Nếu nghỉ việc tạm thời, lựa chọn thường hợp lý hơn là bảo lưu thời gian đóng BHXH khi bạn dự kiến sớm đi làm lại hoặc đang cần giảm áp lực tài chính. Ngược lại, đóng BHXH tự nguyện phù hợp hơn nếu thời gian nghỉ kéo dài và muốn tiếp tục cộng thêm số năm đóng để hướng tới lương hưu. Thực tế, nhiều người nhầm lẫn giữa bảo lưu và tự nguyện – đây là hai cách xử lý khác nhau, nhưng thời gian đã đóng ở cả hai hình thức đều được cộng dồn khi đủ điều kiện hưởng chế độ.
I. Bảng tra cứu nhanh để chọn phương án phù hợp
| Tiêu chí | Bảo lưu thời gian đóng BHXH | BHXH tự nguyện |
|---|---|---|
| Bản chất | Giữ nguyên thời gian đã đóng | Tiếp tục tự đóng để tăng thời gian tham gia |
| Có phải đóng tiền khi nghỉ việc không | Không | Có |
| Khi nào hay phù hợp | Nghỉ ngắn hạn, chờ việc mới, tài chính chưa ổn định | Nghỉ dài hạn, muốn tích lũy thời gian đóng liên tục |
| Kết quả về sau | Thời gian đã đóng được giữ nguyên và cộng dồn khi tham gia lại | Thời gian đóng tự nguyện được cộng chung với thời gian đã đóng bắt buộc |
| Lưu ý thực tế | Không có thủ tục riêng kiểu “đơn xin bảo lưu” bắt buộc | Phải tự chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng và phương thức đóng |
Nếu chỉ nghỉ vài tháng đến dưới 1 năm và có khả năng sớm quay lại làm việc, thường nên nghiêng về bảo lưu. Nếu nghỉ từ vài năm hoặc chưa chắc quay lại diện bắt buộc, nên cân nhắc BHXH tự nguyện.
II. Điều kiện của từng phương án
1. Trường hợp được bảo lưu thời gian đóng
Khi người lao động nghỉ việc mà chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, chưa hưởng BHXH một lần, chưa hưởng trợ cấp hằng tháng thì thời gian đã đóng được bảo lưu. Trong thực tế, phần này hay bị bỏ sót vì nhiều người nghĩ phải làm thêm một bộ hồ sơ riêng để giữ sổ. Tuy nhiên, việc bảo lưu được ghi nhận thông qua thủ tục xác nhận thời gian đóng, chốt sổ BHXH.
- Không có giới hạn thời gian bảo lưu theo quy định.
- Sau này nếu tham gia lại BHXH bắt buộc hoặc BHXH tự nguyện, thời gian cũ vẫn được cộng dồn.
- Nếu đang bảo lưu mà sau đó đủ điều kiện hưởng lương hưu, hồ sơ liên quan chủ yếu gồm sổ BHXH và văn bản đề nghị.
Ví dụ thực tế
Bạn nghỉ việc 8 tháng để chuyển nơi ở và dự kiến sớm đi làm lại. Trường hợp này, bảo lưu thường gọn hơn vì không phát sinh khoản đóng thêm trong thời gian nghỉ, mà số năm BHXH trước đó vẫn được giữ nguyên.
2. Trường hợp có thể tham gia BHXH tự nguyện
Nếu là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, bạn có thể tham gia BHXH tự nguyện. Nhiều người nghỉ việc xong nghĩ là thời gian đóng bị ngắt hoàn toàn, nhưng thực tế vẫn có thể nối tiếp bằng BHXH tự nguyện để tích lũy cho chế độ hưu trí, tử tuất.
- Thời gian đã đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện được cộng chung để tính hưởng chế độ hưu trí, tử tuất.
- Phù hợp hơn khi bạn nghỉ dài hạn và vẫn muốn chủ động đi tiếp lộ trình hưu trí.
III. Mức đóng, cách đóng và hồ sơ cần chuẩn bị
1. Mức đóng BHXH tự nguyện
Mức đóng hằng tháng bằng 22% x mức thu nhập làm căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn. Mức thu nhập có khung tối thiểu và tối đa, không phải muốn chọn mức nào cũng được.
| Nội dung | Mức áp dụng |
|---|---|
| Tỷ lệ đóng | 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng |
| Mức thu nhập thấp nhất | Bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn |
| Mức thu nhập cao nhất | Bằng 20 lần mức tham chiếu |
| Mốc áp dụng chính sách mới | Từ 01/7/2025 áp dụng Luật BHXH mới |
| Dữ kiện thực tiễn trong hồ sơ | Chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn là 1.500.000 đồng/tháng (1,5 triệu đồng) |
| Mức đóng tối thiểu trước hỗ trợ | 330.000 đồng/tháng (330 nghìn đồng) |
Công thức tính nhanh: Mức đóng BHXH tự nguyện = 22% x mức thu nhập bạn chọn. Ví dụ: nếu chọn thu nhập 5 triệu đồng/tháng, mức đóng là 22% × 5 triệu = 1,1 triệu đồng/tháng.
Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện theo nhóm đối tượng, với mức hỗ trợ tăng theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP.
2. Phương thức đóng và hồ sơ
Bạn có thể chọn nhiều cách đóng khác nhau, không nhất thiết chỉ đóng từng tháng. Cần chọn kỳ đóng phù hợp với khả năng tài chính.
- Hằng tháng.
- 03 tháng một lần.
- 06 tháng một lần.
- 12 tháng một lần.
- Một lần cho nhiều năm về sau, nhưng không quá 05 năm/lần.
- Một lần cho thời gian đóng còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu.
Hồ sơ đăng ký tham gia BHXH tự nguyện gồm Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (Mẫu TK1-TS). Nếu chưa có mã số BHXH thì xuất trình CCCD. Có thể nộp trực tiếp, qua tổ chức dịch vụ hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công.
Lưu ý quan trọng
Khi nghỉ việc, người sử dụng lao động có trách nhiệm phối hợp xác nhận thời gian đóng BHXH. Với trường hợp bảo lưu, cần kiểm tra việc chốt sổ BHXH đầy đủ, vì đây là bước đầu tiên khi phát sinh thủ tục hưởng sau này.
IV. Nên chọn phương án nào trong thực tế?
Để chọn đúng, hãy dựa vào thời gian nghỉ dự kiến và khả năng tài chính hiện tại:
- Nghiêng về bảo lưu nếu nghỉ ngắn hạn, đang khó khăn tài chính hoặc dự kiến sớm quay lại làm việc có BHXH bắt buộc.
- Nghiêng về BHXH tự nguyện nếu nghỉ dài hạn, muốn tiếp tục cộng thêm số năm đóng để sớm đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc tăng mức hưởng về sau.
Một điểm cần cân nhắc thêm: từ khi Luật BHXH mới có hiệu lực, việc hưởng BHXH một lần bị thu hẹp hơn so với trước. Vì vậy, nếu chưa thật sự cần thiết, giữ thời gian đã đóng bằng cách bảo lưu hoặc tiếp tục đóng tự nguyện sẽ an toàn hơn cho kế hoạch dài hạn.
Ví dụ thực tế
Nếu bạn nghỉ việc 3-6 tháng để tìm công việc mới, bảo lưu thường là lựa chọn nhẹ chi phí và ít thủ tục. Ngược lại, nếu bạn nghỉ vài năm để kinh doanh tự do và vẫn muốn duy trì lộ trình hưởng hưu, BHXH tự nguyện sẽ thực dụng hơn.
Khi cần xử lý hồ sơ theo tình huống cụ thể, bạn nên rà lại 3 điểm trước khi quyết định: đã chốt sổ chưa, dự kiến nghỉ bao lâu, và có đủ khả năng duy trì mức đóng tự nguyện hay không.
