Người lao động không tham gia đồng thời BHXH tự nguyện nếu đang thuộc diện đóng BHXH bắt buộc. Khi không còn thuộc diện bắt buộc, người lao động có thể tham gia BHXH tự nguyện để cộng nối thời gian đóng, qua đó tăng điều kiện hưởng lương hưu và trong nhiều trường hợp có thể làm tăng mức lương hưu về sau. Nhiều người lầm tưởng rằng muốn tăng lương hưu là có thể đóng thêm song song, nhưng cơ quan BHXH quản lý theo một mã số BHXH nên không ghi nhận đóng trùng thời gian giữa hai chế độ.
Điểm quan trọng: BHXH tự nguyện chủ yếu giúp tăng số năm đóng BHXH; đồng thời có thể ảnh hưởng đến mức bình quân thu nhập làm căn cứ tính lương hưu nếu người tham gia chọn mức thu nhập đóng phù hợp. Tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa vẫn là 75%.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Kết luận ngắn gọn |
|---|---|
| Đang đóng BHXH bắt buộc | Không đóng song song BHXH tự nguyện cho cùng thời gian |
| Đã nghỉ việc, không còn thuộc diện bắt buộc | Có thể tham gia BHXH tự nguyện để cộng nối thời gian đóng |
| Mức đóng BHXH tự nguyện | Bằng 22% của mức thu nhập tháng do người tham gia lựa chọn |
| Mức thu nhập làm căn cứ đóng | Tối thiểu bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu |
| Phương thức đóng | Đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng một lần hoặc đóng một lần cho nhiều năm theo quy định |
| Điều kiện thời gian đóng để hưởng lương hưu | Từ đủ 15 năm trở lên |
| Tuổi nghỉ hưu theo lộ trình trong điều kiện bình thường | Nam 61 tuổi 6 tháng, nữ 57 tuổi |
| Trần tỷ lệ hưởng lương hưu | Tối đa 75% |
II. Khi nào được đóng BHXH tự nguyện để tăng lương hưu?
1. Trường hợp được tham gia
Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng.
Trường hợp hay gặp là người đã nghỉ việc, chuyển sang làm tự do hoặc tạm thời không làm việc theo diện phải đóng BHXH bắt buộc. Lúc này, người tham gia có thể tiếp tục đóng BHXH tự nguyện để không bị đứt quãng quá lâu và để cộng nối thời gian đóng về sau.
2. Trường hợp dễ hiểu sai
Nếu đang tham gia BHXH bắt buộc thì không tham gia thêm BHXH tự nguyện cho cùng thời gian. Nhiều người nhầm lẫn, nhất là khi muốn nâng lương hưu nhanh hơn bằng cách đóng thêm một kênh riêng. Về bản chất, không có quỹ hưu riêng tách biệt giữa phần bắt buộc và phần tự nguyện để tính trùng thời gian.
Lưu ý quan trọng
- Không nên hiểu BHXH tự nguyện là cách “mua thêm” lương hưu trong lúc vẫn đang đóng BHXH bắt buộc.
- Giá trị chính của BHXH tự nguyện là bổ sung thời gian đóng khi người tham gia không còn thuộc diện bắt buộc.
III. BHXH tự nguyện tăng lương hưu bằng cách nào?
1. Tăng số năm đóng BHXH
BHXH tự nguyện được cộng với thời gian đã đóng BHXH để tính hưởng chế độ hưu trí. Nếu bạn chưa đủ 15 năm đóng BHXH, việc tham gia thêm có thể giúp đạt ngưỡng hưởng lương hưu hằng tháng. Nếu đã đủ thời gian tối thiểu mà tiếp tục đóng thêm, mức hưởng có thể tăng theo số năm đóng, nhưng vẫn trong giới hạn luật định.
2. Có thể ảnh hưởng đến mức bình quân thu nhập
Ngoài số năm đóng, lương hưu còn phụ thuộc vào mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng BHXH. Vì vậy, khi tham gia BHXH tự nguyện, việc lựa chọn mức thu nhập đóng phù hợp có thể làm tăng mức bình quân này. Tuy nhiên, nhiều người chỉ nhìn vào số năm mà không để ý mức đóng thấp kéo dài thì lương hưu sau này cũng khó cao.
Công thức nhìn nhanh: muốn lương hưu tốt hơn thì thường cần đồng thời quan tâm thời gian đóng và mức thu nhập làm căn cứ đóng, không chỉ chăm chăm đóng cho đủ năm.
3. Điều kiện hưởng lương hưu cần nhớ
Người tham gia BHXH, kể cả có thời gian đóng tự nguyện, được hưởng lương hưu khi đồng thời đáp ứng:
- Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.
- Có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên.
Dữ liệu hiện hành theo lộ trình trong điều kiện lao động bình thường ghi nhận mốc tuổi nghỉ hưu là nam 61 tuổi 6 tháng, nữ 57 tuổi.
Ví dụ thực tế
Một người đã nghỉ việc và còn thiếu 60 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu. Nếu chọn mức thu nhập đóng là 1.500.000 đồng/tháng thì số tiền đóng một lần cho 60 tháng còn thiếu khoảng 19.800.000 đồng, chưa trừ phần hỗ trợ. Cách này thường được áp dụng để đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng và BHYT.
IV. Mức đóng, cách đóng và các điểm cần kiểm tra
1. Mức đóng và phương thức đóng
Mức đóng BHXH tự nguyện bằng 22% của mức thu nhập tháng do người tham gia lựa chọn.
| Nội dung | Quy định áp dụng |
|---|---|
| Tỷ lệ đóng | 22% mức thu nhập tháng lựa chọn |
| Mức thu nhập tối thiểu | Bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn |
| Mức thu nhập tối đa | Bằng 20 lần mức tham chiếu |
| Phương thức đóng | Hằng tháng; 3 tháng một lần; 6 tháng một lần; 12 tháng một lần; đóng một lần cho nhiều năm theo quy định |
| Giới hạn đáng chú ý | Đóng một lần tối đa không quá 60 tháng cho năm còn thiếu hoặc năm về sau |
2. Những lỗi hay gặp khi tham gia
- Hiểu sai rằng có thể truy đóng cho khoảng thời gian đã bỏ trống trước đó.
- Không kiểm tra họ tên, thời gian tham gia, chứng từ đóng nên phát sinh lệch dữ liệu.
- Chọn mức thu nhập đóng quá thấp nên về sau lương hưu thấp.
- Để gián đoạn thời gian tham gia nhưng không thực hiện đúng phương thức đóng được phép.
Sau khi đóng, nên kiểm tra ngay thông tin cá nhân và thời gian tham gia có khớp giấy tờ định danh, biên lai hay không. Sai sót ở bước này về sau xử lý rất mất thời gian.
Lưu ý quan trọng
- Tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa là 75%.
- Việc đóng thêm BHXH tự nguyện có thể làm tăng tỷ lệ hưởng nếu làm tăng số năm đóng, nhưng không vượt trần này.
- Khi áp dụng thực tế, cách tính chi tiết theo từng trường hợp cần bám đúng điều khoản tính tỷ lệ tại thời điểm hưởng.
- Nên kiểm tra thêm chính sách hỗ trợ của Nhà nước trước khi chọn mức và phương thức đóng.
Nếu còn đang thuộc diện BHXH bắt buộc thì không đi theo hướng đóng thêm BHXH tự nguyện cho cùng thời gian. Nếu đã ra khỏi diện bắt buộc, đây là công cụ hữu ích để cộng nối thời gian đóng và cải thiện khả năng hưởng lương hưu về sau.
