Không thể nhìn riêng tên gọi hợp đồng khoán dịch vụ hay việc làm bán thời gian để kết luận ngay có đóng bảo hiểm xã hội hay không. Điểm cần nhìn đúng là bản chất quan hệ giữa hai bên: nếu thực tế là quan hệ lao động, có việc làm trả công hoặc tiền lương, có quản lý, điều hành, giám sát và thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, thì thường sẽ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Ngược lại, nếu chỉ là hợp đồng dịch vụ dân sự thuần túy, khoán kết quả công việc, bên nhận khoán tự chủ cách làm và không bị quản lý theo kiểu quan hệ lao động, thì không thuộc diện này.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Cách xác định | Khả năng tham gia BHXH |
|---|---|---|
| Hợp đồng khoán dịch vụ nhưng thực tế là quan hệ lao động | Có trả công hoặc tiền lương, có quản lý, điều hành, giám sát, thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên | Thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Làm việc bán thời gian | Không bị loại trừ chỉ vì là part-time; cần xét thêm mức lương trong tháng | Có thể thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Làm bán thời gian có lương trong tháng từ mức tối thiểu làm căn cứ đóng trở lên | Mức thấp nhất bằng mức tham chiếu, hiện được ghi nhận là 2.340.000 đồng/tháng | Thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Làm bán thời gian có lương trong tháng thấp hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng | Không đạt ngưỡng tiền lương theo điều kiện áp dụng | Không thuộc diện đóng theo điều kiện này |
| Hợp đồng dịch vụ dân sự thuần túy | Chỉ khoán kết quả, không quản lý thời gian, quy trình, không điều hành và giám sát theo quan hệ lao động | Không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
Mốc dễ kiểm tra nhất là: thời hạn từ đủ 01 tháng và tiền lương trong tháng từ 2.340.000 đồng/tháng trở lên đối với trường hợp làm việc không trọn thời gian.
II. Khi nào hợp đồng khoán dịch vụ vẫn có thể phải tham gia BHXH
1. Nhìn vào bản chất, không nhìn riêng tên hợp đồng
Không ít doanh nghiệp ký hợp đồng khoán dịch vụ nhưng cách làm việc lại tương tự quan hệ lao động. Việc này thường chỉ bị phát hiện khi rà soát hồ sơ.
- Nghiêng về quan hệ lao động khi có đủ các dấu hiệu: có việc làm trả công hoặc tiền lương, làm việc theo sự quản lý, điều hành, giám sát của bên sử dụng lao động.
- Nếu thời hạn hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên, trường hợp này thường thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
- Không nghiêng về quan hệ lao động khi chỉ là khoán việc dân sự thuần túy: bên nhận khoán tự chủ cách thực hiện, bên giao chỉ nhận kết quả, không quản lý thời gian, không kiểm soát quy trình làm việc, không điều hành theo kiểu nhân sự nội bộ.
Ví dụ thực tế
Một người làm part-time theo “hợp đồng khoán” nhưng hằng ngày vẫn phải chấm công, làm theo ca, nhận việc từ quản lý và bị giám sát tiến độ. Dù tên hợp đồng là khoán dịch vụ, trường hợp này có thể bị truy thu nếu hồ sơ thể hiện bản chất là quan hệ lao động.
2. Làm bán thời gian không đồng nghĩa với việc không đóng BHXH
Người làm việc bán thời gian không bị loại ra chỉ vì làm part-time. Điều cần xét thêm là mức tiền lương trong tháng.
- Nếu làm bán thời gian theo quan hệ lao động và có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất, thì thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
- Nếu tiền lương trong tháng thấp hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng, thì không thuộc diện đóng theo điều kiện này.
Mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất bằng mức tham chiếu; theo dữ kiện đang áp dụng, mức này được ghi nhận bằng 2.340.000 đồng/tháng.
III. Những mốc thời gian và hồ sơ doanh nghiệp cần lưu ý
1. Trường hợp tháng đó không phải đóng BHXH
Đối với người đã thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không phải tháng nào cũng phát sinh đóng. Nhiều đơn vị chỉ nhớ điều kiện tham gia mà quên điều kiện phát sinh đóng theo từng tháng.
- Nếu trong tháng, người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên, thì người lao động không phải đóng BHXH tháng đó.
- Nội dung này không áp dụng nếu có thỏa thuận khác theo quy định pháp luật.
2. Thời hạn đăng ký và rủi ro khi chậm
Thời điểm người lao động bắt đầu thuộc diện tham gia và thời điểm doanh nghiệp thực hiện đăng ký thường được kiểm tra kỹ.
| Nội dung | Mốc thời gian |
|---|---|
| Thời hạn kê khai, nộp hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc | 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc đối tượng tham gia |
| Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ bị coi là vi phạm | Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải đăng ký |
Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ có thể dẫn đến truy thu, xử phạt hành chính, và tùy mức độ còn có rủi ro bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu chậm đóng sau 60 ngày và đã được đôn đốc.
Lưu ý quan trọng
- Không chỉ kiểm tra tên hợp đồng, hãy kiểm tra cách giao việc, chấm công, quản lý và trả lương thực tế.
- Với lao động bán thời gian, cần đối chiếu thêm mức lương tháng có đạt ngưỡng 2.340.000 đồng/tháng hay không.
Hợp đồng khoán dịch vụ ký với người làm việc bán thời gian có thể thuộc diện tham gia BHXH nếu bản chất là quan hệ lao động, có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên và đáp ứng điều kiện về tiền lương trong tháng. Nếu chỉ là hợp đồng dịch vụ dân sự thuần túy, khoán kết quả công việc, thì thường không phát sinh nghĩa vụ này. Nếu bạn đang chuẩn bị ký hồ sơ hoặc rà lại hợp đồng cũ, nên kiểm tra đúng bản chất ngay từ đầu để tránh lệch hồ sơ về sau.
