Không. Từ 01/07/2025, không phải mọi người hay toàn bộ công dân đều thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Nhiều người thấy phạm vi mở rộng hơn trước nên lầm tưởng toàn dân đều phải đóng. Tuy nhiên, quy định mới chỉ áp dụng cho các nhóm được liệt kê cụ thể trong luật. Nếu không thuộc các nhóm đó, cá nhân không thuộc diện bắt buộc; trường hợp là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc diện bắt buộc thì có thể tham gia BHXH tự nguyện.
I. Thông tin quan trọng nhất
| Vấn đề | Nội dung cần hiểu đúng |
|---|---|
| Có phải mọi người đều tham gia BHXH bắt buộc? | Không |
| Ai thuộc diện bắt buộc? | Người lao động, người lao động nước ngoài đủ điều kiện và người sử dụng lao động theo nhóm luật định |
| Ai không thuộc diện bắt buộc? | Người không nằm trong các nhóm tại Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội |
| Hướng tham gia nếu không bắt buộc | Có thể tham gia BHXH tự nguyện nếu là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng |
Từ 01/07/2025, phạm vi tham gia BHXH bắt buộc được mở rộng, nhưng không mở rộng đến mức toàn bộ mọi người dân đều phải tham gia.
II. Những ai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc
1. Người lao động Việt Nam
- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp hợp đồng có tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát.
- Cán bộ, công chức, viên chức.
- Công nhân và lực lượng thuộc quốc phòng, công an, cơ yếu theo nhóm luật định.
- Dân quân thường trực.
- Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
- Vợ hoặc chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được cử đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài theo nhóm luật định.
- Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, thành viên ban kiểm soát hoặc chức danh quản lý khác, kể cả trường hợp không hưởng tiền lương.
- Người làm việc không trọn thời gian nếu có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
- Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ.
Ví dụ thực tế
Không ít đơn vị chỉ căn cứ vào tên hợp đồng để xác định nghĩa vụ. Nếu hợp đồng có tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện việc làm có trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát thì vẫn có thể thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
2. Người lao động nước ngoài và người sử dụng lao động
- Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên.
- Người lao động nước ngoài thuộc trường hợp di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp thì không thuộc diện BHXH bắt buộc.
- Người lao động nước ngoài đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định thì không thuộc diện BHXH bắt buộc.
- Nếu điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác thì áp dụng theo điều ước quốc tế đó.
- Người sử dụng lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động.
Lưu ý quan trọng
Hồ sơ nhân sự nước ngoài dễ phát sinh sai sót nếu không xác định đúng thời hạn hợp đồng, tình trạng di chuyển nội bộ và tuổi nghỉ hưu. Chỉ cần sai một trong các yếu tố này là việc xác định diện tham gia sẽ không chính xác.
III. Trường hợp không thuộc diện bắt buộc và hướng tham gia phù hợp
- Không có quy định từ 01/07/2025 buộc toàn dân, mọi công dân hay mọi người dân đều phải tham gia BHXH bắt buộc.
- Nếu một người không thuộc các nhóm được liệt kê tại Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội thì không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
- Ví dụ, cá nhân không làm việc, không có quan hệ lao động, không thuộc nhóm quản lý doanh nghiệp hoặc chủ hộ kinh doanh theo quy định thì không bị áp dụng chỉ vì là công dân.
- Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng, có thể tham gia BHXH tự nguyện.
Bản chất của BHXH bắt buộc phát sinh từ tư cách pháp lý cụ thể như quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc tư cách chủ hộ kinh doanh theo quy định; không phát sinh chỉ vì đang cư trú hay có quốc tịch Việt Nam.
IV. Mốc thời hạn và rủi ro người sử dụng lao động cần chú ý
1. Thời hạn đăng ký và đóng BHXH bắt buộc
| Phương thức đóng | Thời hạn chậm nhất |
|---|---|
| Đóng hằng tháng | Ngày cuối cùng của tháng tiếp theo |
| Đóng 03 tháng hoặc 06 tháng một lần | Ngày cuối cùng của tháng tiếp theo ngay sau chu kỳ đóng |
Người sử dụng lao động cần đăng ký tham gia đầy đủ cho người lao động thuộc đối tượng bắt buộc. Khi có lao động mới, việc chậm hoàn tất hồ sơ tham gia là tình huống phổ biến.
2. Rủi ro khi chậm đóng hoặc không tham gia
- Chậm đóng: đóng đủ số tiền chậm đóng, nộp lãi 0,03%/ngày, bị xử phạt vi phạm hành chính, không xét thi đua khen thưởng.
- Trốn đóng: áp dụng các biện pháp tương tự và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Mức phạt hành chính theo quy định pháp luật hiện hành có thể ở mức 12-30% số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng đối với cá nhân và 150 triệu đồng đối với tổ chức.
Lưu ý quan trọng
Cơ quan quản lý đặc biệt chú trọng kiểm tra danh sách lao động, loại hợp đồng, thời điểm phát sinh quan hệ lao động và người quản lý không hưởng lương. Nếu đơn vị chỉ rà theo bảng lương mà bỏ qua chức danh hoặc tình trạng làm việc thực tế, rủi ro truy thu là rất cao.
