Không. BHXH và BHYT là hai loại bảo hiểm riêng biệt, mỗi loại có quỹ và mục đích bảo vệ khác nhau. Đóng BHXH không đồng nghĩa đã bao gồm BHYT. Trong quan hệ lao động thuộc diện tham gia theo hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên, doanh nghiệp thường làm thủ tục và nộp cùng kỳ qua cơ quan BHXH, nhưng về bản chất pháp lý, đây vẫn là hai nghĩa vụ tách biệt.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Thông tin cần hiểu đúng |
|---|---|
| BHXH có bao gồm BHYT không? | Không bao gồm lẫn nhau |
| Có thể nộp cùng lúc không? | Có thể thu nộp cùng kỳ qua cơ quan BHXH |
| Có phải là một khoản gộp chung không? | Không, vẫn là từng quỹ và từng nghĩa vụ riêng |
| Người lao động bị khấu trừ phần nào? | Thường là 8% BHXH và 1,5% BHYT, tổng 9,5% tiền lương làm căn cứ đóng, chưa gồm BHTN nếu thuộc diện tham gia |
Điểm dễ nhầm nhất: Nộp cùng một đợt không có nghĩa là BHXH đã tự bao gồm BHYT.
II. Mức đóng và cách nhìn cho đúng
1. Phần người lao động và doanh nghiệp cùng đóng
| Khoản đóng | Tỷ lệ | Ghi chú |
|---|---|---|
| BHYT | 4,5% | Người lao động đóng 1,5%, người sử dụng lao động đóng 3% |
| BHXH bắt buộc | Người lao động đóng 8% | Đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất |
| Tổng phần người lao động thường bị khấu trừ | 9,5% | Gồm 8% BHXH + 1,5% BHYT, chưa bao gồm BHTN nếu thuộc diện tham gia |
Người lao động thường hiểu sai khi nhìn bảng lương thấy bị trừ một lần và cho rằng doanh nghiệp đã đóng gộp hết. Thực tế, mỗi khoản đi vào một quỹ khác nhau, nên khi kiểm tra hồ sơ tham gia cần nhìn riêng từng chỉ tiêu BHXH và BHYT.
2. Đối tượng áp dụng
Người lao động có hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Đồng thời, họ cũng thuộc nhóm tham gia BHYT tương ứng, với cơ chế do người sử dụng lao động đóng, người lao động đóng hoặc cả hai cùng đóng.
Nói đơn giản, nếu thuộc diện tham gia theo hợp đồng lao động, cần xem xét từng nghĩa vụ BHXH và BHYT riêng biệt. Đừng suy luận rằng đã đóng BHXH là đương nhiên bao gồm cả BHYT.
III. Tình huống dễ sai trong thực tế
BHXH và BHYT là hai chế độ riêng. Với người lao động ký hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên, doanh nghiệp phải bảo đảm tham gia đồng thời cả hai. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn vi phạm: đăng ký BHXH nhưng thiếu BHYT, hoặc kê khai chưa đầy đủ dẫn đến thiếu tháng tham gia.
Ví dụ thực tế
Một lao động ký hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên, trên bảng lương bị khấu trừ 8% BHXH nhưng không có phần 1,5% BHYT. Khi đối chiếu hồ sơ, doanh nghiệp thường nhầm lẫn vì tưởng đã tham gia đủ do nộp hồ sơ qua cùng một cơ quan. Nộp cùng đầu mối không đồng nghĩa đã hoàn tất cả hai loại bảo hiểm.
Lưu ý quan trọng
- Người sử dụng lao động đóng BHXH, BHYT theo tháng.
- Hành vi chậm đóng, trốn đóng có thể bị tính lãi 0,03%/ngày.
- Ngoài tiền lãi còn có rủi ro xử phạt hành chính.
- Từ 01/7/2025, có trường hợp bị coi là trốn đóng và có thể bị truy cứu hình sự nếu đủ điều kiện, như trốn đóng từ 50 triệu đồng hoặc cho từ 10 người lao động trở lên.
- Lỗi hay bị bỏ sót gồm: không đăng ký đủ người, đóng thiếu mức, chậm nộp danh sách.
IV. Một số trường hợp đặc biệt về BHYT
1. Khi đang hưởng chế độ ốm đau hoặc thai sản
Nếu người lao động nghỉ ốm đau hoặc thai sản từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng, họ không đóng BHXH và BHYT theo cách thông thường nhưng vẫn được bảo đảm quyền lợi BHYT nhờ quỹ BHXH đóng thay. Doanh nghiệp thường nhầm lẫn: chỉ nhìn vào việc không phát sinh lương rồi cho rằng thẻ BHYT cũng ngừng theo.
2. Khi đang hưởng lương hưu
Khi đang hưởng lương hưu, BHYT do quỹ BHXH đóng theo quy định. Đây là ngoại lệ về chủ thể đóng, nhưng không làm thay đổi nguyên tắc: BHXH và BHYT là hai loại bảo hiểm độc lập, không bao gồm lẫn nhau.
Khi kiểm tra hồ sơ lao động, nên đối chiếu riêng từng dòng tham gia BHXH và BHYT, thay vì chỉ nhìn tổng tiền đã nộp. Thanh tra sẽ kiểm tra danh sách tham gia có đủ người, đủ loại bảo hiểm và đủ thời gian hay không.
