Khi người lao động hoặc người đang hoặc đã tham gia BHXH qua đời, thân nhân hoặc người lo mai táng có thể được hưởng trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất hằng tháng hoặc trợ cấp tuất một lần. Ba chế độ này được xét riêng theo từng nhóm điều kiện của người mất và thân nhân, không gộp chung.
I. Bảng tra cứu nhanh chế độ tử tuất BHXH
| Chế độ | Khi nào được hưởng | Mức hưởng đáng chú ý |
|---|---|---|
| Trợ cấp mai táng | Người chết thuộc diện đủ điều kiện hưởng mai táng | 10 lần mức tham chiếu tại tháng người đó chết |
| Trợ cấp tuất hằng tháng | Người chết đủ điều kiện và thân nhân thuộc đúng nhóm được hưởng | 50% mức tham chiếu cho mỗi thân nhân; 70% nếu không có người trực tiếp nuôi dưỡng; tối đa 4 thân nhân |
| Trợ cấp tuất một lần | Không đủ điều kiện hưởng tuất hằng tháng, hoặc thuộc diện được chọn nhận một lần | Tính theo thời gian đóng BHXH, có tách giai đoạn trước năm 2014 và từ năm 2014 trở đi |
Điều kiện 15 năm đóng BHXH chủ yếu là điều kiện của tuất hằng tháng, không phải điều kiện chung để hưởng trợ cấp mai táng.
II. Điều kiện hưởng từng chế độ
1. Trợ cấp mai táng
Người lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người tham gia chết nếu người chết thuộc một trong các trường hợp sau:
- Có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 12 tháng trở lên.
- Chết do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp.
- Đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu.
- Đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.
- Có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 60 tháng trở lên.
Lưu ý quan trọng
Nhiều người nhầm rằng muốn có mai táng phí thì người mất phải có đủ 15 năm đóng BHXH. Cách hiểu này dễ dẫn đến việc nộp thiếu hồ sơ hưởng quyền lợi.
2. Trợ cấp tuất hằng tháng
Trợ cấp tuất hằng tháng chủ yếu áp dụng với trường hợp người tham gia BHXH bắt buộc chết. Muốn xét hưởng, cần xem đồng thời điều kiện của người chết và điều kiện của thân nhân.
Điều kiện về người chết gồm một trong các trường hợp:
- Có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên.
- Đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu.
- Chết do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp.
- Đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng với mức suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.
Nhóm thân nhân được hưởng gồm:
- Con chưa đủ 18 tuổi.
- Con từ đủ 18 tuổi trở lên bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Con được sinh ra khi người cha chết mà người mẹ đang mang thai.
- Vợ hoặc chồng đủ tuổi theo luật định hoặc bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Cha mẹ, cha mẹ của vợ hoặc chồng, hoặc thành viên khác mà người chết đang có nghĩa vụ nuôi dưỡng, nếu đủ tuổi theo luật định hoặc bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
Với nhóm vợ, chồng, cha mẹ, thành viên khác có nghĩa vụ nuôi dưỡng, còn cần lưu ý thêm điều kiện không có thu nhập hoặc có thu nhập hằng tháng thấp hơn mức tham chiếu.
Nếu thân nhân đang hưởng tiền lương và tham gia BHXH bắt buộc, hoặc đang hưởng lương hưu/trợ cấp hằng tháng bằng hoặc cao hơn mức tham chiếu, thì không thuộc diện hưởng tuất hằng tháng.
| Mức hưởng tuất hằng tháng | Cách tính |
|---|---|
| Mỗi thân nhân đủ điều kiện | 50% mức tham chiếu |
| Mỗi thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng | 70% mức tham chiếu |
| Số thân nhân tối đa | Không quá 4 người đối với một người chết |
Ví dụ thực tế
Giả sử mức tham chiếu tháng 6/2025 là 2.340.000 đồng. Một người chết có hai con nhỏ dưới 18 tuổi, mỗi con được hưởng 50% mức tham chiếu = 1.170.000 đồng/tháng. Nếu hai con không còn người nuôi dưỡng, mỗi con được 70% = 1.638.000 đồng/tháng. Tổng số thân nhân không quá 4 người.
3. Trợ cấp tuất một lần
Trợ cấp tuất một lần áp dụng trong các trường hợp sau:
- Thân nhân không đủ điều kiện hưởng trợ cấp tuất hằng tháng.
- Thân nhân thuộc diện hưởng tuất hằng tháng nhưng có nguyện vọng nhận một lần.
Nguyên tắc tính mức trợ cấp tuất một lần đối với người đang tham gia hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH:
- Thời gian đóng BHXH trước năm 2014: mỗi năm tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng BHXH.
- Thời gian đóng BHXH từ năm 2014 trở đi: mỗi năm tính bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng BHXH.
- Thời gian đóng có tháng lẻ được tính theo quy tắc luật định.
- Mức trợ cấp tuất một lần tối thiểu bằng 3 tháng mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng BHXH.
Ví dụ thực tế
Ông A có 10 năm đóng BHXH trước năm 2014 và 5 năm từ 2014 trở đi, mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH là 5.000.000 đồng. Cách tính: (10 năm × 1,5 tháng) + (5 năm × 2 tháng) = 15 + 10 = 25 tháng. Trợ cấp tuất một lần = 25 × 5.000.000 = 125.000.000 đồng. Mức này lớn hơn mức tối thiểu 3 tháng (15.000.000 đồng) nên được nhận đủ.
Trường hợp người chết đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu, trợ cấp tuất một lần được tính theo số tháng lương hưu đang hưởng còn lại theo công thức luật định, với mốc khởi điểm 48 tháng và giảm dần theo thời gian đã hưởng lương hưu.
Không thể gộp toàn bộ thời gian đóng BHXH để tính chung 1,5 tháng cho mọi năm. Cần tách rõ thời gian trước năm 2014 và từ năm 2014 trở đi.
III. Hồ sơ hưởng chế độ tử tuất
Hồ sơ đề nghị hưởng chế độ tử tuất đối với thân nhân của người đang tham gia BHXH hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH gồm:
- Sổ BHXH.
- Bản sao giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử hoặc bản sao giấy báo tử hoặc bản sao quyết định của Tòa án tuyên bố là đã chết.
- Tờ khai của thân nhân.
- Tài liệu liên quan đến tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp nếu có.
- Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động hoặc giấy xác nhận khuyết tật đối với thân nhân đủ điều kiện hưởng tuất hằng tháng.
Về biểu mẫu, thân nhân kê khai theo Mẫu số 09-HSB. Nếu chọn hưởng tuất một lần thay vì hằng tháng, có thêm biên bản họp thân nhân theo Mẫu số 16-HSB.
Lưu ý quan trọng
Khi kiểm tra hồ sơ, cần kiểm tra trước giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân, giấy tờ về mức suy giảm khả năng lao động và hồ sơ liên quan tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Đây là những giấy tờ thường thiếu nhất khi nộp thực tế.
IV. Kết luận ngắn gọn để tránh hiểu sai
- Mai táng phí: xét theo điều kiện riêng, mức hưởng là 10 lần mức tham chiếu.
- Tuất hằng tháng: cần đủ điều kiện của người chết và đúng nhóm thân nhân, mức hưởng phổ biến là 50% hoặc 70% mức tham chiếu cho mỗi người.
- Tuất một lần: áp dụng khi không đủ điều kiện hưởng hằng tháng hoặc được chọn nhận một lần; cách tính phải tách trước năm 2014 và từ năm 2014 trở đi.
Cách an toàn nhất khi đối chiếu hồ sơ là tách từng chế độ ra kiểm tra riêng, tránh suy luận một điều kiện cho tất cả các khoản hưởng.
