Hợp đồng khoán dịch vụ có thể bị xác định là hợp đồng lao động để tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Điều này xảy ra nếu nội dung thực tế thể hiện đủ các dấu hiệu: có việc làm được trả công hoặc tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên. Nhiều doanh nghiệp đặt tên hợp đồng là “khoán”, “dịch vụ” hoặc “cộng tác viên” nhưng cách làm việc lại mang bản chất quan hệ lao động.
Mốc áp dụng cần chú ý: từ 01/07/2025, việc xác định được áp dụng theo quy định mới nhất của Luật Bảo hiểm xã hội. Nếu quan hệ thuộc loại hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên hoặc không xác định thời hạn thì thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
I. Bảng nhận diện nhanh
| Tiêu chí | Bị coi là hợp đồng lao động | Chưa bị coi là hợp đồng lao động |
|---|---|---|
| Bản chất công việc | Có việc làm thường xuyên, có trả công hoặc tiền lương | Chủ yếu nhận việc theo sản phẩm hoặc kết quả cụ thể |
| Cách quản lý | Bị quản lý, điều hành, giám sát trong quá trình làm | Tự chủ cách thức thực hiện |
| Tổ chức làm việc | Có thể chịu kiểm soát về thời giờ làm việc, nội quy, kỷ luật | Chủ yếu bàn giao đầu ra, không chịu điều hành thường xuyên |
| Tên hợp đồng | Không quyết định bản chất | Không quyết định bản chất |
| Điều kiện tham gia BHXH | Thuộc loại hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên hoặc không xác định thời hạn | Quan hệ dịch vụ dân sự thuần túy thì không thuộc trường hợp này |
II. Khi nào hợp đồng khoán dịch vụ bị coi là hợp đồng lao động?
Điểm cần nhìn trước tiên không phải là tên hợp đồng, mà là cách hai bên đang làm việc với nhau trên thực tế. Nếu hợp đồng thể hiện người nhận việc làm công việc có trả công, nhận tiền lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của bên thuê, thì có thể bị xác định lại là hợp đồng lao động.
- Có việc làm có trả công, tiền lương: không chỉ là khoán trọn gói theo kết quả, mà bản chất là làm việc để nhận thu nhập từ bên sử dụng lao động.
- Có sự quản lý, điều hành, giám sát: đây là yếu tố được cơ quan chức năng đặc biệt chú ý khi thanh tra, thường tập trung vào việc người làm có bị giao ca, chấm công, báo cáo trực tiếp, tuân thủ nội quy hay không.
- Thuộc loại hợp đồng lao động đủ điều kiện tham gia BHXH: hợp đồng có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên hoặc hợp đồng không xác định thời hạn.
Nếu thiếu một trong các dấu hiệu cốt lõi nêu trên thì không mặc nhiên bị coi là hợp đồng lao động để đóng BHXH bắt buộc.
Ví dụ thực tế
Một người ký “hợp đồng cộng tác viên” nhưng làm việc cố định hằng ngày, nhận phân công trực tiếp, có người quản lý kiểm tra tiến độ và trả tiền theo tháng. Trường hợp này doanh nghiệp dễ sai sót khi đánh giá bản chất quan hệ, vì tên hợp đồng không làm thay đổi nghĩa vụ nếu cách vận hành thực tế là quan hệ lao động.
III. Phân biệt với hợp đồng dịch vụ dân sự thuần túy
Không phải cứ mang tên hợp đồng khoán dịch vụ là sẽ bị xem như hợp đồng lao động. Nếu quan hệ thực chất là hợp đồng dịch vụ theo Bộ luật Dân sự thì vẫn được nhìn nhận là quan hệ dân sự.
1. Dấu hiệu của hợp đồng dịch vụ dân sự
- Bên cung ứng dịch vụ tự chủ cách thức thực hiện.
- Trọng tâm là bàn giao kết quả đầu ra, không phải chịu điều hành thường xuyên.
- Không chịu quản lý về thời giờ làm việc, nội quy hoặc kỷ luật lao động.
2. Các ví dụ dễ hình dung
- Thiết kế một sản phẩm riêng lẻ.
- Sửa chữa một hạng mục cụ thể.
- Tư vấn độc lập ngắn hạn.
Lưu ý quan trọng
Cần lưu ý: hồ sơ ghi là khoán theo sản phẩm nhưng cách triển khai lại yêu cầu có mặt cố định, chịu quản lý hằng ngày và làm như nhân sự nội bộ. Khi đó rủi ro không nằm ở câu chữ hợp đồng mà nằm ở cách tổ chức công việc. Doanh nghiệp nên rà soát cả hợp đồng, bảng phân công, cách thanh toán và cách quản lý thực tế để tránh nhầm sang quan hệ lao động.
IV. Thời điểm áp dụng và rủi ro khi dùng hợp đồng khoán trá hình
1. Thời điểm áp dụng
Quy định này áp dụng theo Luật Bảo hiểm xã hội có hiệu lực từ 01/07/2025. Khi đánh giá nghĩa vụ BHXH, cần ưu tiên văn bản đang có hiệu lực và xác định theo bản chất thực tế của quan hệ giữa các bên, không theo hình thức đặt tên hợp đồng.
2. Hậu quả pháp lý cần đặc biệt lưu ý
Nếu bên sử dụng lao động dùng hợp đồng khoán dịch vụ để che giấu quan hệ lao động thực tế thuộc diện tham gia BHXH, thì có thể phát sinh các rủi ro sau:
| Nội dung | Mức hoặc hệ quả |
|---|---|
| Truy đóng BHXH | Có thể bị truy đóng cho khoảng thời gian quan hệ lao động thực tế đã phát sinh |
| Lãi chậm nộp | 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp |
| Xử phạt hành chính hành vi trốn đóng BHXH | Từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng |
| Nguy cơ hình sự | Có thể bị xem xét nếu vi phạm từ 06 tháng trở lên sau khi đã bị xử phạt hành chính |
Nhiều doanh nghiệp mắc phải lỗi này, nhất là khi chỉ thay đổi tên hợp đồng mà không điều chỉnh cách quản lý người làm việc.
3. Trường hợp giao kết nhiều hợp đồng lao động
Nếu người lao động đồng thời giao kết nhiều hợp đồng lao động và thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, thì việc tham gia được thực hiện theo hợp đồng lao động giao kết đầu tiên; BHYT theo hợp đồng có mức lương cao nhất; TNLĐ-BNN theo từng hợp đồng. Do đó, khi một hợp đồng khoán bị xác định lại là hợp đồng lao động, cần rà soát kỹ để tránh kê khai sai.
Lưu ý quan trọng
Nếu đang rà hồ sơ nội bộ, nên kiểm tra nhanh 4 điểm: tên hợp đồng, cách trả tiền, cách quản lý công việc và thời hạn làm việc. Cơ quan chức năng thường chú trọng vào chứng từ thể hiện việc điều hành thực tế, không chỉ nhìn vào hợp đồng ký ban đầu. Doanh nghiệp nên đối chiếu đồng bộ toàn bộ hồ sơ trước khi kết luận đây là hợp đồng dịch vụ hay quan hệ lao động.
