Không. Nếu bạn vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc thì không thể chọn đóng BHXH tự nguyện để thay thế. Chỉ khi không còn thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mới có thể chuyển sang BHXH tự nguyện.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Có thể tham gia BHXH tự nguyện không? |
|---|---|
| Đang thuộc diện BHXH bắt buộc | Không tham gia để thay thế trong cùng thời gian |
| Không còn thuộc diện BHXH bắt buộc | Có thể tham gia |
| Đang tạm hoãn hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc | Có thể tham gia, trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc |
| Muốn tham gia đồng thời BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện | Không áp dụng trong cùng thời gian |
Người tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng.
II. Khi nào không thể chọn BHXH tự nguyện thay cho bắt buộc?
Pháp luật phân định rõ đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và đối tượng tham gia BHXH tự nguyện. Nếu bạn vẫn nằm trong nhóm phải đóng BHXH bắt buộc thì không thể tự chọn phương án tự nguyện theo ý muốn cá nhân.
- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
- Người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên.
- Cán bộ, công chức, viên chức.
- Một số lực lượng vũ trang, công an và các nhóm khác thuộc diện luật quy định.
Khi vẫn thuộc một trong các nhóm này, người tham gia sẽ đi theo diện BHXH bắt buộc, không thể chuyển sang đóng tự nguyện chỉ vì muốn thay đổi cách đóng.
Ví dụ thực tế
Bạn đang làm việc theo hợp đồng lao động 12 tháng tại doanh nghiệp, nhưng muốn tự đóng BHXH tự nguyện để chủ động mức thu nhập làm căn cứ. Cách này không áp dụng được vì lúc đó bạn đang có quan hệ lao động thuộc diện bắt buộc.
III. Khi nào được chuyển sang BHXH tự nguyện?
1. Trường hợp được tham gia
- Nếu người tham gia chấm dứt hợp đồng lao động, nghỉ việc hoặc không còn thuộc đối tượng BHXH bắt buộc, thì có thể tham gia BHXH tự nguyện.
- Nếu đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc, thì có thể tham gia BHXH tự nguyện, trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc.
2. Điểm cần kiểm tra thêm
Không phải cứ tạm nghỉ việc là đương nhiên được chuyển sang BHXH tự nguyện. Cần xem xét tình trạng pháp lý của hợp đồng lao động và thỏa thuận giữa các bên.
Lưu ý quan trọng
Thời gian đã đóng BHXH bắt buộc trước đó được cộng dồn với thời gian đóng BHXH tự nguyện để tính chế độ đủ điều kiện theo luật. Khi đã nghỉ việc và muốn duy trì thời gian tham gia, BHXH tự nguyện là phương án nối tiếp phù hợp.
IV. Mức đóng và quyền lợi cơ bản của BHXH tự nguyện
| Nội dung | Thông tin |
|---|---|
| Mức đóng hằng tháng | 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn |
| Phương thức đóng | Linh hoạt hơn so với BHXH bắt buộc |
| Chế độ theo dữ kiện hiện có | Hưu trí, tử tuất và thai sản theo luật mới |
Dù BHXH tự nguyện có cách đóng linh hoạt hơn, nhưng việc đủ điều kiện tham gia vẫn phải xét đúng đối tượng. Nếu pháp luật xác định bạn thuộc diện bắt buộc, bạn không thể từ chối để đóng tự nguyện.
Nếu phân vân, cách kiểm tra nhanh là xác định hiện tại bạn còn thuộc nhóm lao động, cán bộ, công chức, viên chức hay nhóm khác đang tham gia BHXH bắt buộc không. Nhiều người chỉ nhìn mức đóng mà quên mất điều kiện tham gia – thực tế, yếu tố quyết định là xác định đúng tư cách tham gia tại từng thời điểm.
