Người lao động không thể đóng BHXH tự nguyện song song trong thời gian đang tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, người lao động hoàn toàn có thể tham gia BHXH tự nguyện trong giai đoạn không thuộc diện bắt buộc (như khi nghỉ việc, làm tự do…) để tích lũy thêm thời gian đóng, qua đó đủ điều kiện hưởng hoặc tăng mức lương hưu trong tương lai.
I. Đối tượng và Nguyên tắc tham gia
- Đối tượng: Là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
- Nguyên tắc: Người lao động tham gia BHXH tự nguyện để cộng nối thời gian đóng còn thiếu, không phải đóng song song với BHXH bắt buộc.
- Người lao động đã ngừng đóng BHXH bắt buộc, còn thiếu thời gian có thể đóng một lần bằng BHXH tự nguyện cho những năm còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu.
II. Mức đóng và Phương thức đóng (từ 01/07/2025)
- Mức đóng: Người tham gia đóng 22% của mức thu nhập tự chọn vào quỹ hưu trí và tử tuất.
- Mức tối thiểu: Mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện không thấp hơn mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn.
- Mức tối đa: Mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện không cao hơn 20 lần mức tham chiếu (thuật ngữ thay thế cho mức lương cơ sở từ 01/07/2025).
- Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước:
- Hộ nghèo: hỗ trợ 50% mức đóng.
- Hộ cận nghèo: hỗ trợ 40% mức đóng.
- Người dân tộc thiểu số: hỗ trợ 30% mức đóng.
- Đối tượng khác: hỗ trợ 20% mức đóng.
- Lưu ý: Thời gian hỗ trợ không quá 10 năm.
- Phương thức đóng: Có thể chọn đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng/lần, hoặc đóng một lần cho nhiều năm sau/cho thời gian còn thiếu.
III. Điều kiện hưởng lương hưu (từ 01/07/2025)
- Cần có đủ 15 năm đóng BHXH (gồm cả bắt buộc và tự nguyện) trở lên và đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.
- Tuổi nghỉ hưu năm 2025: Nam là 61 tuổi 3 tháng, Nữ là 56 tuổi 8 tháng.
- Trường hợp đặc biệt: Người tham gia BHXH tự nguyện trước ngày 01/01/2021, có đủ 20 năm đóng trở lên thì được hưởng lương hưu khi đủ 60 tuổi (đối với nam) hoặc 55 tuổi (đối với nữ).
IV. Cách tính lương hưu (từ 01/07/2025)
- Công thức: Mức lương hưu hàng tháng = Tỷ lệ hưởng lương hưu × Mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH.
- Lao động nữ: Tỷ lệ hưởng là 45% cho 15 năm đóng BHXH, sau đó mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, tối đa 75%.
- Lao động nam:
- Tỷ lệ hưởng là 45% cho 20 năm đóng BHXH, sau đó mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, tối đa 75%.
- Điểm mới: Trường hợp đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm, tỷ lệ hưởng là 40% cho 15 năm đầu, sau đó mỗi năm cộng thêm 1%.
V. Quyền lợi mới nổi bật từ 01/07/2025
- Bổ sung trợ cấp thai sản: Người tham gia BHXH tự nguyện khi sinh con sẽ được hưởng trợ cấp thai sản bằng tiền (dự kiến 2.000.000 đồng cho một con).
- Giảm điều kiện số năm đóng tối thiểu: Thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống còn 15 năm.
Ví dụ thực tế
- Bà Lan có tổng thời gian đóng BHXH (cả bắt buộc và tự nguyện) là 22 năm, với mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH là 3.000.000 đồng/tháng. Khi đủ tuổi nghỉ hưu, lương hưu của bà được tính như sau:
- Tỷ lệ hưởng lương hưu: 45% (cho 15 năm đầu) + 14% (cho 7 năm tiếp theo x 2%) = 59%.
- Lương hưu hàng tháng: 59% x 3.000.000 = 1.770.000 đồng.
Lưu ý quan trọng
- Nguyên tắc cốt lõi: Người lao động không thể tham gia BHXH tự nguyện khi đang thuộc diện đóng BHXH bắt buộc tại một đơn vị.
- Linh hoạt mức đóng: Người tham gia có thể điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện để phù hợp với tài chính của mình.
- Tích lũy thời gian: Mục đích chính của việc tham gia BHXH tự nguyện là để cộng dồn thời gian đóng cho đủ điều kiện hưởng lương hưu, đặc biệt hữu ích cho người lao động tự do hoặc người có thời gian đóng BHXH bị gián đoạn.
