Từ ngày 1/7/2025, nếu doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp thì ngoài việc đóng đủ số tiền trốn đóng, còn phải nộp thêm 0,03%/ngày tính trên số tiền trốn đóng và số ngày trốn đóng vào quỹ. Nếu hành vi chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt hành chính áp dụng với doanh nghiệp là từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng. Nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, doanh nghiệp hoặc pháp nhân thương mại có thể bị xử lý hình sự.
Điểm cần nhìn đúng ngay từ đầu: mức phạt hành chính 100 – 150 triệu đồng không thay thế nghĩa vụ đóng đủ số tiền trốn đóng và khoản 0,03%/ngày. Đây là lỗi đơn giản nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn vi phạm khi tự ước tính rủi ro.
I. Bảng tra cứu nhanh mức xử lý
| Nội dung xử lý | Mức áp dụng |
|---|---|
| Buộc khắc phục số tiền đã trốn đóng | Đóng đủ số tiền BHXH bắt buộc, BHTN đã trốn đóng |
| Khoản phải nộp thêm | 0,03%/ngày tính trên số tiền trốn đóng và số ngày trốn đóng |
| Phạt hành chính với doanh nghiệp | Từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự |
| Phạt hành chính với cá nhân | Từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng |
| Trường hợp nặng hơn | Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự |
Trong thực tế, nhiều đơn vị chỉ chú ý đến mức phạt tiền mà bỏ qua phần truy thu và tiền tính theo ngày. Khi tự rà soát hồ sơ lao động, phần này thường bị bỏ sót.
II. Khi nào bị coi là trốn đóng bảo hiểm xã hội?
1. Các trường hợp dễ rơi vào trốn đóng
- Sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn đăng ký tham gia mà không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người thuộc diện tham gia bắt buộc.
- Đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn mức phải đóng theo quy định.
- Sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn đóng chậm nhất mà không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký, và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc theo quy định.
- Các trường hợp khác do Chính phủ quy định.
Không phải cứ nợ đóng là tự động bị xem là trốn đóng. Doanh nghiệp thường lệch ở đoạn này khi giải trình với cơ quan quản lý.
2. Trường hợp không nên hiểu nhầm là trốn đóng
Có trường hợp không bị coi là trốn đóng nếu rơi vào lý do khách quan, bất khả kháng hoặc lý do chính đáng theo quy định chi tiết. Các nhóm lý do bao gồm thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn hoặc sự kiện bất khả kháng khác theo công bố của cơ quan có thẩm quyền.
Với mốc 1/7/2025, phần hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 274/2025/NĐ-CP cần nhìn đúng theo thời điểm hiệu lực. Khi thanh tra, hồ sơ chứng minh nguyên nhân khách quan có đầy đủ hay không thường được hỏi đầu tiên.
Ví dụ thực tế
Một doanh nghiệp đăng ký thiếu người lao động thuộc diện tham gia bắt buộc trong thời gian kéo dài quá 60 ngày. Khi kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền không chỉ nhìn số người thiếu mà còn đối chiếu bảng lương, hợp đồng lao động và thời điểm phát sinh nghĩa vụ đóng. Thực tế dễ sai ở đây là hồ sơ nhân sự một nơi, bảng lương một nơi, dữ liệu đóng lại một nơi khác.
III. Khi nào có thể bị xử lý hình sự?
Nếu doanh nghiệp có hành vi gian dối hoặc dùng thủ đoạn khác để trốn đóng từ 06 tháng trở lên và đáp ứng điều kiện luật hình sự, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.
| Ngưỡng cần lưu ý | Nội dung |
|---|---|
| Mức tiền trốn đóng | Từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng |
| Số lao động bị trốn đóng | Từ 10 người đến dưới 50 người lao động |
| Thời gian | Từ 06 tháng trở lên |
| Pháp nhân thương mại | Có thể bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng tùy khung và mức độ vi phạm |
Điểm dễ nhầm: ngưỡng khởi điểm xử lý hình sự không chỉ là 300 triệu đồng hoặc 50 lao động. Mốc đúng của khung đầu là từ 50 triệu đồng hoặc từ 10 người lao động.
Cơ quan quản lý thường soi rất kỹ phần thời gian vi phạm, số lao động thực tế và cách doanh nghiệp kê khai tiền lương làm căn cứ đóng. Đây là điểm dễ bị truy thu và chuyển sang xử lý nặng hơn nếu hồ sơ thể hiện có yếu tố gian dối.
IV. Lưu ý áp dụng tại thời điểm 1/7/2025
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2025 và là căn cứ gốc để xác định biện pháp xử lý trốn đóng.
- Tại thời điểm này, doanh nghiệp có hành vi trốn đóng được xác định theo hướng: đóng đủ số tiền trốn đóng, nộp 0,03%/ngày, có thể bị phạt hành chính từ 100 đến 150 triệu đồng nếu chưa đến mức hình sự, và có thể bị xử lý hình sự nếu đủ dấu hiệu.
- Nghị định 12/2022/NĐ-CP vẫn đang được áp dụng tại thời điểm 1/7/2025.
- Nghị định 274/2025/NĐ-CP có nội dung hướng dẫn chi tiết hơn về nhận diện trốn đóng và trường hợp không bị coi là trốn đóng, nhưng có hiệu lực từ 30/11/2025, nên cần tách bạch khi áp dụng theo mốc thời gian.
Lưu ý quan trọng
Khi tự kiểm tra rủi ro cho doanh nghiệp, nên tách rõ 3 nhóm số liệu: số tiền còn thiếu phải đóng, khoản 0,03%/ngày và nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc hình sự. Nhiều hồ sơ tính gộp thành một con số nên đến khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền rất dễ giải trình sai.
Nếu đang rà soát hồ sơ nội bộ, cần kiểm tra lại danh sách lao động thuộc diện bắt buộc tham gia, mức lương làm căn cứ đóng và mốc 60 ngày nêu trên. Đây là phần doanh nghiệp thường lệch nhiều nhất khi đối chiếu giữa hợp đồng, bảng lương và dữ liệu bảo hiểm.
