Không có câu trả lời chung cho mọi trường hợp. Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động thông thường không tự chọn mức thu nhập để đóng BHXH bắt buộc, vì căn cứ đóng là tiền lương tháng trên hợp đồng và các khoản thuộc diện tính đóng. Chỉ một số nhóm đối tượng đặc thù mới được lựa chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng trong khung luật định.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nhóm đối tượng | Có được chọn mức đóng không? | Căn cứ đóng |
|---|---|---|
| Người lao động theo hợp đồng lao động | Không | Tiền lương tháng theo hợp đồng lao động, gồm mức lương theo công việc/chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định |
| Chủ hộ kinh doanh | Có | Được lựa chọn trong khung luật định |
| Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương | Có | Được lựa chọn trong khung luật định |
| Một số đối tượng đặc thù khác thuộc khoản 1 Điều 2 | Có | Được lựa chọn theo phạm vi luật quy định |
Với nhóm được lựa chọn: mức thấp nhất bằng mức tham chiếu, mức cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.
II. Trường hợp không được tự chọn mức thu nhập đóng
Đối với người lao động hưởng lương theo hợp đồng lao động, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc là mức lương ghi nhận hợp pháp trong hợp đồng và các khoản thuộc diện tính đóng, không phải mức do cá nhân tự đăng ký. Dễ nhầm với BHXH tự nguyện.
- Căn cứ đóng: mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định.
- Nếu thấp hơn mức tối thiểu luật định: cần điều chỉnh theo mức pháp luật yêu cầu.
- Nếu vượt trần: chỉ tính đến mức tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu.
Ví dụ thực tế
Một lao động ký hợp đồng với mức lương và phụ cấp đã xác định rõ. Khi xử lý hồ sơ, cơ quan chức năng căn cứ vào hợp đồng và các khoản thu nhập thuộc diện tính đóng, chứ không dựa vào việc người lao động muốn đăng ký mức cao hơn.
III. Trường hợp được lựa chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng
Chỉ một số nhóm đặc thù mới có cơ chế này, như chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp hoặc người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương, và một số trường hợp khác thuộc các điểm g, h, m, n khoản 1 Điều 2, trong đó có người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
| Nội dung | Mức áp dụng |
|---|---|
| Mức thấp nhất | Bằng mức tham chiếu |
| Mức cao nhất | Bằng 20 lần mức tham chiếu |
| Thời điểm được chọn lại với một số nhóm | Sau ít nhất 12 tháng đóng theo mức đã chọn |
| Ví dụ dữ kiện thực tiễn | Nếu mức tham chiếu là 2.340.000 đồng thì trần đóng là 46.800.000 đồng/tháng |
Một điểm dễ nhầm: nhiều người nghĩ cứ tham gia BHXH bắt buộc thì đều có quyền tự chọn mức đóng. Cách hiểu này không đúng cho nhóm lao động theo hợp đồng lao động thông thường.
IV. Mức đóng và lưu ý dễ nhầm
Không nên gộp chung một tỷ lệ cho mọi đối tượng. Đây là chỗ doanh nghiệp thường sai khi tư vấn nội bộ hoặc kê khai.
- Người lao động theo hợp đồng lao động: mức đóng cơ bản là người lao động đóng 10,5% và người sử dụng lao động đóng 21,5% trên tiền lương làm căn cứ đóng.
- Chủ hộ kinh doanh: mức đóng BHXH bắt buộc là 29,5% (gồm 25% BHXH và 4,5% BHYT) trên mức tiền lương đã lựa chọn. Cần lưu ý hộ kinh doanh có lộ trình đóng BHXH khác nhau từ 2025 đến 2029.
Lưu ý quan trọng
BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện là hai cơ chế khác nhau. BHXH tự nguyện cho phép lựa chọn mức thu nhập đóng (với tỷ lệ 22%), còn BHXH bắt buộc chỉ một số đối tượng đặc thù mới được chọn trong khung luật định. Nếu đang rà soát hồ sơ cùng Thuận Thiên, hãy kiểm tra đúng nhóm đối tượng trước rồi xác định căn cứ và tỷ lệ đóng để tránh hiểu sai ngay từ đầu.
