Bạn không thể tự chuyển từ BHXH bắt buộc sang BHXH tự nguyện khi còn thuộc diện tham gia bắt buộc; việc này chỉ được phép khi bạn không còn thuộc đối tượng bắt buộc theo quy định pháp luật.
I. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và tự nguyện (từ 01/7/2025)
- BHXH bắt buộc: Áp dụng cho các đối tượng chính sau:
- Người làm việc theo hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên.
- Cán bộ, công chức, viên chức.
- Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh. Lưu ý: Chủ hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai phải tham gia từ 01/7/2025; các chủ hộ khác bắt buộc từ 01/7/2029.
- Người quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã không hưởng lương.
- BHXH tự nguyện: Dành cho công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc nhóm đối tượng bắt buộc và chưa hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hàng tháng.
II. Điều kiện chuyển đổi giữa hai hình thức BHXH
Bạn chỉ được phép chuyển từ BHXH bắt buộc sang BHXH tự nguyện khi không còn thuộc diện bắt buộc, ví dụ như:
- Nghỉ việc, chấm dứt hợp đồng lao động.
- Dừng đăng ký kinh doanh.
- Giải thể đơn vị sử dụng lao động.
III. So sánh chính sách mới giữa BHXH bắt buộc và tự nguyện
| Tiêu chí | BHXH bắt buộc | BHXH tự nguyện |
|---|---|---|
| Mức đóng | Người lao động đóng 8% lương; người sử dụng lao động đóng phần còn lại. | 22% trên thu nhập tự chọn (từ 1,5 triệu đến 46,8 triệu đồng/tháng). |
| Chế độ hưởng | Đầy đủ 05 chế độ: Ốm đau, Thai sản, Tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, Hưu trí, Tử tuất. | Gồm 03 chế độ: Hưu trí, Tử tuất, Thai sản. |
| Hỗ trợ từ Nhà nước | Không hỗ trợ trực tiếp vào mức đóng của người lao động. | Hỗ trợ 20% – 50% mức đóng tùy đối tượng. |
| Điều kiện tối thiểu hưởng lương hưu | Đóng đủ 15 năm và đủ tuổi nghỉ hưu (áp dụng với một số trường hợp cụ thể theo luật). | Đóng đủ 15 năm và đủ tuổi nghỉ hưu. |
Ví dụ thực tế
- Chị A: Là chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai. Từ ngày 01/7/2025, chị bắt buộc phải tham gia BHXH bắt buộc.
- Anh B: Nghỉ việc tại công ty từ tháng 8/2025. Do không còn thuộc đối tượng bắt buộc, anh có thể đăng ký tham gia BHXH tự nguyện và nhận hỗ trợ đóng từ Nhà nước nếu thuộc nhóm đối tượng được hỗ trợ.
Lưu ý quan trọng
- Thời gian đóng BHXH bắt buộc và tự nguyện được cộng dồn để tính điều kiện hưởng các chế độ.
- Người tham gia BHXH tự nguyện được Nhà nước hỗ trợ từ 20% – 50% mức đóng, cụ thể: 50% cho hộ nghèo, 40% cho hộ cận nghèo, 30% cho người dân tộc thiểu số và 20% cho các đối tượng khác.
- BHXH tự nguyện có phương thức đóng rất linh hoạt: hàng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng, hoặc đóng một lần cho nhiều năm (tối đa 5 năm).
- Khi người tham gia BHXH tự nguyện bắt đầu hưởng lương hưu sẽ được cơ quan BHXH cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí.
