Không. Công ty không thể tự ý dùng hình ảnh nhân viên để quảng cáo nếu chưa có sự đồng ý của người đó. Nhiều doanh nghiệp nhầm rằng đã có quan hệ lao động thì được quyền dùng ảnh nội bộ cho truyền thông. Nhưng khi chuyển sang mục đích thương mại hoặc quảng cáo, rủi ro pháp lý phát sinh rõ ràng. Nếu sử dụng không đúng, người có hình ảnh có thể yêu cầu chấm dứt việc dùng ảnh, thu hồi, tiêu hủy và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Ngoài ra còn có thể bị xử phạt hành chính về quảng cáo vi phạm.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Cách hiểu ngắn gọn |
|---|---|
| Dùng hình ảnh nhân viên để quảng cáo | Cần có sự đồng ý của nhân viên |
| Dùng hình ảnh vì mục đích thương mại | Thường gắn với nghĩa vụ trả thù lao, trừ khi các bên có thỏa thuận khác |
| Trường hợp không cần sự đồng ý | Chỉ giới hạn ở các trường hợp luật cho phép, như vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc hình ảnh từ hoạt động công cộng và không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín |
| Nếu công ty tự ý sử dụng | Người có hình ảnh có thể yêu cầu thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt sử dụng, bồi thường thiệt hại |
| Mức phạt hành chính với quảng cáo vi phạm | Từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng, kèm khả năng bị buộc tháo gỡ, xóa quảng cáo vi phạm |
Cần hiểu rõ bản chất: hình ảnh của nhân viên là quyền nhân thân của chính họ, không phải tài sản công ty được tự động khai thác cho quảng cáo chỉ vì đang làm việc tại doanh nghiệp.
II. Khi nào công ty được sử dụng hình ảnh nhân viên?
1. Trường hợp thông thường
Về nguyên tắc, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân cần có sự đồng ý của người đó. Nếu ảnh được dùng cho quảng cáo thương mại, doanh nghiệp cũng cần lưu ý đến vấn đề thù lao, trừ khi hai bên đã có thỏa thuận khác. Một hiểu lầm thường gặp: doanh nghiệp cho rằng ảnh chụp tại nơi làm việc, ảnh sự kiện nội bộ hoặc ảnh mặc đồng phục công ty có thể đưa lên fanpage, website, tờ rơi quảng cáo ngay. Cách nghĩ này rất dễ dẫn đến tranh chấp nếu chưa có sự đồng ý rõ ràng từ nhân viên.
2. Các ngoại lệ dễ bị hiểu nhầm
Pháp luật có nêu một số trường hợp không cần sự đồng ý, nhưng đây là ngoại lệ hẹp, không nên suy rộng sang hoạt động quảng cáo của doanh nghiệp. Cụ thể gồm:
- Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng.
- Hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng như hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác, với điều kiện không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Cần lưu ý rằng các ngoại lệ trên không phải căn cứ phù hợp để công ty tự ý lấy ảnh nhân viên đưa vào quảng cáo thương mại. Đây là lỗi phổ biến, do đánh đồng “ảnh chụp nơi công cộng” với “được quyền dùng để bán hàng, quảng bá dịch vụ”.
Ví dụ thực tế
Ví dụ: một nhân viên tham gia sự kiện giới thiệu sản phẩm của công ty, sau đó hình ảnh được cắt ra để chạy quảng cáo trên mạng xã hội. Dù ảnh chụp tại sự kiện đông người, việc chuyển ảnh sang mục đích quảng cáo vẫn có thể vi phạm nếu chưa có sự đồng ý rõ ràng từ người có hình ảnh.
III. Hậu quả pháp lý nếu tự ý dùng hình ảnh nhân viên để quảng cáo
1. Quyền yêu cầu của người có hình ảnh
Nếu công ty sử dụng hình ảnh khi chưa được đồng ý, người có hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án buộc:
- Thu hồi hình ảnh đã sử dụng.
- Tiêu hủy hình ảnh vi phạm.
- Chấm dứt việc sử dụng hình ảnh.
- Bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định.
Nhiều doanh nghiệp chỉ quan tâm đến việc gỡ bài đăng, nhưng rủi ro không dừng ở đó. Nếu tranh chấp đi xa, yêu cầu bồi thường và xử lý hậu quả vẫn có thể được đặt ra.
2. Xử phạt hành chính trong hoạt động quảng cáo
Với hành vi quảng cáo có sử dụng hình ảnh, lời nói, chữ viết của cá nhân khi chưa được cá nhân đó đồng ý, mức phạt tiền hiện hành là từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng, trừ trường hợp pháp luật cho phép.
Mức phạt cần lưu ý: 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng; đồng thời còn có thể bị buộc tháo gỡ, xóa quảng cáo vi phạm.
Khi có kiểm tra hoặc khiếu nại, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét cả nội dung quảng cáo và tài liệu thể hiện sự đồng ý của người có hình ảnh.
Lưu ý quan trọng
Nếu doanh nghiệp dùng hình ảnh nhân viên sau khi người đó nghỉ việc, rủi ro càng cao. Lúc này rất khó viện dẫn lý do quản lý nội bộ để biện minh cho việc tiếp tục khai thác hình ảnh vào mục đích thương mại.
IV. Doanh nghiệp nên kiểm tra gì để tránh tranh chấp?
Để hạn chế rủi ro, việc đồng ý sử dụng hình ảnh nên được thể hiện rõ ràng, tốt nhất là bằng văn bản hoặc thỏa thuận tách bạch. Cần kiểm tra kỹ các điểm sau trước khi phát hành quảng cáo:
- Mục đích sử dụng: dùng nội bộ hay dùng để quảng cáo, truyền thông thương mại.
- Phạm vi sử dụng: website, fanpage, ấn phẩm in, video, banner, sàn thương mại điện tử.
- Thời gian sử dụng: dùng trong bao lâu.
- Kênh phát hành và tần suất: đăng ở đâu, chạy bao nhiêu đợt.
- Quyền chỉnh sửa/cắt ghép: có được chỉnh ảnh, lồng ghép, gắn slogan hay không.
- Thù lao: nếu dùng cho mục đích thương mại thì xử lý thế nào, trừ khi đã có thỏa thuận khác.
Một số lỗi phổ biến doanh nghiệp thường gặp:
- Cho rằng hợp đồng lao động đương nhiên bao gồm quyền sử dụng hình ảnh.
- Không tách riêng điều khoản đồng ý dùng ảnh cho quảng cáo.
- Không xử lý vấn đề thù lao khi dùng cho mục đích thương mại.
- Tiếp tục dùng hình ảnh sau khi nhân viên nghỉ việc.
- Không kiểm tra việc sử dụng có thể ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh hay không.
Nếu đang rà soát hồ sơ nội bộ, nên kiểm tra lại ngay các mẫu chấp thuận sử dụng hình ảnh, vì đây là giấy tờ thường thiếu khi xảy ra tranh chấp. Cũng cần lưu ý không dùng điều khoản quá chung chung, vì điều khoản chung trong hợp đồng lao động không đương nhiên làm mất nghĩa vụ tuân thủ quyền đối với hình ảnh của cá nhân.
