Người lao động là người giúp việc gia đình không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Nhiều người lầm tưởng rằng có quan hệ lao động là người sử dụng lao động phải đóng BHXH như thông thường, nhưng thực tế không phải vậy. Thay vào đó, người sử dụng lao động cần trả cùng kỳ lương một khoản tiền tương đương mức đóng BHXH bắt buộc và BHYT thuộc trách nhiệm của mình để người giúp việc chủ động tham gia. Nếu có nhu cầu, người lao động có thể tham gia BHXH tự nguyện.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Áp dụng với lao động giúp việc gia đình |
|---|---|
| Thuộc diện BHXH bắt buộc | Không thuộc |
| Người sử dụng lao động đóng BHXH bắt buộc trực tiếp | Không áp dụng |
| Khoản tiền người sử dụng lao động phải trả thêm | Khoản tiền bằng mức đóng BHXH bắt buộc và BHYT thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động |
| Thời điểm chi trả | Trả cùng lúc với kỳ trả lương |
| Quyền tham gia BHXH của người lao động | Có thể chủ động tham gia BHXH tự nguyện nếu có nhu cầu |
| Xử phạt khi không trả khoản tiền tương đương | Phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng và buộc trả đủ tiền BHXH, BHYT cho người lao động |
Người giúp việc gia đình không tham gia BHXH bắt buộc, nhưng người sử dụng lao động vẫn có nghĩa vụ chi trả khoản tiền tương đương phần BHXH, BHYT thuộc trách nhiệm của mình.
II. Nghĩa vụ của người sử dụng lao động
Bản chất của quy định này là không chuyển thành nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc trực tiếp, mà là nghĩa vụ chi trả thêm để người lao động tự tham gia. Nhiều hộ gia đình chỉ thỏa thuận lương thực nhận mà không tách rõ khoản tương đương BHXH, BHYT, dẫn đến thiếu sót.
1. Những việc cần thực hiện
- Giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người giúp việc gia đình.
- Trả cùng lúc với kỳ trả lương một khoản tiền bằng mức đóng BHXH bắt buộc, BHYT thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động.
- Hiểu đúng đây là nghĩa vụ chi trả khoản tương đương, không phải thủ tục đăng ký và đóng BHXH bắt buộc trực tiếp cho người giúp việc gia đình.
2. Ai được xem là người giúp việc gia đình
Là người lao động làm thường xuyên các công việc trong gia đình của một hoặc nhiều hộ gia đình, như:
- nội trợ;
- chăm sóc trẻ em;
- chăm sóc người bệnh;
- chăm sóc người cao tuổi;
- lái xe;
- làm vườn;
- các công việc khác cho hộ gia đình nhưng không liên quan đến hoạt động thương mại.
Ví dụ thực tế
Một hộ gia đình thuê người làm việc thường xuyên để nấu ăn, dọn dẹp và chăm người lớn tuổi. Trường hợp này, Thuận Thiên lưu ý: cần nhìn đúng bản chất quan hệ lao động giúp việc gia đình. Thiếu sót thường gặp là không có hợp đồng lao động bằng văn bản và không thỏa thuận khoản tiền tương đương BHXH, BHYT trả kèm lương.
III. Quyền tham gia BHXH của người giúp việc gia đình
Người giúp việc gia đình không thuộc diện BHXH bắt buộc, nhưng không có nghĩa là không được tham gia BHXH. Nếu người lao động có nhu cầu, họ có thể chủ động tham gia BHXH tự nguyện. Nhiều người hiểu nhầm rằng không thuộc diện bắt buộc thì cũng không cần quan tâm đến bảo hiểm.
- Nếu là người giúp việc gia đình, thì không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
- Nếu người lao động muốn có chế độ BHXH, thì có thể tự tham gia BHXH tự nguyện theo quy định.
- Việc không thuộc diện bắt buộc không làm mất nghĩa vụ của người sử dụng lao động trong việc trả khoản tiền tương đương phần đóng thuộc trách nhiệm của mình.
Lưu ý quan trọng
Khi trả lương, nên thể hiện rõ khoản lương và khoản tiền tương đương BHXH, BHYT để tránh tranh chấp về sau. Đây là nội dung thường được kiểm tra đầu tiên khi có thanh tra hoặc mâu thuẫn.
IV. Xử phạt khi không trả khoản tiền tương đương BHXH, BHYT
Nếu người sử dụng lao động không trả cho lao động là người giúp việc gia đình khoản tiền BHXH, BHYT theo quy định để người lao động chủ động tham gia, thì có thể bị xử phạt hành chính. Nhiều người lầm tưởng không thuộc BHXH bắt buộc thì không còn nghĩa vụ nào khác.
| Hành vi | Mức xử lý |
|---|---|
| Không trả khoản tiền BHXH, BHYT cho lao động giúp việc gia đình theo quy định | Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng |
| Biện pháp khắc phục | Buộc trả đủ tiền BHXH, BHYT cho người lao động |
Mức phạt áp dụng: từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng; đồng thời buộc trả đủ khoản BHXH, BHYT cho người lao động.
Ví dụ thực tế
Gia đình có thuê người giúp việc dài hạn, trả lương hàng tháng nhưng không chi thêm khoản tương đương BHXH, BHYT. Khi xảy ra tranh chấp, rủi ro không nằm ở việc chưa tham gia BHXH bắt buộc, mà ở chỗ không thực hiện nghĩa vụ chi trả khoản tương đương theo kỳ lương.
