Người được hưởng trợ cấp tử tuất trong BHXH tự nguyện gồm người lo mai táng và thân nhân của người chết. Cụ thể, nếu người chết có thời gian đóng BHXH từ đủ 60 tháng trở lên hoặc đang hưởng lương hưu, tổ chức hoặc cá nhân lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng. Thân nhân người chết được hưởng trợ cấp tuất một lần. Lưu ý: nhiều người lầm tưởng tham gia BHXH tự nguyện là thân nhân đương nhiên hưởng tuất hằng tháng, nhưng thực tế chế độ tự nguyện chỉ bao gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất một lần.
I. Bảng tra cứu nhanh người được hưởng
| Khoản hưởng | Người được hưởng | Điều kiện chính |
|---|---|---|
| Trợ cấp mai táng | Tổ chức hoặc cá nhân lo mai táng | Người chết có thời gian đóng BHXH từ đủ 60 tháng trở lên hoặc đang hưởng lương hưu |
| Trợ cấp tuất một lần | Thân nhân của người chết | Người chết thuộc trường hợp đang tham gia BHXH tự nguyện, đang bảo lưu thời gian đóng BHXH, đang hưởng lương hưu, đang tạm dừng hưởng lương hưu hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết |
Mức trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu của tháng mà người tham gia hoặc người hưởng lương hưu chết.
II. Thân nhân nào được hưởng trợ cấp tuất một lần?
Thân nhân được xác định theo các nhóm sau:
- Con chưa đủ 18 tuổi.
- Con từ đủ 18 tuổi trở lên nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Con được sinh ra khi người bố chết mà người mẹ đang mang thai.
- Vợ hoặc chồng.
- Cha đẻ, mẹ đẻ.
- Cha đẻ, mẹ đẻ của vợ hoặc chồng.
- Người nuôi dưỡng hợp pháp.
Cần lưu ý: các tiêu chí về tuổi, khả năng lao động và thu nhập ổn định của từng nhóm thân nhân phải được đối chiếu với quy định chi tiết. Khi làm hồ sơ, tôi thường lưu ý tách rõ ai là người lo mai táng và ai là thân nhân đủ điều kiện đứng tên nhận tuất để tránh nộp thiếu hoặc sai người nhận.
III. Điều kiện phát sinh và mức hưởng cơ bản
1. Trường hợp phát sinh chế độ tử tuất
Chế độ tử tuất phát sinh khi người chết thuộc một trong các trường hợp sau:
- Đang tham gia BHXH tự nguyện.
- Đang bảo lưu thời gian đóng BHXH.
- Đang hưởng lương hưu.
- Đang tạm dừng hưởng lương hưu.
- Bị Tòa án tuyên bố là đã chết.
2. Mức hưởng trợ cấp tuất một lần
Mức trợ cấp tuất một lần được tính theo từng giai đoạn đóng BHXH:
- Mỗi năm đóng trước năm 2014 bằng 1,5 lần mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng BHXH.
- Mỗi năm đóng từ năm 2014 trở đi bằng 2 lần mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng BHXH.
Trường hợp người chết đang hưởng lương hưu, mức tuất một lần được tính theo thời gian đã hưởng lương hưu theo quy định riêng; mức thấp nhất bằng 3 tháng lương hưu đang hưởng.
Lưu ý: không áp dụng cách tính chung 1,5 lần cho mọi năm đóng, vì đã có mốc tách biệt trước và sau năm 2014.
Ví dụ thực tế – Một người tham gia BHXH tự nguyện 7 năm, qua đời trong năm sau. Thân nhân là vợ và con dưới 18 tuổi có thể được xem xét hưởng trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu và trợ cấp tuất một lần. Thực tế, phần này dễ bị bỏ sót khi tính tuất một lần vì cần tách đúng thời gian đóng trước và sau năm 2014.
Lưu ý quan trọng
- BHXH tự nguyện chủ yếu áp dụng trợ cấp tuất một lần; không nên hiểu mọi trường hợp đều có tuất hằng tháng.
- Chế độ tuất hằng tháng chỉ được xem xét khi đáp ứng điều kiện riêng theo luật.
- Các lỗi thường gặp: hiểu nhầm điều kiện đủ 60 tháng đóng đối với trợ cấp mai táng, nhầm nhóm thân nhân, nộp hồ sơ muộn hoặc trường hợp đã nhận BHXH một lần trước đó.
