Có, nhưng không phải mọi trường hợp. Từ ngày 01/7/2025, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nếu làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam. Trên thực tế, doanh nghiệp dễ mắc sai sót vì chỉ nhìn vào quốc tịch hoặc giấy phép lao động mà bỏ qua điều kiện cốt lõi là loại hợp đồng và thời hạn hợp đồng.
Mốc cần nhớ: từ 01/7/2025, hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên là căn cứ chính để xác định nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc đối với người lao động nước ngoài, trừ các trường hợp loại trừ theo quy định.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Cách áp dụng |
|---|---|
| Người lao động nước ngoài ký hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên | Thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc |
| Hợp đồng lao động dưới 12 tháng | Không thuộc diện bắt buộc theo căn cứ này |
| Di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp | Không thuộc diện tham gia |
| Tại thời điểm giao kết hợp đồng đã đủ tuổi nghỉ hưu | Không thuộc diện tham gia |
| Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác | Áp dụng theo điều ước quốc tế đó |
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp bỏ sót khi ký hợp đồng 12 tháng trở lên nhưng lại nghĩ lao động nước ngoài không tham gia như trước đây. Cần kiểm tra tình trạng hợp đồng ngay từ lúc tiếp nhận hồ sơ để tránh sai sót ngay từ đầu.
II. Những trường hợp cần phân biệt rõ
1. Trường hợp thuộc diện tham gia
Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam thì thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
2. Trường hợp không thuộc diện tham gia
- Di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo pháp luật về người lao động nước ngoài tại Việt Nam.
- Đã đủ tuổi nghỉ hưu tại thời điểm giao kết hợp đồng lao động theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động.
- Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
- Hợp đồng lao động dưới 12 tháng thì không thuộc diện bắt buộc theo căn cứ nêu trên.
Nhiều doanh nghiệp vi phạm vì không tách riêng trường hợp miễn trừ với trường hợp không đủ điều kiện tham gia, dẫn đến kê khai sai hoặc không kê khai.
Ví dụ minh hoạ: Người lao động nước ngoài ký hợp đồng lao động 18 tháng với công ty tại Việt Nam thì thường thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, trừ khi người này là trường hợp di chuyển nội bộ doanh nghiệp hoặc đã đủ tuổi nghỉ hưu tại thời điểm ký hợp đồng.
III. Mức đóng và chế độ được hưởng
1. Mức đóng
| Chủ thể | Tỷ lệ đóng | Quỹ/khoản đóng |
|---|---|---|
| Người lao động | 8% | Quỹ hưu trí và tử tuất |
| Người lao động | 1,5% | BHYT |
| Người sử dụng lao động | 14% | Quỹ hưu trí và tử tuất |
| Người sử dụng lao động | 3% | Quỹ ốm đau và thai sản |
| Người sử dụng lao động | 0,5% | Quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp |
| Người sử dụng lao động | 3% | BHYT |
Tổng tỷ lệ tham khảo: khoảng 30%, trong đó người lao động đóng 9,5%, người sử dụng lao động đóng 20,5%. Không đóng BHTN đối với người lao động nước ngoài trong cấu trúc này.
Cơ quan chức năng thường kiểm tra kỹ tỷ lệ đóng tách theo từng quỹ, vì vậy doanh nghiệp cần ghi nhớ từng cấu phần thay vì chỉ nhớ tổng tỷ lệ.
2. Chế độ được hưởng
- Ốm đau
- Thai sản
- Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
- Hưu trí
- Tử tuất
Ngoài ra, người lao động nước ngoài có thể được hưởng BHXH một lần khi chấm dứt tham gia BHXH và có đề nghị hưởng trong các trường hợp luật định, trong đó có trường hợp rời Việt Nam.
Lưu ý quan trọng: Điều kiện có giấy phép lao động/chứng chỉ hành nghề không phải là điều kiện cấu thành đối tượng tham gia BHXH trong quy định chính được nêu, do đó không nên dùng điều kiện này để tự thu hẹp phạm vi áp dụng.
IV. Rủi ro vi phạm và điểm cần rà soát hồ sơ
Nếu có hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng, đơn vị phải đóng đủ số tiền chưa đóng, nộp lãi 0,03%/ngày, có thể bị xử phạt hành chính và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu hình sự. Khi thanh tra, hợp đồng lao động, thời hạn hợp đồng và căn cứ xác định miễn trừ thường được hỏi đầu tiên.
- Kiểm tra thời hạn hợp đồng có từ đủ 12 tháng trở lên hay không.
- Kiểm tra người lao động có thuộc diện di chuyển nội bộ doanh nghiệp hay không.
- Kiểm tra tại thời điểm ký hợp đồng người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu chưa.
- Kiểm tra có điều ước quốc tế áp dụng khác hay không.
- Rà lại tỷ lệ đóng từng quỹ để tránh thiếu BHXH hoặc BHYT.
Khi rà hồ sơ lao động nước ngoài, an toàn nhất là đối chiếu từng người theo đúng 4 điểm trên trước khi kê khai. Doanh nghiệp nên làm bảng kiểm nội bộ ngay khi ký hợp đồng để tránh truy thu về sau.
