Khác nhau ở 3 điểm cốt lõi: phạm vi thu nhập chịu thuế, kỳ tính thuế và cách tính thuế. Cá nhân cư trú tính trên thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài Việt Nam, được tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần đối với tiền lương, tiền công và được trừ các khoản giảm trừ hợp lệ. Cá nhân không cư trú chỉ tính trên phần thu nhập phát sinh tại Việt Nam, với tiền lương, tiền công thì áp dụng thuế suất 20% và không tính giảm trừ gia cảnh.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Tiêu chí | Cá nhân cư trú | Cá nhân không cư trú |
|---|---|---|
| Phạm vi thu nhập chịu thuế | Thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam | Chỉ tính thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam |
| Kỳ tính thuế | Tiền lương, tiền công và kinh doanh: theo năm; thu nhập khác: theo từng lần phát sinh | Theo từng lần phát sinh |
| Thuế đối với tiền lương, tiền công | Theo biểu thuế lũy tiến từng phần | Thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam x 20% |
| Giảm trừ gia cảnh | Có áp dụng nếu đủ điều kiện | Không áp dụng |
Một lỗi thường gặp: xác định sai tình trạng cư trú, khiến áp sai biểu lũy tiến hoặc thuế suất 20%. Hậu quả thường bị truy thu khi kiểm tra.
II. Cách tính thuế khác nhau ở đâu
1. Cá nhân cư trú
Với thu nhập từ tiền lương, tiền công, cá nhân cư trú tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần. Trước khi tính thuế, còn được trừ các khoản giảm trừ theo quy định.
- Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng
- Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng
- Các khoản được trừ khác: bảo hiểm bắt buộc và các khoản giảm trừ hợp lệ khác theo luật
Biểu thuế lũy tiến từng phần áp dụng theo dữ kiện cập nhật gồm 5 bậc:
| Bậc | Thu nhập tính thuế/tháng | Thuế suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 triệu đồng | 5% |
| 2 | Trên 10 đến 30 triệu đồng | 10% |
| 3 | Trên 30 đến 60 triệu đồng | 20% |
| 4 | Trên 60 đến 100 triệu đồng | 30% |
| 5 | Trên 100 triệu đồng | 35% |
Công thức dễ nhớ: thu nhập tính thuế = tổng thu nhập chịu thuế – giảm trừ gia cảnh – bảo hiểm bắt buộc – các khoản giảm trừ hợp lệ khác.
2. Cá nhân không cư trú
Với thu nhập từ tiền lương, tiền công, cách tính ngắn gọn hơn: thuế phải nộp = thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam x 20%.
- Không tính giảm trừ gia cảnh
- Không tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần
- Nguyên tắc chỉ tính trên phần thu nhập phát sinh tại Việt Nam
Một vướng mắc thường gặp là người nộp thuế có thu nhập ở nhiều nơi nhưng không tách rõ phần phát sinh tại Việt Nam, khiến số thuế kê khai bị sai ngay từ đầu.
III. Cách xác định cư trú hay không cư trú
1. Khi nào là cá nhân cư trú
- Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam
- Có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam theo quy định về cư trú hoặc có nhà thuê để ở tại Việt Nam theo quy định
2. Khi nào là cá nhân không cư trú
Là người không đáp ứng các điều kiện nêu trên.
Ví dụ thực tế
Cá nhân cư trú: Thu nhập 40 triệu đồng/tháng, sau khi trừ giảm trừ gia cảnh khoảng 21,7 triệu đồng (15,5 triệu đồng cho bản thân + 6,2 triệu đồng cho một người phụ thuộc) thì còn thu nhập tính thuế 18,3 triệu đồng. Thuế tạm nộp khoảng 1,83 triệu đồng theo biểu lũy tiến từng phần (bậc 2: 1.000.000 đ + 10% × 8.300.000 đ).
Cá nhân không cư trú: Nếu có thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công phát sinh tại Việt Nam là 40 triệu đồng thì số thuế tính theo công thức là 40 triệu x 20%.
Lưu ý quan trọng
- Một điểm cần nhớ: cá nhân cư trú tính trên thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài Việt Nam, còn không cư trú chỉ tính phần phát sinh tại Việt Nam.
- Hồ sơ xác định 183 ngày, nơi ở thường xuyên và chứng từ chứng minh thu nhập phát sinh tại Việt Nam thường được kiểm tra kỹ lưỡng.
- Sai phổ biến gồm: nhầm tình trạng cư trú, quên giảm trừ cho cá nhân cư trú, áp nhầm thuế suất 20%, hoặc xác định sai kỳ tính thuế theo năm và theo từng lần phát sinh.
IV. Một số điểm liên quan khi kê khai
Ngoài phần tính thuế, bạn cũng nên tách rõ hồ sơ theo đúng kỳ khai để tránh vướng khi quyết toán.
- Cá nhân cư trú: thường khai theo năm đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công và kinh doanh; hồ sơ quyết toán có thể dùng mẫu 02/QTT-TNCN hoặc ủy quyền nếu đủ điều kiện.
- Cá nhân không cư trú: khai theo từng lần phát sinh; với thu nhập từ tiền lương, tiền công có thể dùng mẫu 02/KK-TNCN.
- Hồ sơ thường gồm: tờ khai, chứng từ khấu trừ, giấy tờ chứng minh như hộ chiếu, hợp đồng.
- Thời hạn thường gặp: cá nhân cư trú quyết toán năm chậm nhất vào 30/4 năm sau; cá nhân không cư trú khai theo từng lần phát sinh.
- Nếu nộp chậm, mức phạt tờ khai có thể từ cảnh cáo đến 15 triệu đồng tùy số ngày chậm; tiền chậm nộp thuế tính 0,03%/ngày.
Khi rà soát hồ sơ thực tế, cần kiểm tra ba yếu tố: tình trạng cư trú, phạm vi thu nhập chịu thuế và các khoản giảm trừ được tính. Đây là các yếu tố thường gặp sai sót, ảnh hưởng đến kết quả quyết toán.
