Có thể đóng bù BHXH nếu trước đây bị gián đoạn không? Câu trả lời là không phải trường hợp nào bị gián đoạn cũng được đóng bù. Thời gian đã đóng BHXH vẫn được bảo lưu và cộng dồn, nên việc gián đoạn không đồng nghĩa với phải lấp lại cho đủ liên tục. Sự khác biệt chính nằm ở cách xử lý giữa BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Có thể đóng bù không? | Lưu ý cần hiểu đúng |
|---|---|---|
| BHXH tự nguyện bị gián đoạn | Không đóng bù cho toàn bộ thời gian đã ngừng trước đó | Thời gian cũ vẫn được cộng dồn với thời gian đóng sau này |
| Người tham gia BHXH tự nguyện đã đủ tuổi nghỉ hưu, còn thiếu không quá 5 năm (60 tháng) | Có thể đóng một lần cho thời gian còn thiếu | Chỉ áp dụng khi đồng thời đáp ứng đúng điều kiện luật định và đã hoàn thành phương thức đóng đã đăng ký trước đó |
| BHXH bắt buộc bị chậm đóng, trốn đóng | Có thể bị truy đóng, truy thu | Thường kèm lãi chậm đóng và chế tài |
| Tạm dừng đóng BHXH bắt buộc theo trường hợp luật định | Có đóng bù | Thời hạn đóng bù chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo sau tháng kết thúc tạm dừng |
| Người lao động bị tạm giam, tạm đình chỉ công việc và sau đó được truy lĩnh đủ tiền lương | Có đóng bù | Đóng bù cho thời gian tương ứng được truy lĩnh lương |
| Nghỉ không lương hoặc nghỉ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng | Không phải trường hợp tự đóng bù để lấp khoảng trống | Phần này hay bị bỏ sót khi người lao động muốn làm đẹp quá trình đóng |
Mốc quan trọng cần nhớ: BHXH tự nguyện chỉ có thể đóng một lần cho thời gian còn thiếu khi thiếu không quá 60 tháng; với BHXH bắt buộc thuộc diện tạm dừng hợp pháp, việc đóng bù thực hiện chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng tiếp theo.
II. Phân biệt theo từng loại BHXH
1. BHXH tự nguyện
Với BHXH tự nguyện, cần lưu ý: không được truy đóng lại toàn bộ các tháng đã ngừng trong quá khứ. Thời gian đã đóng trước đây vẫn được bảo lưu, sau này tham gia lại sẽ tiếp tục cộng dồn.
- Không truy đóng cho khoảng thời gian đã gián đoạn trước đó.
- Được bảo lưu toàn bộ thời gian đã đóng hợp lệ.
- Chỉ trong trường hợp người tham gia đã đủ tuổi nghỉ hưu, thời gian còn thiếu không quá 5 năm (60 tháng) và đã hoàn thành phương thức đóng BHXH đã đăng ký trước đó thì có thể đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu.
- Quy định này không nên hiểu là cho phép lấp lại mọi tháng đã dừng đóng.
Ví dụ thực tế
Một người đã tham gia BHXH tự nguyện vài năm, sau đó ngừng một thời gian dài rồi mới quay lại đóng tiếp. Trường hợp này, phần thời gian cũ vẫn được giữ để cộng dồn. Nếu người đó chưa rơi vào điều kiện thiếu không quá 60 tháng khi đã đủ tuổi nghỉ hưu, thì không xử lý theo cách nộp bù toàn bộ quãng đã gián đoạn.
2. BHXH bắt buộc
Với BHXH bắt buộc, doanh nghiệp thường nhầm ở chỗ: nghĩ rằng hễ có khoảng trống là được nộp bổ sung. Chỉ một số trường hợp pháp luật cho phép mới phát sinh việc truy đóng hoặc đóng bù.
- Nếu doanh nghiệp hoặc người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng thì phát sinh truy đóng, truy thu và có thể kèm lãi, chế tài.
- Nếu người lao động đang tham gia BHXH bắt buộc mà bị tạm giam hoặc tạm đình chỉ công việc, sau đó được truy lĩnh đủ tiền lương cho thời gian này, thì thực hiện đóng bù BHXH tương ứng.
- Nếu doanh nghiệp thuộc diện được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất theo trường hợp luật định, thời gian tạm dừng tối đa là 12 tháng, sau đó đóng bù cho thời gian đã tạm dừng.
- Thời hạn đóng bù chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo sau tháng kết thúc việc tạm dừng đóng.
- Số tiền đóng bù bằng số tiền phải đóng của những tháng tạm dừng.
- Nếu người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương, hoặc nghỉ hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng, thì tháng đó không thuộc trường hợp mặc nhiên được tự đóng bù để lấp khoảng gián đoạn.
- Toàn bộ thời gian BHXH bắt buộc đã đóng hợp lệ vẫn được cộng dồn.
Lưu ý quan trọng
Một điểm dễ bị truy thu: hồ sơ thể hiện có thời gian tạm dừng, tạm giam, tạm đình chỉ hoặc chậm đóng nhưng doanh nghiệp không đối chiếu lại phần tiền lương truy lĩnh và thời hạn đóng bù. Khi thanh tra, câu hỏi đầu tiên thường là lý do gián đoạn thuộc nhóm nào.
III. Hồ sơ và rủi ro hay gặp
1. Hồ sơ thực hiện
- Đối với BHXH tự nguyện: dùng Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (Mẫu TK1-TS).
- Đối với đóng bù BHXH bắt buộc: thực hiện theo hồ sơ điều chỉnh đóng BHXH theo quy định của cơ quan BHXH.
2. Lãi chậm đóng và xử phạt
Một điểm dễ sai: nhiều đơn vị chỉ nộp phần gốc mà quên phần lãi chậm đóng. Với trường hợp chậm đóng hoặc trốn đóng, lãi suất là 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, trốn đóng. Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, ví dụ mức 12% – 15% trên tổng số tiền phải nộp cho một số hành vi.
| Nội dung | Mức cần lưu ý |
|---|---|
| Lãi chậm đóng/trốn đóng | 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng/trốn đóng |
| Xử phạt hành chính với một số hành vi | Ví dụ từ 12% – 15% tổng số tiền phải nộp |
Lưu ý quan trọng
Khi rà soát hồ sơ cùng Thuận Thiên, cách kiểm tra nhanh là đối chiếu 3 điểm: lý do gián đoạn, loại BHXH đang tham gia, và có thuộc trường hợp luật cho phép truy đóng/đóng bù hay không. Chỉ cần nhầm một mắt xích, hồ sơ dễ xử lý sai hướng.
