BHXH của người xuất khẩu lao động khi về nước không mất đi; thời gian đã đóng được bảo lưu và cộng nối để giải quyết chế độ sau này. Nếu thời gian làm việc ở nước ngoài chưa đóng đủ, người lao động có thể truy đóng sau khi về nước. Trường hợp chậm đóng, phát sinh tiền lãi 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày chậm đóng. Nhiều người lầm tưởng cứ về nước là rút ngay BHXH một lần, nhưng chỉ áp dụng khi thuộc đúng trường hợp luật cho phép.
I. Thông tin quan trọng nhất
| Nội dung | Cách xử lý khi về nước |
|---|---|
| Thời gian đã đóng BHXH | Được bảo lưu và cộng nối để giải quyết chế độ sau này |
| Thời gian chưa đóng đủ khi làm việc ở nước ngoài | Có thể truy đóng sau khi về nước |
| Chậm đóng sau tháng về nước | Ngoài số tiền chưa đóng, phát sinh lãi 0,03%/ngày |
| Tiếp tục tham gia BHXH | Có thể tham gia BHXH bắt buộc nếu có quan hệ lao động thuộc diện áp dụng, hoặc tham gia BHXH tự nguyện để cộng nối thời gian đóng |
| Hưởng lương hưu, tử tuất | Được giải quyết khi đủ điều kiện về tuổi và thời gian đóng |
| Hưởng BHXH một lần | Chỉ đặt ra nếu thuộc trường hợp luật cho phép, không phải cứ về nước là rút được |
Một điểm dễ nhầm: không mặc định toàn bộ thời gian làm việc ở nước ngoài tự động cộng vào BHXH tại Việt Nam. Việc cộng gộp chỉ khi có điều ước quốc tế hoặc hiệp định cho phép.
II. BHXH được giải quyết ra sao khi người lao động về nước?
1. Bảo lưu và cộng nối thời gian đóng
Người lao động là công dân Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc tại Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế có quy định khác. Khi về nước, thời gian đã đóng được bảo lưu để cộng nối với thời gian đóng sau này.
Khi làm hồ sơ, nhiều người chỉ nhớ thời gian làm việc ở nước ngoài mà không kiểm tra lại giai đoạn đã đóng trong nước, giai đoạn truy đóng và tham gia BHXH tự nguyện. Các khoảng thời gian này có thể cộng nối để xét chế độ.
2. Truy đóng nếu còn thiếu thời gian phải đóng
Người lao động đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất với mức 22% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Phương thức đóng có thể theo 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng một lần hoặc đóng trước một lần theo thời hạn hợp đồng.
Nếu được gia hạn hợp đồng hoặc ký hợp đồng lao động mới tại nước tiếp nhận, người lao động có thể tiếp tục đóng theo phương thức này, hoặc truy đóng sau khi về nước.
Ghi nhớ: mức đóng quỹ hưu trí và tử tuất là 22%; nếu chậm đóng sau tháng về nước, tính thêm 0,03%/ngày.
3. Chậm đóng phát sinh lãi và có thể bị xử lý
Trường hợp truy đóng sau khi về nước, số tiền truy thu là số tiền phải đóng BHXH bắt buộc. Nếu chậm đóng, ngoài số tiền chưa đóng còn có lãi 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng.
Đây là lỗi thường gặp: chỉ chuẩn bị tiền truy đóng mà quên phần lãi. Nếu hồ sơ do đơn vị sử dụng lao động thực hiện, hành vi chậm đóng còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc, BHTN tại thời điểm lập biên bản, nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng; mức đối với tổ chức được tính gấp đôi.
III. Khi nào được hưởng lương hưu hoặc BHXH một lần?
1. Điều kiện hưởng lương hưu
Người lao động khi về nước có thể tiếp tục tham gia BHXH để đủ điều kiện hưởng lương hưu và tử tuất. Theo quy định hiện hành, thời gian đóng để hưởng lương hưu là từ đủ 15 năm, kèm điều kiện đủ tuổi.
| Nhóm lao động | Tỷ lệ hưởng lương hưu |
|---|---|
| Lao động nữ | 45% tương ứng 15 năm đóng BHXH; sau đó mỗi năm thêm 2%; tối đa 75% |
| Lao động nam | 40% tương ứng 15 năm; từ năm thứ 16 đến dưới 20 năm, mỗi năm thêm 1%; đủ 20 năm đạt 45%; sau đó mỗi năm thêm 2%; tối đa 75% |
2. BHXH một lần không phải cứ về nước là rút được
Người lao động không đương nhiên được hưởng BHXH một lần chỉ vì đã đi xuất khẩu lao động. Việc hưởng một lần chỉ đặt ra nếu thuộc trường hợp luật cho phép, như không tiếp tục tham gia và đáp ứng điều kiện, hoặc ra nước ngoài định cư, hoặc các trường hợp khác.
Chúng tôi lưu ý: đừng nghĩ “đã về nước thì rút luôn”. Nếu chưa thuộc trường hợp được hưởng một lần, hãy bảo lưu hoặc tham gia tiếp để cộng nối.
IV. Lưu ý khi có điều ước quốc tế
Không mặc định mọi thời gian làm việc ở nước ngoài tự động cộng vào thời gian đóng BHXH tại Việt Nam. Nếu giữa Việt Nam và nước tiếp nhận lao động có điều ước quốc tế hoặc hiệp định về BHXH, việc cộng gộp, miễn trừ hoặc phối hợp giải quyết chế độ sẽ thực hiện theo điều ước đó.
Trong thực tế xử lý hồ sơ, phần này thường được kiểm tra kỹ vì hiểu sai phạm vi hiệp định có thể tính sai thời gian đóng. Nếu bạn đang chuẩn bị hồ sơ, hãy rà lại hợp đồng lao động, thời gian làm việc ở nước ngoài, các giai đoạn đã đóng hoặc chưa đóng để tránh lệch khi cộng nối.
Ví dụ thực tế
Một người lao động đi làm việc ở nước ngoài, chọn phương thức đóng định kỳ nhưng còn thiếu một giai đoạn. Khi về nước, người này có thể truy đóng phần còn thiếu để cộng nối với thời gian đã đóng trong nước. Nếu sau đó tiếp tục làm việc trong nước hoặc tham gia BHXH tự nguyện, toàn bộ thời gian đủ điều kiện sẽ được dùng để xét lương hưu, tử tuất theo quy định tại thời điểm hưởng.
Lưu ý quan trọng
- Không nhầm giữa bảo lưu thời gian đóng và hưởng BHXH một lần.
- Không bỏ sót phần truy đóng nếu thời gian ở nước ngoài chưa đóng đủ.
- Không quên tiền lãi 0,03%/ngày nếu có chậm đóng.
- Chỉ cộng gộp thời gian đóng ở nước ngoài khi có điều ước quốc tế hoặc hiệp định cho phép.
