Luật mới nêu rõ 2 trường hợp được rút BHXH một lần là người suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên và người khuyết tật đặc biệt nặng. Đồng thời, người đã có thời gian đóng BHXH trước 01/7/2025 còn được áp dụng cơ chế chuyển tiếp nếu sau 12 tháng không tiếp tục tham gia và thời gian đóng chưa đủ 20 năm.
I. Bảng tra cứu nhanh các trường hợp được hưởng BHXH một lần
| Nhóm người lao động | Trường hợp được hưởng |
|---|---|
| Người lao động thuộc khoản 1 Điều 2 | Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH |
| Người lao động thuộc khoản 1 Điều 2 | Ra nước ngoài để định cư |
| Người lao động thuộc khoản 1 Điều 2 | Đang mắc một trong các bệnh: ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS |
| Người lao động thuộc khoản 1 Điều 2 | Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng |
| Người lao động thuộc khoản 1 Điều 2 | Có thời gian đóng BHXH trước 01/7/2025, sau 12 tháng không còn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, cũng không tham gia BHXH tự nguyện và có thời gian đóng chưa đủ 20 năm |
| Người lao động là công dân nước ngoài thuộc khoản 2 Điều 2 | Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH |
| Người lao động là công dân nước ngoài thuộc khoản 2 Điều 2 | Đang mắc một trong các bệnh: ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS |
| Người lao động là công dân nước ngoài thuộc khoản 2 Điều 2 | Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng |
| Người lao động là công dân nước ngoài thuộc khoản 2 Điều 2 | Đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng không tiếp tục cư trú tại Việt Nam |
| Người lao động là công dân nước ngoài thuộc khoản 2 Điều 2 | Khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc giấy phép lao động, chứng chỉ hành nghề, giấy phép hành nghề hết hiệu lực mà không được gia hạn |
Lưu ý: Các nhóm điều kiện trên được tách riêng theo từng nhóm đối tượng, không nên gộp chung để suy luận điều kiện hưởng.
II. Các trường hợp bổ sung mới theo luật mới
1. Người suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên
Đây là một trong các trường hợp được ghi nhận trực tiếp để hưởng BHXH một lần. Trường hợp này thường ít được chú ý vì người lao động thường chỉ nhớ đến các bệnh nặng hoặc định cư nước ngoài.
2. Người khuyết tật đặc biệt nặng
Luật mới cũng bổ sung rõ trường hợp này thành một diện riêng. Nhiều người vẫn đối chiếu theo cách hiểu cũ nên không rà lại hồ sơ thuộc diện khuyết tật đặc biệt nặng.
Hai trường hợp bổ sung trên áp dụng tương ứng cho cả người lao động Việt Nam và người lao động là công dân nước ngoài theo cấu trúc điều khoản riêng.
III. Cơ chế chuyển tiếp với người đã tham gia trước 01/7/2025
Nếu đã có thời gian đóng BHXH trước 01/7/2025, người lao động vẫn có thể rút BHXH một lần theo diện chuyển tiếp khi đồng thời đáp ứng đủ các điều kiện sau:
- Đã chấm dứt tham gia BHXH.
- Sau 12 tháng không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
- Không tham gia BHXH tự nguyện.
- Có thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm.
- Có đề nghị hưởng BHXH một lần.
Lưu ý mốc 01/7/2025: Nếu bắt đầu tham gia từ thời điểm này trở đi thì không áp dụng cơ chế rút sau 12 tháng nghỉ việc.
1. Phân biệt người tham gia trước và sau 01/7/2025
Người có thời gian đóng trước 01/7/2025 ngoài các trường hợp đặc biệt còn có thể áp dụng cơ chế chuyển tiếp nêu trên.
Người bắt đầu tham gia từ 01/7/2025 trở đi chỉ được hưởng BHXH một lần nếu thuộc các trường hợp luật liệt kê như: đủ tuổi hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng, ra nước ngoài định cư, mắc bệnh nặng, suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc khuyết tật đặc biệt nặng.
Ví dụ thực tế
Một người lao động đã có thời gian đóng BHXH trước 01/7/2025, sau đó nghỉ việc và sau 12 tháng không tham gia BHXH bắt buộc, cũng không tham gia BHXH tự nguyện, tổng thời gian đóng chưa đủ 20 năm thì vẫn thuộc diện chuyển tiếp để đề nghị hưởng BHXH một lần. Cần kiểm tra đúng mốc thời gian tham gia trước hay sau ngày này vì hồ sơ dễ nhầm lẫn.
IV. Lưu ý dễ nhầm khi xác định điều kiện rút BHXH một lần
1. Tên bệnh phải bám đúng luật
Danh mục bệnh cần đối chiếu đúng gồm: ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS. Không nên dùng cách diễn đạt khác nếu đang rà hồ sơ theo luật mới.
2. Không phải ai đủ tuổi hưu nhưng thiếu năm đóng cũng chỉ có lựa chọn rút một lần
Trường hợp đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH, ngoài phương án nhận BHXH một lần còn có thể lựa chọn hưởng trợ cấp hằng tháng. Đây là điểm dễ nhầm lẫn.
3. Lỗi thường gặp khi chuẩn bị hồ sơ
- Không chờ đủ 12 tháng trong trường hợp áp dụng diện chuyển tiếp.
- Hiểu nhầm giữa người tham gia trước và sau 01/7/2025.
- Hồ sơ thiếu giấy xác nhận bệnh hoặc giấy tờ định cư.
- Sai thông tin cá nhân trên sổ BHXH.
- Rút một lần rồi tiếp tục đóng BHXH ngay sau đó nhưng không xử lý đúng quy định liên quan.
Lưu ý quan trọng
Khi tự đối chiếu điều kiện, cần kiểm tra theo đúng nhóm đối tượng, mốc 01/7/2025 và từng điều kiện đi kèm. Nên rà lại hồ sơ ngay từ đầu vì phần này thường dễ nhầm.
