Từ ngày 01/7/2025, đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc gồm 3 nhóm chính: người lao động là công dân Việt Nam, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam và người sử dụng lao động. Phạm vi áp dụng mở rộng hơn, đặc biệt với người làm việc không trọn thời gian, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố và dân quân thường trực.
Mốc cần lưu ý: Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ 01/7/2025. Riêng chủ hộ kinh doanh được áp dụng theo từng trường hợp, có mốc 01/7/2025 hoặc 01/7/2029.
I. Bảng tra cứu nhanh đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
| Nhóm đối tượng | Nội dung chính |
|---|---|
| Người lao động là công dân Việt Nam | Thuộc các nhóm từ điểm a đến n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 |
| Người lao động là công dân nước ngoài | Làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên, trừ trường hợp loại trừ theo luật |
| Người sử dụng lao động | Cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động |
II. Các nhóm người lao động thuộc diện tham gia
1. Người lao động là công dân Việt Nam
Người lao động là công dân Việt Nam thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp hợp đồng có tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện có việc làm được trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.
- Cán bộ, công chức, viên chức.
- Công nhân và viên chức quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu.
- Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như quân nhân.
- Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ công an nhân dân; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí.
- Dân quân thường trực.
- Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
- Vợ hoặc chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được cơ quan có thẩm quyền cử đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và được hưởng chế độ sinh hoạt phí.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn của doanh nghiệp tại doanh nghiệp, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, thành viên ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên, thành viên hội đồng thành viên, thành viên ban quản lý điều hành hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có hưởng tiền lương.
- Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.
- Người làm việc không trọn thời gian nhưng có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
- Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn của doanh nghiệp tại doanh nghiệp, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, thành viên ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên, thành viên hội đồng thành viên, thành viên ban quản lý điều hành hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không hưởng tiền lương.
Ví dụ thực tế
Doanh nghiệp dễ nhầm khi xác định hợp đồng có tên gọi khác với hợp đồng lao động. Nếu nội dung hợp đồng thể hiện có việc làm, trả công, quản lý, điều hành, giám sát thì vẫn phải đánh giá bản chất để xác định đối tượng tham gia.
2. Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam
Người lao động là công dân nước ngoài thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam.
Các trường hợp không thuộc diện tham gia gồm:
- Di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam.
- Tại thời điểm giao kết hợp đồng lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động.
- Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
Lưu ý quan trọng
Khi tuyển chuyên gia nước ngoài, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ thời hạn hợp đồng, hình thức làm việc và xem có thuộc diện di chuyển nội bộ hay không.
III. Người sử dụng lao động nào thuộc diện tham gia
Người sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc bao gồm:
- Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị vũ trang nhân dân.
- Tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức quốc tế, tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động.
Lưu ý quan trọng
Một lỗi phổ biến là chỉ tập trung rà soát người lao động mà quên xác định đúng tư cách người sử dụng lao động khi lập hồ sơ ban đầu.
IV. Các trường hợp dễ nhầm trong thực tế
1. Chủ hộ kinh doanh và thời điểm áp dụng
Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, nhưng thời điểm áp dụng được tách theo từng trường hợp:
| Trường hợp | Thời điểm tham gia |
|---|---|
| Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai | 01/7/2025 |
| Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh không thuộc trường hợp nộp thuế theo phương pháp kê khai | 01/7/2029 |
2. Người làm việc không trọn thời gian
Người làm việc không trọn thời gian chỉ thuộc diện tham gia nếu đồng thời đáp ứng đủ 2 điều kiện:
- Thuộc nhóm người làm việc theo hợp đồng lao động.
- Có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
Nếu làm việc không trọn thời gian nhưng tiền lương trong tháng thấp hơn mức này thì không thuộc đối tượng theo điểm l.
Theo thực tế áp dụng, trường hợp chỉ có hợp đồng thử việc thì không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
3. Một người thuộc nhiều nhóm cùng lúc
Nếu một người đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia BHXH bắt buộc thì áp dụng theo thứ tự ưu tiên luật định, không thực hiện theo cách gộp chồng tùy ý.
Ví dụ, người thuộc điểm a và điểm l khoản 1 Điều 2 mà giao kết hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động thì tham gia theo hợp đồng lao động giao kết đầu tiên trong nhóm tương ứng.
Ví dụ thực tế
Khi một người ký nhiều hợp đồng cùng lúc, doanh nghiệp thường nghĩ mình cần đăng ký đóng. Do đó, cần kiểm tra lại thời điểm giao kết hợp đồng đầu tiên và nhóm đối tượng áp dụng trước khi kê khai để tránh đóng sai hoặc phải điều chỉnh hồ sơ.
