Doanh nghiệp lỗ nhiều năm liên tiếp là đối tượng có rủi ro cao và thường bị cơ quan thuế đưa vào diện thanh tra, kiểm tra, đặc biệt nếu có dấu hiệu bất thường hoặc các khoản chi phí không hợp lý.
I. Doanh nghiệp lỗ nhiều năm liên tiếp có bị cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra không?
Cơ quan thuế có quyền và tập trung thanh tra, kiểm tra những doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế, trong đó bao gồm doanh nghiệp liên tục khai báo lỗ qua các năm.
- Doanh nghiệp có những dấu hiệu bất thường như:
- Doanh thu không phát sinh, nhưng vẫn liên tục kê khai lỗ.
- Phát sinh các khoản chi phí không liên quan hoặc không phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Cơ quan thuế đặc biệt giám sát nhóm doanh nghiệp này, nhất là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
II. Các tiêu chí xác định rủi ro cao về thuế và quy định chuyển lỗ
1. Tiêu chí xác định doanh nghiệp rủi ro thuế
- Doanh thu không phát sinh, nhưng vẫn thường xuyên kê khai lỗ qua nhiều năm.
- Chi phí không phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc không có hóa đơn chứng từ hợp lệ.
2. Quy định về chuyển lỗ và vai trò kiểm tra của cơ quan thuế
- Doanh nghiệp có lỗ được chuyển lỗ sang các năm tiếp theo, nhưng thời gian chuyển lỗ không quá 5 năm liên tục kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ.
- Nếu sau thanh tra, số lỗ chuyển khác với doanh nghiệp đã xác định, thì số lỗ được chuyển phải theo kết luận của cơ quan thanh tra.
III. Hậu quả pháp lý, mức phạt khi chuyển lỗ sai và cách xử lý
- Doanh nghiệp bị điều chỉnh giảm lỗ, tăng thu nhập chịu thuế và phải nộp đủ số tiền thuế thiếu.
- Nếu có dấu hiệu trốn thuế, hồ sơ có thể được chuyển sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự.
- Khi số lỗ bị xác định lại và phát hiện thiếu số thuế phải nộp, doanh nghiệp sẽ bị phạt 20% số tiền thuế khai thiếu theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP và tính tiền chậm nộp 0,03%/ngày theo Luật Quản lý thuế 2019.
Ví dụ thực tế
- Theo ngành thuế, giai đoạn 2017–2019, qua thanh tra kiểm tra, cơ quan chức năng đã truy thu hơn 41.000 tỷ đồng và giảm lỗ cho doanh nghiệp hơn 13.700 tỷ đồng (chủ yếu từ giao dịch liên kết). Nhiều doanh nghiệp FDI lớn như PepsiCo Việt Nam, Coca-Cola Việt Nam… đã chuyển từ lỗ sang lãi sau thanh tra.
- Các chi phí không hợp lệ thường bị loại bao gồm: Chi phí không có hóa đơn chứng từ hợp lệ (trên 20 triệu thanh toán tiền mặt), khấu hao tài sản cố định không chứng minh quyền sở hữu, chi tiền lương nhưng không chi trả thực tế.
Lưu ý quan trọng
- Hiện chưa có quy định chi tiết về các trường hợp đặc thù doanh nghiệp lỗ nhiều năm, được coi là hợp lý và không bị xếp vào diện rủi ro cao.
- Doanh nghiệp cần lưu ý về hồ sơ chứng từ và kiểm soát các khoản chi phí khi liên tục báo lỗ nhiều năm để tránh vi phạm quy định, bị thanh tra và xử phạt.
