 lần mức tham chiếu | Đến 24/07/2026 là 4.680.000 đồng/con |
| Trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện | 2.000.000 đồng/con | Áp dụng từ 01/07/2025 |
| Hồ sơ BHXH bắt buộc | Nộp chậm nhất 45 ngày sau khi hết thời gian nghỉ | NSDLĐ gửi cơ quan BHXH trong 07 ngày làm việc |
| Hồ sơ BHXH tự nguyện | Nộp trong 60 ngày từ ngày sinh | Cơ quan BHXH giải quyết trong 05 ngày làm việc |
Mốc cần nhớ: nếu quyền lợi phát sinh từ ngày 01/07/2025 trở đi thì áp dụng Luật BHXH 2024. Đừng nhầm với cách tính cũ trước mốc này, đặc biệt ở điều kiện đóng, mức trợ cấp và thời gian nghỉ của lao động nam.
II. Ai thuộc diện hưởng chế độ thai sản
1. Nhóm hưởng trong BHXH bắt buộc
Trong BHXH bắt buộc, chế độ thai sản không chỉ dành cho lao động nữ sinh con. Luật mới đã tách khá rõ từng tình huống để người lao động không bị bỏ sót quyền lợi.
- Lao động nữ mang thai được nghỉ khám thai và hưởng chế độ theo từng giai đoạn thai sản.
- Lao động nữ sinh con là nhóm phổ biến nhất, áp dụng thời gian nghỉ 06 tháng.
- Lao động nữ mang thai hộ và người nhờ mang thai hộ có quy định riêng về thời gian nghỉ và hồ sơ.
- Người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi có thể hưởng chế độ nếu đủ điều kiện đóng.
- Lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc có vợ sinh con cũng có quyền nghỉ thai sản theo số ngày luật định.
- Người lao động sử dụng biện pháp tránh thai tại cơ sở khám chữa bệnh được nghỉ theo chỉ định y tế.
Nhiều người chỉ nghĩ thai sản là của lao động nữ. Thực tế, lao động nam, người nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi và một số trường hợp đặc thù khác cũng có quyền lợi riêng.
2. Nhóm hưởng trong BHXH tự nguyện
Từ 01/07/2025, BHXH tự nguyện có thêm trợ cấp thai sản. Đây là khoản trợ cấp tiền mặt một lần, khác với chế độ nghỉ hưởng thai sản trong BHXH bắt buộc.
- Lao động nữ sinh con nếu đáp ứng điều kiện đóng BHXH tự nguyện.
- Lao động nam có vợ sinh con nếu đáp ứng điều kiện đóng BHXH tự nguyện.
- Trường hợp cả cha và mẹ cùng đủ điều kiện, chỉ một người được nhận trợ cấp.
- Nếu một người đồng thời đủ điều kiện ở cả hai hệ thống, quyền lợi được tính theo BHXH bắt buộc trước.
Nếu bạn đang đóng BHXH tự nguyện, đừng tìm cách tính “nghỉ bao nhiêu ngày” như BHXH bắt buộc. Chế độ ở đây là trợ cấp tiền mặt một lần, không phải chế độ nghỉ việc hưởng thai sản.
III. Điều kiện hưởng chế độ thai sản cần kiểm tra trước
1. Điều kiện sinh con, nhận con nuôi, nhờ mang thai hộ
Với các tình huống thông thường như sinh con, nhận con do nhờ mang thai hộ hoặc nhận nuôi con dưới 06 tháng tuổi, mốc quan trọng là đóng đủ 06 tháng BHXH bắt buộc trong 12 tháng liền kề trước khi sinh hoặc nhận con.
- Đây là điều kiện cốt lõi cho nhóm hưởng thai sản phổ biến nhất.
- Nếu chưa đủ mốc này, hồ sơ rất dễ bị vướng khi thẩm định quyền lợi.
2. Điều kiện nghỉ dưỡng thai
Luật mới có thêm cơ chế mềm hơn cho người phải nghỉ dưỡng thai theo chỉ định y tế. Trường hợp này, người lao động cần:
- Đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 12 tháng trở lên.
- Và đã đóng đủ 03 tháng trở lên trong 12 tháng liền kề trước khi sinh con.
- Có chỉ định nghỉ dưỡng thai từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Ví dụ: một lao động nữ đã tham gia BHXH lâu năm, nhưng trong giai đoạn cuối thai kỳ phải nghỉ dài ngày theo chỉ định bác sĩ. Nếu chỉ nhìn quy tắc 06 tháng/12 tháng, rất dễ kết luận nhầm là không đủ điều kiện. Với nhóm dưỡng thai, luật đã mở thêm một cửa riêng để bảo vệ quyền lợi.
3. Điều kiện điều trị vô sinh
Trường hợp phải nghỉ việc để điều trị vô sinh cũng được ghi nhận rõ hơn từ 01/07/2025. Điều kiện áp dụng là:
- Đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 06 tháng trở lên trong 24 tháng liền kề trước khi sinh con.
- Áp dụng cho lao động nữ sinh con sau thời gian điều trị vô sinh.
Nhiều hồ sơ chỉ kiểm tra 12 tháng gần nhất mà bỏ qua mốc 24 tháng. Với nhóm này, không mở rộng khung thời gian kiểm tra thì dễ tính sai điều kiện.
4. Trường hợp vẫn được hưởng dù đã nghỉ việc
Nếu người lao động đã đủ điều kiện nhưng chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc hoặc thôi việc trước thời điểm sinh con, nhận con khi nhờ mang thai hộ hoặc nhận nuôi con dưới 06 tháng tuổi thì vẫn có thể hưởng chế độ thai sản.
- Quyền lợi vẫn được giải quyết theo luật hiện hành.
- Nhưng thời gian hưởng không tính là thời gian đóng BHXH.
- Hồ sơ nộp trực tiếp cho cơ quan BHXH, không qua người sử dụng lao động.
IV. Thời gian nghỉ và quyền lợi theo từng tình huống
1. Nghỉ khám thai
Lao động nữ mang thai được nghỉ khám thai tối đa 05 lần, mỗi lần không quá 02 ngày làm việc. Thời gian này tính theo ngày làm việc, không kể ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ hằng tuần.
- Đây là quyền lợi thường bị bỏ sót vì hồ sơ khám thai không đầy đủ.
- Tiền trợ cấp một ngày nghỉ khám thai được tính bằng trợ cấp thai sản một tháng chia cho 24 ngày.
2. Nghỉ khi sảy thai, phá thai, thai chết, thai ngoài tử cung
Với các tình huống rủi ro thai kỳ, thời gian nghỉ phụ thuộc vào tuổi thai:
| Tuổi thai | Số ngày nghỉ |
|---|---|
| Dưới 05 tuần tuổi | 10 ngày |
| Từ đủ 05 tuần đến dưới 13 tuần tuổi | 20 ngày |
| Từ đủ 13 tuần đến dưới 22 tuần tuổi | 40 ngày |
| Từ đủ 22 tuần tuổi trở lên | 50 ngày |
Thời gian nghỉ ở nhóm này tính cả ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ hằng tuần. Nếu thai từ đủ 22 tuần tuổi trở lên và đủ điều kiện hưởng, cả lao động nữ và chồng đều có thể được nghỉ như trường hợp sinh con.
Mốc tuổi thai đã thay đổi từ 25 tuần xuống 22 tuần để xác định quyền lợi. Khi lập hồ sơ, cần ghi rõ tuổi thai để tránh tính thiếu ngày nghỉ.
3. Nghỉ thai sản khi sinh con
Lao động nữ sinh con được nghỉ 06 tháng. Thời gian nghỉ trước sinh không quá 02 tháng. Nếu sinh đôi trở lên, từ con thứ hai trở đi, mỗi con được nghỉ thêm 01 tháng.
- Đây là mốc nghỉ cơ bản và dễ nhớ nhất.
- Nếu người lao động đi làm lại trước khi hết thời gian nghỉ, vẫn được hưởng tiền lương những ngày đi làm và tiếp tục hưởng trợ cấp thai sản theo phần còn lại đủ điều kiện.
4. Nghỉ của lao động nam khi vợ sinh con
Đây là điểm thay đổi rất đáng chú ý. Lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc được nghỉ trong 60 ngày đầu kể từ ngày vợ sinh, với số ngày nghỉ như sau:
| Tình huống | Số ngày nghỉ |
|---|---|
| Vợ sinh thường | 05 ngày làm việc |
| Vợ sinh phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi | 07 ngày làm việc |
| Sinh đôi | 10 ngày làm việc |
| Sinh ba trở lên | Thêm 03 ngày làm việc cho mỗi con từ con thứ ba trở đi |
| Sinh đôi phải phẫu thuật | 14 ngày làm việc |
Nếu nghỉ nhiều lần, lần cuối cùng cũng cần nằm trong 60 ngày đầu kể từ ngày vợ sinh. Tổng số ngày không vượt quá mức quy định.
5. Mang thai hộ, nhờ mang thai hộ, nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng
Với các trường hợp đặc thù này, luật cho thời gian nghỉ tương ứng với bản chất chăm sóc, bàn giao và nuôi con:
- Lao động nữ mang thai hộ được nghỉ từ khi sinh đến thời điểm giao đứa trẻ cho bên nhờ mang thai hộ, nhưng không vượt quá thời gian nghỉ sinh con thông thường; nếu chưa đủ 60 ngày thì được nghỉ đến khi đủ 60 ngày.
- Lao động nữ nhờ mang thai hộ có quyền lợi tương ứng theo hồ sơ và thời điểm nhận trẻ.
- Người nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi được nghỉ từ ngày giao nhận con nuôi đến khi con đủ 06 tháng tuổi.
Nếu cả cha và mẹ cùng tham gia BHXH bắt buộc và cùng đủ điều kiện, chỉ một người được nghỉ đối với trường hợp nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi.
6. Biện pháp tránh thai và nghỉ dưỡng sức sau thai sản
Người lao động sử dụng biện pháp tránh thai tại cơ sở khám chữa bệnh được nghỉ theo chỉ định của cơ sở y tế. Với nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau thai sản, người lao động nữ có thể được nghỉ trong 30 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ thai sản.
- 10 ngày nếu sinh một lần từ 02 con trở lên.
- 07 ngày nếu sinh con phải phẫu thuật.
- 05 ngày cho trường hợp khác.
- Mức hưởng một ngày bằng 30% mức tham chiếu.
Nghỉ dưỡng sức chỉ xem xét trong 30 ngày sau khi hết thời gian thai sản. Nếu quay lại làm việc sớm trước khi hết thời gian nghỉ sinh con thì không áp dụng phần này.
V. Mức hưởng và cách tính tiền thai sản
1. Trợ cấp thai sản hằng tháng
Trợ cấp thai sản trong BHXH bắt buộc bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của 06 tháng gần nhất trước khi nghỉ. Nếu thời gian đóng chưa đủ 06 tháng thì tính theo mức bình quân của các tháng đã đóng.
- Đây là mức nền để tính tiền trong thời gian nghỉ khám thai, sinh con, dưỡng sức và một số trường hợp đặc thù.
- Trong thời gian nghỉ thai sản, người lao động và doanh nghiệp không phải đóng thêm BHXH cho phần này.
2. Cách tính một ngày nghỉ
| Trường hợp | Công thức tính 1 ngày |
|---|---|
| Nghỉ khám thai | Trợ cấp thai sản một tháng / 24 ngày |
| Ngày lẻ hoặc các trường hợp tính theo ngày khác | Trợ cấp thai sản một tháng / 30 ngày |
| Nghỉ dưỡng sức sau thai sản | 30% mức tham chiếu / ngày |
Công thức kiểm tra nhanh: tiền thai sản của tháng nghỉ = mức bình quân 6 tháng đóng BHXH gần nhất × số tháng nghỉ được hưởng. Riêng các trường hợp tính theo ngày thì dùng công thức chia ngày như trên.
3. Trợ cấp một lần khi sinh con
Lao động nữ sinh con đủ điều kiện được nhận trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 02 lần mức tham chiếu tại tháng sinh con. Nếu vợ không đủ điều kiện nhưng chồng đủ điều kiện thì chồng được hưởng khoản này.
Với mức tham chiếu 2.340.000 đồng/tháng đến 24/07/2026, trợ cấp một lần là:
2 x 2.340.000 = 4.680.000 đồng/con
Từ 01/07/2026, mức tham chiếu tăng lên 2.530.000 đồng/tháng, nên khoản tính theo mức tham chiếu cũng thay đổi tương ứng từ thời điểm đó.
4. Trợ cấp thai sản của BHXH tự nguyện
Khác với BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện chi trả trợ cấp thai sản 2.000.000 đồng cho mỗi con và mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung hoặc thai chết trong khi chuyển dạ.
- Mốc điều kiện là đã đóng BHXH tự nguyện hoặc kết hợp bắt buộc + tự nguyện từ đủ 06 tháng trong 12 tháng trước khi sinh.
- Nếu đủ điều kiện ở cả hai hệ thống, quyền lợi ưu tiên theo BHXH bắt buộc.
VI. Hồ sơ, quy trình nộp và thời hạn giải quyết
1. Hồ sơ chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc
Hồ sơ cơ bản thường xoay quanh giấy khai sinh, giấy chứng sinh hoặc trích lục khai sinh của con. Tùy tình huống, bạn cần bổ sung thêm giấy tờ chuyên biệt.
| Tình huống | Hồ sơ thường cần có |
|---|---|
| Sinh con | Bản sao giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh của con |
| Mẹ chết sau sinh | Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử của mẹ; giấy tờ chứng minh việc cha/người nuôi dưỡng tiếp nhận quyền lợi |
| Nhờ mang thai hộ | Bản sao thỏa thuận mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; văn bản xác nhận thời điểm giao nhận con |
| Con chết trong vòng 24 giờ sau sinh chưa được cấp giấy chứng sinh | Bản tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện có thông tin con chết; giấy báo tử hoặc xác nhận của UBND cấp xã |
| Sảy thai, phá thai, thai chết | Giấy ra viện hoặc bản tóm tắt hồ sơ bệnh án |
| Sử dụng biện pháp tránh thai | Giấy ra viện hoặc giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH |
| Nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi | Giấy chứng nhận nuôi con nuôi và biên bản giao nhận con |
Thiếu giấy tờ bổ sung cho tình huống đặc biệt. Chỉ nộp giấy khai sinh là chưa đủ nếu hồ sơ thuộc nhóm mang thai hộ, mẹ chết sau sinh, con chết sớm hoặc sảy thai.
2. Hồ sơ trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện
Hồ sơ theo hướng đơn giản hơn, nhưng vẫn cần đúng giấy tờ gốc:
- Bản sao giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh của con.
- Trường hợp thai chết hoặc con chết sau sinh mà chưa cấp giấy chứng sinh: nộp giấy tờ bệnh viện, giấy báo tử hoặc xác nhận phù hợp của cơ quan có thẩm quyền.
3. Thời hạn nộp và giải quyết
| Chủ thể | Thời hạn |
|---|---|
| Người lao động nộp cho người sử dụng lao động | Chậm nhất 45 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản |
| Người sử dụng lao động nộp cho cơ quan BHXH | Trong 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ |
| Cơ quan BHXH giải quyết hồ sơ từ NSDLĐ | Trong 07 ngày làm việc |
| Cơ quan BHXH giải quyết hồ sơ nộp trực tiếp | Trong 05 ngày làm việc |
| BHXH tự nguyện: người lao động nộp hồ sơ | Trong 60 ngày kể từ ngày sinh con |
| BHXH tự nguyện: cơ quan BHXH giải quyết | Trong 05 ngày làm việc |
Nộp chậm mốc 45 ngày hoặc thiếu giấy tờ đầu vào dễ làm hồ sơ bị kéo dài. Nếu bạn đã nghỉ việc trước khi sinh, hãy nộp trực tiếp cho cơ quan BHXH thay vì chờ qua doanh nghiệp cũ.
VII. Những chỗ dễ hiểu sai khi làm chế độ thai sản
1. Nhầm giữa “điều kiện hưởng” và “thời gian nghỉ”
Nhiều người đủ điều kiện hưởng nhưng vẫn tính sai ngày nghỉ, hoặc ngược lại. Cần tách rõ:
- Điều kiện hưởng là mốc đóng BHXH.
- Thời gian nghỉ là số ngày được nghỉ theo từng trường hợp.
- Mức hưởng là số tiền nhận được trong thời gian nghỉ.
2. Nhầm giữa BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện
Hai hệ thống này không giống nhau. BHXH bắt buộc cho chế độ nghỉ thai sản theo ngày/tháng; BHXH tự nguyện hiện có trợ cấp thai sản một lần. Nếu bạn đang đóng cả hai, cần xác định quyền lợi nào được ưu tiên áp dụng trước.
3. Nhầm ngày tính đối với lao động nam
Với lao động nam, thời gian nghỉ tính theo ngày làm việc và chỉ được tính trong 60 ngày đầu kể từ ngày vợ sinh. Đây là lỗi rất hay gặp khi người lao động để quá muộn mới nộp đơn hoặc mới xin nghỉ.
4. Tính sai mức trợ cấp một lần
Phần này hay sai vì nhiều người quen với cách tính theo lương cơ sở cũ. Từ 01/07/2025, khoản trợ cấp một lần gắn với mức tham chiếu, không phải tự suy luận theo cách tính cũ.
5. Thiếu giấy tờ chứng minh tình huống đặc biệt
Hồ sơ sinh con thông thường khá đơn giản, nhưng các tình huống như mang thai hộ, con chết sớm, mẹ chết sau sinh, sảy thai hoặc điều trị vô sinh đều cần giấy tờ riêng. Nếu không chuẩn bị ngay từ đầu, hồ sơ dễ bị yêu cầu bổ sung nhiều lần.
Trước khi nộp, bạn có thể tự kiểm tra: 1) kiểm tra mốc đóng BHXH; 2) xác định đúng nhóm hưởng; 3) đối chiếu số ngày nghỉ; 4) chuẩn bị đúng giấy tờ theo tình huống; 5) nộp đúng thời hạn 45 ngày hoặc 60 ngày tùy loại hồ sơ.
VIII. Kết luận chế độ thai sản
Chế độ thai sản từ 01/07/2025 được thiết kế rõ hơn, nhiều tình huống đặc thù hơn và có lợi hơn ở một số điểm quan trọng như điều kiện dưỡng thai, điều trị vô sinh, quyền lợi BHXH tự nguyện và thời gian nghỉ của lao động nam khi vợ sinh con. Để hưởng đúng, bạn chỉ cần bám 4 bước: xác định nhóm đối tượng, kiểm tra mốc đóng BHXH, tính đúng thời gian nghỉ, rồi nộp hồ sơ đúng hạn.
Khi làm hồ sơ thực tế, hãy kiểm tra kỹ giấy tờ đầu vào trước khi nộp, vì sai ở khâu này thường kéo theo chậm giải quyết hoặc phải bổ sung nhiều lần. Chỉ cần nắm đúng mốc 01/07/2025 và đối chiếu đúng trường hợp của mình, việc làm chế độ thai sản sẽ dễ hơn rất nhiều.
