Người lao động ký hợp đồng lao động ngắn hạn có thuộc diện đóng BHXH hay không còn tùy vào thời hạn hợp đồng. Với lao động là công dân Việt Nam, từ thời điểm áp dụng quy định mới, hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; còn hợp đồng dưới 01 tháng thì không thuộc diện này. Trường hợp doanh nghiệp ký hợp đồng thời vụ hoặc dùng tên gọi khác cho thỏa thuận nhưng bản chất vẫn là quan hệ lao động, dễ dẫn đến nhầm lẫn.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Cách áp dụng |
|---|---|
| Người lao động Việt Nam, hợp đồng dưới 01 tháng | Không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc |
| Người lao động Việt Nam, hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên | Thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc |
| Thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát | Vẫn xem theo bản chất quan hệ lao động để xác định nghĩa vụ tham gia BHXH |
| Người lao động không trọn thời gian | Vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nếu có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất |
| Người lao động là công dân nước ngoài | Áp dụng ngưỡng từ đủ 12 tháng trở lên theo quy định riêng, trừ trường hợp ngoại lệ |
Mốc cần nhớ: dưới 01 tháng thì không thuộc diện BHXH bắt buộc; từ đủ 01 tháng trở lên thì xét tham gia BHXH bắt buộc đối với lao động Việt Nam.
II. Cách hiểu đúng theo từng trường hợp
1. Hợp đồng lao động dưới 01 tháng
Nếu thời hạn hợp đồng dưới 01 tháng, người lao động không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Tuy vậy, người sử dụng lao động vẫn phải chi trả thêm cho người lao động một khoản tiền tương đương với mức đóng BHXH bắt buộc thuộc trách nhiệm của mình.
Ví dụ thực tế
Doanh nghiệp thuê lao động làm việc 20 ngày theo hợp đồng ngắn hạn. Trường hợp này không phải tham gia BHXH bắt buộc, nhưng khi tính tiền trả cho người lao động, doanh nghiệp cần tính thêm khoản tiền tương đương trách nhiệm đóng BHXH của mình để tránh thiếu sót.
2. Hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên
Nếu hợp đồng có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Quy định này áp dụng với hợp đồng xác định thời hạn, không xác định thời hạn, và cả trường hợp các bên dùng tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện có việc làm được trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên. Nhiều doanh nghiệp chỉ nhìn tên hợp đồng mà không xem xét bản chất làm việc, dẫn đến bị truy thu sau này.
Lưu ý quan trọng
Khi thanh tra, cơ quan chức năng kiểm tra hồ sơ hợp đồng, bảng lương và cách xác định loại quan hệ lao động. Doanh nghiệp cần rà soát lại các thỏa thuận cộng tác, khoán việc hoặc thử việc kéo dài nếu thực tế vẫn có yếu tố quản lý, điều hành.
III. Một số trường hợp dễ nhầm
1. Người lao động làm việc không trọn thời gian
Nếu người lao động thuộc nhóm ký hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên nhưng làm việc không trọn thời gian, họ vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất. Nhiều đơn vị nghĩ làm bán thời gian thì đương nhiên không phải tham gia, nhưng quy định lại khác.
2. Người lao động là công dân nước ngoài
Với người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam, quy tắc áp dụng khác so với lao động Việt Nam. Nhóm này chỉ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nếu có hợp đồng lao động từ đủ 12 tháng trở lên, trừ các trường hợp ngoại lệ theo quy định pháp luật chuyên biệt.
IV. Rủi ro nếu chậm đóng hoặc không đóng
Nếu doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH, ngoài nghĩa vụ đóng đủ còn phải nộp thêm số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng. Đồng thời còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, mức xử phạt từ 12% – 20% tổng số tiền phải đóng tùy hành vi, tối đa 75 triệu đồng.
Số liệu cần chú ý: 0,03%/ngày; mức phạt từ 12% đến 20% tổng số tiền phải đóng; tối đa 75 triệu đồng.
Lưu ý quan trọng
Khi xử lý hợp đồng ngắn hạn, cách kiểm tra nhanh là đối chiếu thời hạn hợp đồng, bản chất quan hệ lao động và mức lương trong tháng. Sai sót thường xảy ra khi chỉ căn cứ vào tên gọi hợp đồng mà bỏ qua hồ sơ thực tế.
