Không. Nếu chủ hộ kinh doanh đã thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, thì trong cùng thời gian đó sẽ không nằm trong diện tham gia BHXH tự nguyện. Thực tế, nhiều trường hợp nhầm lẫn khi chủ hộ đã đóng tự nguyện trước đó rồi chuyển sang diện bắt buộc nhưng vẫn tiếp tục đóng song song.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Cách áp dụng |
|---|---|
| Đang thuộc diện BHXH bắt buộc | Không tham gia BHXH tự nguyện trong cùng thời gian |
| Ngừng kinh doanh hoặc không còn thuộc diện bắt buộc | Có thể tham gia BHXH tự nguyện nếu đáp ứng điều kiện chung |
| ã đóng trùng bắt buộc và tự nguyện | Xử lý theo hướng hoàn trả phần đóng trùng, không có lãi |
Mốc cần chú ý: trước ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh nhìn chung chưa thuộc diện BHXH bắt buộc theo Luật BHXH 2024 nên thường chỉ có thể tham gia BHXH tự nguyện; từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc lộ trình tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Chính phủ.
II. Khi nào chủ hộ kinh doanh thuộc diện bắt buộc?
1. Các mốc áp dụng cần nhớ
- Từ 01/7/2025: chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
- Từ 01/7/2029: mở rộng đối với các chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh còn lại theo lộ trình của Chính phủ.
Nhiều người chỉ nhớ mình là hộ kinh doanh mà quên đối chiếu việc có đăng ký kinh doanh và thuộc nhóm áp dụng tại từng mốc thời gian.
2. Khi nào có thể tham gia BHXH tự nguyện?
- Người tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
- Nếu chủ hộ kinh doanh ngừng kinh doanh hoặc không còn thuộc đối tượng BHXH bắt buộc thì có thể tham gia BHXH tự nguyện.
- Nếu tại thời điểm xét, chủ hộ chưa thuộc diện bắt buộc hoặc không còn thuộc nhóm bắt buộc theo quy định thì có thể tham gia BHXH tự nguyện nếu không rơi vào trường hợp loại trừ khác.
III. Chuyển từ BHXH tự nguyện sang bắt buộc: những điểm cần lưu ý
1. Nguyên tắc xử lý
- Không đóng đồng thời BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện cho cùng một khoảng thời gian.
- Quá trình tham gia BHXH tự nguyện được tự động giảm và chuyển sang quá trình tham gia BHXH bắt buộc khi cập nhật tham gia bắt buộc.
- Sử dụng Tờ khai TK1-TS để điều chỉnh thông tin tham gia.
- Không có thời hạn báo giảm riêng cho BHXH tự nguyện khi chuyển sang bắt buộc; theo dữ kiện đối chiếu, việc báo tăng, giảm lao động nói chung thực hiện trong tháng phát sinh thay đổi.
- Thời gian đã đóng BHXH tự nguyện trước đó được cộng dồn với thời gian đóng BHXH bắt buộc để làm căn cứ hưởng chế độ.
2. Nếu đã đóng trùng thì xử lý thế nào?
- Trường hợp đóng trùng thì xử lý theo hướng hoàn trả tiền đóng trùng, không có lãi.
- Trọng tâm xử lý là rà lại đúng khoảng thời gian bị trùng để làm thủ tục điều chỉnh, tránh để hồ sơ kéo dài.
Ví dụ thực tế
Nếu chủ hộ thuộc diện bắt buộc từ 01/7/2025 (thuộc nhóm có đăng ký kinh doanh, nộp thuế theo phương pháp kê khai) thì không nên tiếp tục duy trì BHXH tự nguyện. Nhiều hồ sơ gặp vấn đề vì chưa cập nhật kịp thời tình trạng tham gia.
Lưu ý quan trọng
- Không đóng song song hai chế độ cho cùng thời gian.
- Khi chuyển diện tham gia, cần kiểm tra lại quá trình đóng để tránh bị trùng.
- Hồ sơ điều chỉnh thường cần theo dõi kỹ phần thông tin trên TK1-TS.
IV. Mức đóng liên quan nếu chủ hộ thuộc diện bắt buộc
| Nội dung | Mức đóng |
|---|---|
| BHXH bắt buộc (gồm quỹ hưu trí và tử tuất 22% + quỹ ốm đau, thai sản 3%) | 25% trên tiền lương làm căn cứ đóng do chủ hộ lựa chọn |
| BHYT | 4,5% trên cùng mức làm căn cứ đóng |
| Tổng BHXH và BHYT | 29,5% |
Thuận Thiên nhận thấy nhiều chủ hộ dễ nhầm lẫn ở mức đóng và hiểu sai rằng đã tham gia bắt buộc thì vẫn có thể đóng thêm tự nguyện để tăng thời gian cùng kỳ. Thực chất, cùng một thời gian chỉ được ghi nhận theo đúng diện tham gia tương ứng.
