Hộ kinh doanh không bắt buộc phải thành lập công ty trừ một số trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, từ năm 2025, nhiều quy định mới về thuế, bảo hiểm xã hội và thủ tục hành chính sẽ tác động lớn đến hoạt động hộ kinh doanh.
I. Quy định về việc chuyển đổi sang doanh nghiệp
1. Nguyên tắc chung
Theo quy định mới tại Nghị định 168/2025/NĐ-CP, hộ kinh doanh không bị giới hạn số lượng lao động để phải chuyển đổi thành doanh nghiệp, duy trì sự linh hoạt cho mô hình kinh doanh cá thể.
2. Trường hợp bắt buộc chuyển đổi
Hộ kinh doanh phải chuyển đổi sang doanh nghiệp khi kinh doanh các ngành, nghề có điều kiện mà pháp luật yêu cầu phải thành lập dưới hình thức doanh nghiệp để có tư cách pháp nhân, ví dụ như dịch vụ tài chính, giáo dục, y tế.
3. Trường hợp tự nguyện chuyển đổi
Chủ hộ kinh doanh có thể tự nguyện chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp để mở rộng quy mô, hưởng lợi thế về trách nhiệm hữu hạn và tăng khả năng huy động vốn từ nhà đầu tư hoặc tổ chức tín dụng.
II. Những thay đổi quan trọng đối với hộ kinh doanh từ 2025
- Thủ tục đăng ký: Từ 01/07/2025, việc đăng ký hộ kinh doanh chuyển từ Phòng Kinh tế – Kế hoạch cấp huyện xuống Ủy ban nhân dân cấp xã (theo Nghị định 125/2025/NĐ-CP).
- Bảo hiểm xã hội bắt buộc: Chủ hộ kinh doanh có đăng ký thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, với mức đóng thấp nhất là 585.000 đồng/tháng.
- Hóa đơn điện tử: Hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
- Nghĩa vụ thuế: Các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán phải khấu trừ và nộp thuế thay cho hộ kinh doanh. Các khoản thanh toán trên 5 triệu đồng phải thực hiện qua phương thức không dùng tiền mặt.
- Miễn thuế: Từ 01/01/2026, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 200 triệu đồng/năm được miễn thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
III. So sánh Hộ kinh doanh và Doanh nghiệp
| Tiêu chí | Hộ kinh doanh | Doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Tư cách pháp nhân | Không có | Có |
| Trách nhiệm tài sản | Vô hạn (toàn bộ tài sản cá nhân) | Hữu hạn (trong phạm vi vốn góp) |
| Nơi đăng ký | Ủy ban nhân dân cấp xã | Phòng Đăng ký kinh doanh cấp tỉnh |
| Tên gọi | Không được dùng từ “công ty”, “doanh nghiệp” | Được dùng các loại hình như “Công ty TNHH”, “Công ty Cổ phần” |
IV. Chính sách khuyến khích chuyển đổi
- Miễn thuế TNDN: Doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh được miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu.
- Hỗ trợ khác: Cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm dùng chung và dịch vụ tư vấn pháp lý.
- Thủ tục chuyển đổi: Quy trình chuyển đổi được quy định cụ thể tại Điều 27 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, thực hiện tại Phòng Đăng ký kinh doanh cấp tỉnh.
Lưu ý quan trọng
- Giới hạn đăng ký: Một cá nhân hoặc một hộ gia đình chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trên toàn quốc.
- Mã số định danh: Từ 01/07/2025, mã định danh cá nhân được sử dụng thay thế mã số thuế cho hộ kinh doanh là cá nhân.
- Biểu mẫu mới: Áp dụng 23 biểu mẫu đăng ký kinh doanh mới theo Thông tư 43/2025/TT-BTC từ ngày 01/07/2025.
