Có. Người lao động đang mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS có thể đề nghị hưởng BHXH một lần khi đã chấm dứt tham gia BHXH. Trường hợp này được giải quyết theo diện đặc biệt, không cần chờ đủ 12 tháng và không đặt ra điều kiện thời gian đóng BHXH tối thiểu cho riêng lý do bệnh hiểm nghèo.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Thông tin cần biết |
| Có được rút BHXH một lần không? | Có, nếu người lao động đang mắc bệnh hiểm nghèo và có đề nghị hưởng. |
| Nhóm bệnh áp dụng trực tiếp | Ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS. |
| Có phải chờ 12 tháng không? | Không, đây là trường hợp được giải quyết ngay. |
| Có yêu cầu đóng BHXH tối thiểu không? | Không có điều kiện thời gian đóng BHXH tối thiểu đối với trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo. |
| Giấy tờ cần chú ý | Đơn đề nghị theo Mẫu 14-HSB và giấy tờ y tế chứng minh tình trạng bệnh. |
| Thời hạn giải quyết | 10 ngày theo Luật BHXH 2014 hoặc 07 ngày làm việc theo Luật BHXH mới kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. |
Mốc dễ nhớ: mắc bệnh hiểm nghèo thuộc nhóm luật liệt kê thì được xem xét hưởng ngay, không phải chờ đủ 12 tháng như nhiều trường hợp thông thường.
II. Trường hợp nào được giải quyết ngay?
1. Điều kiện cốt lõi
Về bản chất, đây là chế độ dành cho người lao động đã tham gia BHXH, đã chấm dứt tham gia BHXH và có đề nghị hưởng trong khi đang mắc bệnh hiểm nghèo thuộc diện được áp dụng. Cần lưu ý: hồ sơ bệnh phải thể hiện rõ tình trạng bệnh bằng giấy tờ y tế; người nộp không nên chỉ khai trong đơn mà thiếu tài liệu chứng minh.
2. Phân biệt theo thời điểm tham gia BHXH
- Có thời gian đóng BHXH trước ngày 01/07/2025: ngoài cơ chế chuyển tiếp sau 12 tháng trong một số trường hợp, nếu mắc bệnh hiểm nghèo thì vẫn được hưởng BHXH một lần ngay.
- Tham gia từ ngày 01/07/2025 trở đi: chỉ được hưởng BHXH một lần trong các trường hợp ngoại lệ của luật, trong đó có trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo.
III. Danh mục bệnh và hồ sơ cần chuẩn bị
1. Danh mục bệnh
- Ung thư
- Bại liệt
- Xơ gan mất bù
- Lao nặng
- AIDS
Ngoài các bệnh nêu trên, một số bệnh khác có thể được xem xét theo quy định của Bộ Y tế nếu đi kèm điều kiện suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên và không tự phục vụ được sinh hoạt. Cần lưu ý: nếu bệnh không nằm trong danh mục liệt kê trực tiếp, hồ sơ sẽ được xem xét kỹ lưỡng về mức suy giảm khả năng lao động và khả năng tự phục vụ.
2. Hồ sơ thường dùng
- Mẫu 14-HSB – Đơn đề nghị hưởng BHXH một lần.
- Bản tóm tắt hồ sơ bệnh án, hoặc
- Bản chính hoặc bản sao giấy ra viện.
Đối với nhóm bệnh được luật liệt kê trực tiếp, không đặt ra yêu cầu giám định suy giảm khả năng lao động chỉ để chứng minh điều kiện bệnh.
Ví dụ thực tế
Một người lao động đã nghỉ việc, đang điều trị ung thư và nộp Mẫu 14-HSB kèm giấy ra viện. Trường hợp này được xem xét theo diện bệnh hiểm nghèo, không phải đợi đủ 12 tháng kể từ khi nghỉ việc mới nộp hồ sơ.
IV. Thời hạn giải quyết, mức hưởng và lưu ý dễ sai
1. Thời hạn nộp và giải quyết
Không có thời hạn nộp hồ sơ tối đa theo kiểu quá hạn là mất quyền. Người lao động có thể nộp khi đã đủ điều kiện về bệnh hiểm nghèo. Sau khi nhận đủ hồ sơ:
- 10 ngày theo Luật BHXH 2014; hoặc
- 07 ngày làm việc theo Luật BHXH mới.
Điểm quan trọng: thời gian giải quyết được tính từ ngày cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ, không phải từ ngày bạn bắt đầu nộp hồ sơ thiếu.
2. Mức hưởng và hệ quả cần cân nhắc
Mức hưởng BHXH một lần được tính theo số năm đã đóng và căn cứ đóng BHXH theo quy định. Trường hợp có tham gia BHXH tự nguyện thì có thể phát sinh phần liên quan đến ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng theo diện tương ứng.
Cần lưu ý: nhận BHXH một lần đồng nghĩa với việc giảm hoặc chấm dứt phần tích lũy cho lương hưu và các quyền lợi an sinh dài hạn. Người lao động thường chỉ nhìn vào khoản tiền nhận ngay mà chưa cân nhắc đầy đủ hệ quả này.
Lưu ý quan trọng
- Hay thiếu giấy tờ y tế chứng minh bệnh.
- Hay nhầm giữa danh mục bệnh được liệt kê trực tiếp với nhóm bệnh khác phải kèm điều kiện 81% suy giảm khả năng lao động trở lên.
- Hay nhầm cơ chế chờ 12 tháng với trường hợp bệnh hiểm nghèo, trong khi diện này được xem xét ngay.
- Cần kiểm tra đúng mốc tham gia trước hay từ 01/07/2025 để tránh hiểu sai điều kiện áp dụng.
