Chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương vẫn có thể thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo từng mốc áp dụng cụ thể. Hai nhóm này tự đóng 100% trên mức tiền lương làm căn cứ đóng do mình lựa chọn, trong khung từ mức tham chiếu đến 20 lần mức tham chiếu, và thường tham gia kèm BHYT 4,5% nên tổng mức đóng hay được tính là 29,5%.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nhóm đối tượng | Thời điểm tham gia | Người đóng | Mức đóng | Phương thức đóng |
|---|---|---|---|---|
| Chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai | Từ 01/7/2025 | Tự đóng 100% | 3% quỹ ốm đau và thai sản + 22% quỹ hưu trí và tử tuất + 4,5% BHYT | Theo tháng, 03 tháng hoặc 06 tháng một lần |
| Chủ hộ kinh doanh thuộc các trường hợp còn lại | Từ 01/7/2029 | Tự đóng 100% | Tương tự trên | Theo tháng, 03 tháng hoặc 06 tháng một lần |
| Người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương | Từ 01/7/2025 | Tự đóng 100% | Tương tự trên | Theo tháng, 03 tháng hoặc 06 tháng một lần |
Mốc dễ nhớ: người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương áp dụng từ 01/7/2025; chủ hộ kinh doanh áp dụng theo lộ trình, trước hết là nhóm nộp thuế theo phương pháp kê khai từ 01/7/2025, sau đó mở rộng từ 01/7/2029.
II. Mức đóng và cách tính
1. Căn cứ đóng
Mức tiền lương làm căn cứ đóng do người tham gia tự lựa chọn, nhưng phải đảm bảo không thấp hơn mức tham chiếu và không vượt quá 20 lần mức tham chiếu.
2. Tỷ lệ đóng
| Khoản đóng | Tỷ lệ |
|---|---|
| Quỹ ốm đau và thai sản | 3% |
| Quỹ hưu trí và tử tuất | 22% |
| BHYT | 4,5% |
| Tổng thường dùng | 29,5% |
Với dữ kiện mức tham chiếu là 2.340.000 đồng/tháng, mức đóng tối thiểu theo tổng tỷ lệ 29,5% tương ứng khoảng 690.300 đồng/tháng. Khi dự trù dòng tiền, cần tính đủ cả phần BHYT 4,5% để tránh thiếu hụt.
Ví dụ thực tế
Nếu bạn là chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia và chọn mức đóng bằng đúng mức tham chiếu 2.340.000 đồng/tháng, số tiền thường được tính là 2.340.000 x 29,5% = 690.300 đồng/tháng.
III. Hồ sơ và nơi nộp
1. Hồ sơ đăng ký
- Mẫu TK1-TS đối với cá nhân/chủ hộ.
- Mẫu TK3-TS đối với đơn vị.
- Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh/doanh nghiệp.
Cần lưu ý: hồ sơ của chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hoàn toàn giống nhau, tùy theo việc lập theo tư cách cá nhân hay qua đơn vị. Khi chuẩn bị, hãy rà soát kỹ biểu mẫu tương ứng.
2. Nơi nộp và thời hạn nộp hồ sơ
- Nộp tại cơ quan BHXH nơi đăng ký kinh doanh hoặc nơi cư trú.
- Thời hạn nộp: trong 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia.
Lưu ý quan trọng
Thời điểm phát sinh đối tượng tham gia và hạn nộp hồ sơ trong vòng 30 ngày là yếu tố thường được kiểm tra. Nếu nộp muộn, ngoài tiền chậm đóng, bạn còn phải giải trình lý do chậm.
IV. Thời hạn đóng, chậm đóng và trường hợp dễ nhầm
1. Thời hạn và phương thức đóng
- Có thể đóng hàng tháng, 03 tháng hoặc 06 tháng một lần.
- Hạn đóng chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo.
2. Xử lý chậm đóng
- Chậm đóng phát sinh lãi 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng.
- Hành vi không đóng/chậm đóng có thể bị phạt hành chính từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75.000.000 đồng.
- Mức phạt cao hơn áp dụng với hành vi trốn đóng.
3. Trường hợp đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng
Khi một người cùng lúc thuộc nhiều nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc thì áp dụng theo nhóm được liệt kê đầu tiên theo thứ tự ưu tiên của Nghị định 158/2025/NĐ-CP. Cần chú ý tránh kê khai chồng đối tượng nếu người đó vừa có vai trò quản lý vừa thuộc nhóm khác.
Checklist ngắn để tự kiểm tra: xác định đúng nhóm đối tượng, đối chiếu đúng mốc áp dụng, chọn mức lương trong khung cho phép, chuẩn bị đủ TK1-TS/TK3-TS và giấy đăng ký, nộp hồ sơ trong 30 ngày, theo dõi hạn đóng để tránh lãi 0,03%/ngày.
