Nếu cá nhân nhận khoán dịch vụ làm việc tại nhiều công ty thì không phải lúc nào cũng đóng bảo hiểm xã hội ở tất cả các nơi. Điểm quan trọng là phải nhìn vào bản chất của hợp đồng: nếu hợp đồng mang tên khoán dịch vụ nhưng thực tế có việc làm hưởng lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát như quan hệ lao động, thì người làm việc có thể thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Trường hợp cùng lúc có nhiều hợp đồng đều mang bản chất quan hệ lao động, việc tham gia thường được xác định theo hợp đồng giao kết đầu tiên, không đóng trùng ở mọi công ty.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Cách xác định | Kết quả tham gia BHXH |
|---|---|---|
| Hợp đồng khoán/dịch vụ nhưng có trả công, tiền lương và có quản lý, điều hành, giám sát | Bản chất là quan hệ lao động | Thuộc diện tham gia theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên |
| Hợp đồng dưới 01 tháng | Không thuộc ngưỡng nêu trong dữ kiện | Không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định |
| Cùng lúc có nhiều hợp đồng đều là quan hệ lao động | Xác định theo thứ tự thời gian giao kết | Chỉ tham gia theo hợp đồng giao kết đầu tiên |
| Hợp đồng dịch vụ dân sự thuần túy | Chỉ khoán kết quả, không quản lý như lao động | Không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc tại các công ty đó |
| Hợp đồng đầu tiên đang làm căn cứ đóng BHXH bị tạm hoãn | Không có thỏa thuận tiếp tục đóng trong thời gian tạm hoãn | Chuyển sang hợp đồng kế tiếp theo thứ tự thời gian có hiệu lực |
Điểm dễ nhầm nhất là nhiều doanh nghiệp chỉ nhìn tên hợp đồng là “hợp đồng khoán” hoặc “hợp đồng dịch vụ”, trong khi lúc thanh tra thường bị hỏi đầu tiên lại là cách làm việc thực tế có mang tính quản lý, điều hành, giám sát hay không.
II. Khi nào hợp đồng khoán dịch vụ vẫn có thể phải tham gia bảo hiểm xã hội?
1. Nhìn vào bản chất, không chỉ nhìn tên hợp đồng
Một hợp đồng dù đặt tên là khoán dịch vụ nhưng vẫn có thể được xem là quan hệ lao động nếu có đủ các dấu hiệu sau:
- Có việc làm được trả công hoặc tiền lương.
- Có sự quản lý, điều hành, giám sát của bên sử dụng lao động.
- Thuộc loại hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên.
Do đó, doanh nghiệp cần rà soát không chỉ mẫu hợp đồng mà còn cả cách giao việc, chấm công, duyệt phép, kiểm soát thời gian hoặc phương pháp làm việc.
2. Khi nào không thuộc diện tham gia?
Nếu đây là hợp đồng dịch vụ dân sự thuần túy, bên nhận khoán tự chủ cách làm, bên giao việc chỉ nhận kết quả hoặc sản phẩm, không quản lý như quan hệ lao động, thì không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc tại các công ty đó.
Hợp đồng dưới 01 tháng cũng không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định.
Ví dụ thực tế
Một cá nhân nhận thiết kế bộ nhận diện thương hiệu cho nhiều công ty, tự sắp xếp thời gian, tự chọn cách thực hiện và chỉ bàn giao sản phẩm cuối cùng. Trường hợp này thường nghiêng về quan hệ dân sự. Ngược lại, nếu cá nhân đó làm việc theo lịch cố định, nhận lương hàng tháng và bị quản lý tiến độ như nhân sự nội bộ, hồ sơ rất dễ bị nhìn theo bản chất quan hệ lao động.
III. Làm việc cho nhiều công ty thì đóng ở đâu?
1. Không đóng trùng ở tất cả các nơi nếu đều là quan hệ lao động
Nếu cá nhân cùng lúc giao kết nhiều hợp đồng và tất cả đều có bản chất là hợp đồng lao động, thì chỉ tham gia BHXH bắt buộc theo hợp đồng lao động giao kết đầu tiên. Không áp dụng cách hiểu là được tự chọn bất kỳ công ty nào để đóng.
Nhiều doanh nghiệp lầm tưởng có thể thỏa thuận nội bộ để đóng ở công ty khác, nhưng thực tế phải căn cứ vào hợp đồng đầu tiên. Cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào thứ tự thời gian giao kết hợp đồng.
2. Nếu hợp đồng đầu tiên bị tạm hoãn thì xử lý thế nào?
Trường hợp hợp đồng đang dùng làm căn cứ đóng BHXH bị tạm hoãn thực hiện và hai bên không có thỏa thuận tiếp tục đóng trong thời gian tạm hoãn, việc tham gia BHXH bắt buộc sẽ chuyển sang hợp đồng kế tiếp theo thứ tự thời gian có hiệu lực.
Mốc cần nhớ: hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên mới là ngưỡng cần soi kỹ để xác định nghĩa vụ tham gia trong nhóm trường hợp nêu trên.
Lưu ý quan trọng
Doanh nghiệp nên lưu giữ hồ sơ thể hiện thứ tự ký hợp đồng, phụ lục tạm hoãn hoặc thỏa thuận về việc tiếp tục đóng trong thời gian tạm hoãn. Nếu hồ sơ không đồng nhất, khi kiểm tra có thể bị truy thu.
IV. Rủi ro khi xác định sai và mức xử lý cần lưu ý
Nếu hợp đồng khoán dịch vụ bị xác định là hợp đồng lao động trá hình, có thể phát sinh truy thu, xử phạt và tiền lãi chậm đóng. Rủi ro xảy ra khi đơn vị dùng hợp đồng dịch vụ cho thuận thủ tục nhưng vận hành như nhân sự chính thức.
| Nội dung | Mức áp dụng theo dữ kiện |
|---|---|
| Tiền phải nộp khi chậm đóng hoặc trốn đóng | Nộp đủ số tiền chậm đóng, trốn đóng |
| Tiền tính thêm | 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng |
| Xử phạt vi phạm hành chính | Từ 12% – 15% tổng số tiền phải nộp, tối đa 75 triệu đồng đối với tổ chức, kèm biện pháp khác |
Nếu bạn đang rà soát hồ sơ cho cá nhân làm ở nhiều nơi, cách kiểm tra nhanh là: xem hợp đồng nào ký trước, hợp đồng nào có bản chất lao động, hợp đồng nào đang tạm hoãn và có hay không thỏa thuận tiếp tục đóng. Làm rõ 4 điểm này sẽ tránh nhầm nghĩa vụ đóng tại từng công ty.
