Không hoàn toàn giống nhau. Người tham gia BHXH tự nguyện khi chết thì thân nhân hoặc người lo mai táng vẫn có thể được hưởng chế độ tử tuất, nhưng phạm vi hẹp hơn BHXH bắt buộc. Một điểm thường gây nhầm lẫn là BHXH tự nguyện có trợ cấp mai táng nếu đủ điều kiện và có trợ cấp tuất một lần, nhưng không có trợ cấp tuất hằng tháng chỉ dựa trên thời gian đóng tự nguyện. Nếu người chết có cả thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện thì thời gian đóng được cộng dồn để làm cơ sở xem xét chế độ tử tuất.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | BHXH tự nguyện | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|
| Trợ cấp mai táng | Có, nếu thuộc trường hợp luật định | Gia đình đôi khi chỉ nghĩ đến tuất mà quên khoản này |
| Trợ cấp tuất một lần | Có | Cần kiểm tra đủ thời gian đóng trước và sau năm 2014 |
| Trợ cấp tuất hằng tháng | Không phát sinh chỉ từ thời gian đóng tự nguyện | Đây là điểm nhiều người dễ hiểu nhầm |
| Cộng dồn thời gian đóng | Có, nếu có cả BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện | Dễ sai khi hồ sơ chỉ kê khai một giai đoạn đóng |
Từ 01/07/2025, căn cứ ưu tiên áp dụng là Luật số 41/2024/QH15.
II. Các khoản thân nhân có thể được hưởng
1. Trợ cấp mai táng
Người lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng nếu người tham gia BHXH tự nguyện thuộc một trong các trường hợp sau:
- Có thời gian đóng BHXH từ đủ 60 tháng trở lên;
- Đang hưởng lương hưu;
- Tạm dừng hưởng lương hưu khi chết.
Mức trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người đó chết. Chủ thể nhận có thể là tổ chức hoặc cá nhân lo mai táng.
Ví dụ thực tế
Khi xử lý hồ sơ, nhiều người chỉ tập trung hỏi thân nhân có được hưởng tiền tuất hay không mà quên kiểm tra ai đứng ra lo mai táng. Hãy xác định ngay người trực tiếp chi trả mai táng để tránh thiếu thông tin người nhận.
2. Trợ cấp tuất một lần
Khi người đang tham gia hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH chết, thân nhân được hưởng trợ cấp tuất một lần. Mức hưởng được tính theo từng trường hợp:
| Trường hợp | Mức hưởng |
|---|---|
| Mỗi năm đóng BHXH trước năm 2014 | 1,5 tháng mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng BHXH |
| Mỗi năm đóng từ năm 2014 trở đi | 2 tháng mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng BHXH |
| Thời gian đóng BHXH chưa đủ 60 tháng | Bằng tổng số tiền đã đóng, tối đa bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng BHXH |
| Có cả thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện | Mức trợ cấp tuất một lần tối thiểu bằng 3 tháng mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng BHXH |
Lưu ý quan trọng
Khi giải quyết hồ sơ, việc xác định chính xác mốc thời gian đóng trước và sau năm 2014 rất quan trọng, vì chỉ cần tách sai giai đoạn là mức hưởng có thể lệch ngay. Đây là lỗi thường gặp khi tự ước tính quyền lợi.
III. Điểm khác với BHXH bắt buộc
1. Không có tuất hằng tháng nếu chỉ đóng BHXH tự nguyện
BHXH tự nguyện không thiết kế chế độ trợ cấp tuất hằng tháng như BHXH bắt buộc. Vì vậy, nếu người chết chỉ tham gia BHXH tự nguyện thì thân nhân không phát sinh quyền hưởng tuất hằng tháng chỉ từ thời gian đóng này.
Nhiều người cho rằng cùng đóng BHXH nên chế độ tử tuất giống nhau hoàn toàn. Điều này không đúng. Khi kiểm tra hồ sơ, cần xác định người chết có thời gian đóng bắt buộc hay không.
2. Có thể cộng dồn thời gian nếu từng đóng cả hai loại
Người vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc vừa có thời gian đóng BHXH tự nguyện thì thời gian đóng được cộng dồn để làm cơ sở hưởng chế độ trợ cấp hằng tháng, chế độ hưu trí và chế độ tử tuất.
Cần lưu ý: việc cộng dồn là nguyên tắc xác định thời gian đã đóng, nhưng kết luận vẫn giữ nguyên rằng quyền tuất hằng tháng không phát sinh chỉ từ thời gian đóng tự nguyện.
Ví dụ thực tế
Nếu một người trước đây có thời gian làm việc thuộc diện BHXH bắt buộc, sau đó nghỉ và tiếp tục đóng BHXH tự nguyện, thì khi phát sinh chế độ tử tuất cần kiểm tra đủ cả hai giai đoạn. Thường có sai sót khi chỉ nộp sổ thể hiện giai đoạn đóng sau cùng.
