Người tham gia BHXH tự nguyện không phải cứ đóng chung một thời gian là hưởng được toàn bộ chế độ. Mỗi chế độ có mốc thời gian riêng. Các quyền lợi hiện nay gồm hưu trí, tử tuất, trợ cấp thai sản và bảo hiểm tai nạn lao động. Trong đó, lương hưu và thai sản là hai nội dung người đọc quan tâm nhiều nhất, nhưng điều kiện thời gian đóng hoàn toàn khác nhau.
I. Bảng tra cứu nhanh thời gian đóng để được hưởng
| Chế độ | Thời gian/điều kiện chính | Lưu ý dễ nhầm |
|---|---|---|
| Lương hưu | Đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động và có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên | Nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu không quá 05 năm (60 tháng) để đủ 15 năm thì được đóng một lần cho thời gian còn thiếu để hưởng lương hưu ngay |
| Trợ cấp thai sản | Có thời gian đóng từ đủ 06 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con | Áp dụng cho lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con; nếu cả cha và mẹ đều đủ điều kiện thì chỉ một người được hưởng |
| Tử tuất | Phát sinh khi người tham gia BHXH tự nguyện chết | Nhiều người lầm tưởng phải đủ 15 năm đóng mới có quyền lợi tử tuất |
| Bảo hiểm tai nạn lao động | Là chế độ được bổ sung trong BHXH tự nguyện theo pháp luật chuyên ngành | Điều kiện hưởng thực hiện theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động |
Mốc dễ nhớ nhất: lương hưu là 15 năm; thai sản là 06 tháng trong 12 tháng trước khi sinh con; bù thiếu để nhận lương hưu ngay tối đa 05 năm (60 tháng).
II. Từng chế độ được hưởng sau bao lâu?
1. Lương hưu
Với chế độ hưu trí, người tham gia BHXH tự nguyện cần đáp ứng đồng thời 2 điều kiện:
- Đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động.
- Có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên.
Nhiều người lầm tưởng rằng phải đóng đủ 20 năm mới được hưởng lương hưu. Quy định hiện hành chỉ yêu cầu 15 năm. Ngoài ra, tuổi nghỉ hưu được thực hiện theo lộ trình, không cố định nam 60 tuổi như trước.
Nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu không quá 05 năm (60 tháng) để đủ 15 năm đóng thì có thể đóng một lần cho thời gian còn thiếu để hưởng lương hưu ngay.
Ví dụ thực tế
Một người đã đến tuổi nghỉ hưu, đã đóng được 11 năm và còn thiếu 4 năm để đủ 15 năm. Trường hợp này có thể đóng một lần cho 4 năm còn thiếu. Lưu ý: mốc bù thiếu tối đa là 05 năm (60 tháng), không phải 10 năm.
2. Trợ cấp thai sản
Từ quy định mới, người tham gia BHXH tự nguyện hoặc người vừa có BHXH bắt buộc vừa có BHXH tự nguyện được hưởng trợ cấp thai sản nếu:
- Có thời gian đóng từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con.
- Thuộc một trong các trường hợp: lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con.
Mức trợ cấp là 2.000.000 đồng cho mỗi con. Nếu cả cha và mẹ đều đủ điều kiện thì chỉ một người được hưởng.
Lưu ý quan trọng
Cách tính 12 tháng trước khi sinh con thường bị hiểu sai. Nếu xác định sai khoảng thời gian này, rất dễ nhầm về việc đã đủ 06 tháng đóng hay chưa.
3. Tử tuất
Chế độ tử tuất phát sinh khi người tham gia BHXH tự nguyện chết. Thân nhân có thể được giải quyết quyền lợi theo điều kiện của chế độ tử tuất.
Nhiều người lầm tưởng phải đóng đủ 15 năm mới có quyền lợi tử tuất, nhưng thực tế không phải vậy. Việc xác định điều kiện hưởng và mức hưởng phụ thuộc vào thời gian đã đóng và loại trợ cấp tử tuất tương ứng.
4. Bảo hiểm tai nạn lao động
BHXH tự nguyện được bổ sung thêm chế độ bảo hiểm tai nạn lao động. Nội dung hưởng thực hiện theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.
Đây là một chế độ riêng, bên cạnh thai sản, hưu trí và tử tuất; không nên gộp chung điều kiện hưởng với các chế độ còn lại.
III. Phương thức đóng và khả năng đóng một lần
Người tham gia BHXH tự nguyện có thể lựa chọn nhiều phương thức đóng:
- Đóng hằng tháng.
- Đóng 03 tháng một lần.
- Đóng 06 tháng một lần.
- Đóng 12 tháng một lần.
- Đóng một lần cho nhiều năm về sau theo quy định.
Ngoài các phương thức trên, trường hợp đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu không quá 5 năm (60 tháng) để đủ 15 năm đóng thì được đóng một lần cho thời gian còn thiếu để hưởng lương hưu.
Mẹo kiểm tra nhanh: nếu mục tiêu là hưởng lương hưu, hãy kiểm tra đồng thời 2 yếu tố: tuổi nghỉ hưu và tổng thời gian đã đóng BHXH. Chỉ nhìn số năm đóng là chưa đủ.
