Khi nghỉ việc, lao động giúp việc gia đình không có cơ chế người sử dụng lao động chốt và đóng trực tiếp BHXH bắt buộc vào quỹ như nhiều người lầm tưởng. Thay vào đó, người sử dụng lao động trả cùng kỳ lương một khoản tiền tương đương mức đóng BHXH và BHYT thuộc trách nhiệm của mình để người lao động tự chủ động tham gia. Đến thời điểm chấm dứt hợp đồng, các khoản còn thiếu nếu có cần thanh toán đầy đủ. Nếu người lao động đã có thời gian đóng BHXH trước đó, thời gian này vẫn được bảo lưu khi chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, chưa nhận BHXH một lần hoặc chưa hưởng trợ cấp hằng tháng.
Lưu ý: nghỉ việc không đồng nghĩa tự động được nhận BHXH một lần; cũng không phải người sử dụng lao động làm thủ tục rút BHXH thay cho người lao động.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Cách xử lý |
|---|---|
| Lao động giúp việc gia đình có thuộc BHXH bắt buộc không? | Không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo khung áp dụng nêu trong dữ liệu. |
| Người sử dụng lao động có đóng trực tiếp vào quỹ BHXH không? | Không đóng trực tiếp; trả cùng kỳ lương khoản tiền tương đương mức đóng BHXH, BHYT thuộc trách nhiệm của mình. |
| Khi nghỉ việc xử lý khoản chưa thanh toán ra sao? | Thanh toán đầy đủ các khoản còn thiếu đến thời điểm chấm dứt hợp đồng. |
| Thời gian đã đóng BHXH trước đó có mất không? | Được bảo lưu nếu chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, chưa hưởng BHXH một lần hoặc chưa hưởng trợ cấp hằng tháng. |
| Sau nghỉ việc có thể làm gì? | Tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện hoặc đề nghị hưởng BHXH một lần nếu đủ điều kiện. |
| Nếu người sử dụng lao động không trả khoản tiền tương đương BHXH, BHYT? | Có thể bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng, đồng thời buộc trả đủ tiền thiếu và lãi chậm trả. |
II. Khi nghỉ việc, khoản BHXH được xử lý thế nào?
Bản chất của trường hợp này là không chốt nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc tại đơn vị sử dụng lao động, mà chốt việc thanh toán tiền còn thiếu cho người lao động đến ngày nghỉ việc. Trong thực tế, điểm này rất dễ nhầm vì nhiều người quen với mô hình lao động doanh nghiệp thông thường.
- Người sử dụng lao động trả cho người giúp việc gia đình khoản tiền tương đương mức đóng BHXH, BHYT cùng kỳ trả lương để người lao động tự chủ động tham gia.
- Khi chấm dứt hợp đồng, nếu còn khoản nào chưa trả thì cần thanh toán đủ đến thời điểm nghỉ việc.
- Không phát sinh việc người sử dụng lao động đóng bù trực tiếp vào quỹ BHXH cho thời gian làm giúp việc gia đình theo cơ chế nêu trong dữ liệu.
Ví dụ thực tế
Một người giúp việc nghỉ việc vào cuối tháng nhưng chủ nhà còn thiếu khoản tiền tương đương phần BHXH, BHYT của kỳ lương trước. Khoản này dễ bị bỏ sót khi thanh toán nghỉ việc. Cách xử lý đúng là thanh toán đủ khoản còn thiếu đến ngày chấm dứt hợp đồng, không chỉ trả lương.
Lưu ý quan trọng
- Hợp đồng với người giúp việc gia đình được giao kết bằng văn bản.
- Khi thanh toán nghỉ việc, phần lương thường ít sai, nhưng khoản tiền tương đương BHXH, BHYT dễ bị thiếu hoặc chưa đối chiếu hết.
III. Thời gian đã đóng BHXH trước đó có được giữ lại không?
1. Trường hợp được bảo lưu
Nếu người lao động đã có thời gian tham gia BHXH trước đó, hoặc đã tự tham gia trong thời gian làm giúp việc gia đình, thì khi nghỉ việc thời gian đóng được bảo lưu nếu thuộc các trường hợp sau:
- Chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu.
- Chưa hưởng BHXH một lần.
- Chưa hưởng trợ cấp hằng tháng.
Nhiều người lầm tưởng nghỉ việc là mất quá trình đã đóng. Thực tế, người lao động cần kiểm tra lại quá trình tham gia trước khi quyết định rút một lần.
2. Trường hợp muốn tiếp tục tham gia
Sau khi nghỉ việc, người lao động có thể tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện. Theo quy định áp dụng, có thể nộp Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (Mẫu TK1-TS) tại cơ quan BHXH nơi cư trú hoặc đại lý thu.
Ví dụ thực tế
Nếu trước đây người lao động đã có thời gian làm tại doanh nghiệp và có sổ BHXH, sau đó chuyển sang làm giúp việc gia đình, khi nghỉ việc vẫn có thể nối tiếp quá trình bằng BHXH tự nguyện. Nhiều hồ sơ bị chậm vì người lao động không giữ thông tin sổ BHXH hoặc chưa rà soát dữ liệu cá nhân.
IV. Có được nhận BHXH một lần ngay khi nghỉ việc không?
Không phát sinh tự động chỉ vì nghỉ việc. Người lao động chỉ có thể đề nghị hưởng BHXH một lần nếu thuộc trường hợp được hưởng theo quy định áp dụng.
- Nếu đủ điều kiện, hồ sơ áp dụng chung gồm Sổ BHXH bản chính và Đơn đề nghị hưởng BHXH một lần (Mẫu 14-HSB).
- Nếu chưa muốn nhận một lần, thời gian đóng có thể tiếp tục được bảo lưu để tham gia tiếp.
Mốc cần nhớ: quy định mới được nêu có hiệu lực từ 01/07/2025. Đây là mốc nhiều người dễ tra cứu nhầm khi xử lý hồ sơ.
Ví dụ thực tế
Có trường hợp người lao động nghỉ việc và yêu cầu chủ nhà “trả BHXH một lần”. Cách hiểu này không đúng bản chất. Người sử dụng lao động chỉ xử lý khoản tiền tương đương mức đóng còn thiếu; còn thủ tục hưởng BHXH một lần, nếu đủ điều kiện, là thủ tục người lao động thực hiện theo hồ sơ chung.
Lưu ý quan trọng
- Nếu người sử dụng lao động không trả hoặc trả không đủ khoản tiền tương đương mức đóng BHXH, BHYT, có thể bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.
- Ngoài tiền phạt, còn có thể bị buộc trả đủ khoản còn thiếu và khoản lãi của số tiền chậm trả hoặc trả không đủ.
- Nếu đang rà soát hồ sơ nghỉ việc, nên đối chiếu 3 điểm: hợp đồng bằng văn bản, kỳ lương cuối cùng và khoản tiền BHXH, BHYT tương đương còn treo.
