Khi doanh nghiệp phá sản, nợ BHXH không mất đi mà được xử lý theo thứ tự ưu tiên từ tài sản phá sản. Cụ thể, nợ lương được thanh toán trước, sau đó mới đến nợ BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT, bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Nếu doanh nghiệp còn nợ, cơ quan BHXH sẽ xác nhận sổ đến thời điểm đã thực đóng; khi thu hồi thêm được khoản nợ từ tài sản phá sản hoặc nguồn hợp pháp khác thì sẽ xác nhận bổ sung để giải quyết tiếp quyền lợi cho người lao động.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Cách xử lý |
|---|---|
| Thứ tự ưu tiên thanh toán | Chi phí phá sản → nợ lương → nợ BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp |
| Sổ BHXH khi doanh nghiệp còn nợ | Cơ quan BHXH xác nhận đến thời điểm đã thực đóng |
| Phần nợ BHXH chưa thu hồi được ngay | Quyền lợi được giải quyết theo thời gian đã xác nhận; phần thiếu được bổ sung khi thu hồi được nợ |
| Tiền lãi chậm đóng | Vẫn tính cùng nghĩa vụ nợ BHXH; mức được ghi nhận là 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, áp dụng từ 01/7/2025 |
| Ai có thể yêu cầu mở thủ tục phá sản | Cơ quan BHXH có quyền nộp đơn khi đã thông báo đôn đốc khoản chậm đóng hoặc trốn đóng nhưng không có phản hồi trong 03 năm liên tiếp gần nhất |
Lưu ý: Nhiều người nhầm tưởng nợ BHXH được xếp ngay sau chi phí phá sản. Thực tế, thứ tự ưu tiên hiện hành tách nợ lương và nợ BHXH thành hai bậc khác nhau.
II. Quyền lợi BHXH của người lao động được xử lý thế nào
1. Trường hợp doanh nghiệp còn nợ BHXH
Vấn đề người lao động quan tâm nhất là có chốt được sổ hay không. Cách xử lý: đơn vị cần đóng đủ số tiền BHXH, BHTN, bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp còn thiếu, gồm cả tiền lãi chậm đóng. Nếu chưa đóng đủ thì cơ quan BHXH sẽ xác nhận sổ đến thời điểm đã thực đóng.
Sau đó, nếu thu hồi được thêm khoản nợ từ tài sản phá sản hoặc nguồn xử lý hợp pháp khác, cơ quan BHXH sẽ xác nhận bổ sung trên sổ. Người lao động được giải quyết chế độ trên cơ sở thời gian đã được xác nhận đóng; phần còn thiếu sẽ được cập nhật sau khi thu hồi được nợ.
Ví dụ thực tế
Một người lao động đã nghỉ việc nhưng doanh nghiệp phá sản còn nợ BHXH. Hướng xử lý thường là chốt sổ tạm thời đến phần đã đóng để không treo toàn bộ hồ sơ. Khi tài sản phá sản được xử lý và thu hồi thêm được nợ, phần thời gian còn thiếu sẽ được xác nhận bổ sung.
Lưu ý quan trọng
- Khi rà soát sổ BHXH, người lao động nên chủ động liên hệ cơ quan BHXH để kiểm tra thời gian đã được xác nhận.
- Doanh nghiệp cần ghi nhận đầy đủ quyền đòi nợ về lương, BHXH và quyền lợi lao động trong danh sách chủ nợ.
2. Nếu tài sản doanh nghiệp không đủ trả hết nợ BHXH
Nguyên tắc xử lý trước hết vẫn là thanh toán từ tài sản phá sản theo thứ tự ưu tiên. Nếu tài sản không đủ, cơ quan BHXH ghi nhận thời gian đã đóng theo hồ sơ và số tiền đã thực thu.
Có doanh nghiệp lầm tưởng rằng khi phá sản thì phần BHXH còn thiếu sẽ tự động được bù cho toàn bộ người lao động. Thực tế, điều này không đúng. Việc hỗ trợ phần thiếu chỉ được đặt ra trong phạm vi và điều kiện cụ thể của văn bản chuyên biệt, không áp dụng chung cho mọi trường hợp.
III. Các điểm thực hành cần kiểm tra ngay
1. Người lao động và cơ quan BHXH có thể làm gì
Người lao động nên tham gia với tư cách chủ nợ hoặc được ghi nhận trong danh sách chủ nợ đối với các khoản lương, BHXH và quyền lợi lao động chưa thanh toán. Cơ quan BHXH cũng có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản nếu đã thông báo đôn đốc khoản chậm đóng hoặc trốn đóng mà không có phản hồi trong 03 năm liên tiếp gần nhất.
Lưu ý: Hồ sơ thường thiếu chứng cứ về thời gian làm việc, tiền lương làm căn cứ đóng và tình trạng nợ thực tế của doanh nghiệp. Khi rà soát, đây là nhóm tài liệu cần kiểm tra đầu tiên.
2. Tiền lãi chậm đóng xử lý ra sao
Nợ BHXH không chỉ là nợ gốc. Doanh nghiệp còn có nghĩa vụ với tiền lãi chậm đóng, được ghi nhận ở mức 0,03%/ngày tính trên số tiền BHXH chậm đóng, áp dụng từ 01/7/2025. Khoản này đi cùng nợ gốc trong quá trình xử lý công nợ.
Mốc cần nhớ: thời hạn đóng BHXH theo tháng là ngày cuối tháng tiếp theo; chậm đóng vẫn tính lãi cùng nghĩa vụ nợ BHXH.
Lưu ý quan trọng
- Khi đối chiếu công nợ, đừng quên phần lãi chậm đóng.
- Khai sai tiền lương dẫn đến trốn đóng là rủi ro thường gặp khi kiểm tra hồ sơ.
Nếu bạn đang xử lý hồ sơ có doanh nghiệp đứng trước nguy cơ phá sản, hãy kiểm tra sớm 3 việc: thời gian đã đóng trên sổ, số nợ BHXH còn treo và việc ghi nhận quyền đòi nợ trong thủ tục phá sản. Kinh nghiệm cho thấy, chỉ cần chậm một bước ở ba phần này, quyền lợi của người lao động sẽ bị kéo dài rất lâu.
