Hộ kinh doanh không bị ấn định chỉ được làm kế toán bằng phần mềm. Điểm cốt lõi là phải ghi sổ kế toán đúng chế độ áp dụng, còn cách thực hiện có thể là tự ghi chép, bố trí người làm kế toán hoặc thuê dịch vụ. Thực tế, nhiều người nhầm giữa nghĩa vụ ghi sổ kế toán với việc mua phần mềm kế toán – hai việc không hoàn toàn giống nhau.
Từ 01/01/2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thực hiện ghi sổ kế toán theo chế độ mới. Việc lưu trữ tài liệu kế toán có thể thực hiện bằng phương tiện điện tử hoặc bản giấy.
I. Thông tin quan trọng nhất
Pháp luật tập trung vào yêu cầu có sổ sách kế toán và ghi chép đúng quy định, không bắt buộc mọi hộ kinh doanh phải mua hoặc dùng phần mềm kế toán thương mại.
Vì vậy, nếu bạn hỏi có phải hộ kinh doanh nào cũng phải dùng phần mềm kế toán hay không, câu trả lời là không áp dụng đồng loạt cho mọi trường hợp. Chúng tôi thường gặp tình huống chủ hộ nghe nói phải chuyển đổi số nên nghĩ rằng không mua phần mềm là sai. Thực tế, nghĩa vụ pháp lý chính vẫn là ghi sổ, lưu chứng từ và thực hiện đúng các yêu cầu phát sinh như hóa đơn điện tử, kê khai thuế điện tử.
| Nội dung | Cách hiểu đúng |
|---|---|
| Ghi sổ kế toán | Là yêu cầu cần thực hiện theo chế độ kế toán áp dụng |
| Dùng phần mềm kế toán | Không phải phương thức duy nhất |
| Lưu tài liệu kế toán | Có thể lưu điện tử hoặc bản giấy |
| Công cụ hóa đơn điện tử | Có thể phát sinh theo từng trường hợp, không đồng nghĩa mọi hộ phải dùng phần mềm kế toán đầy đủ |
II. Cách áp dụng từ thời điểm chế độ mới có hiệu lực
1. Các cách hộ kinh doanh có thể thực hiện kế toán
Từ thời điểm chế độ mới áp dụng, người đại diện hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh có thể chọn một trong các cách sau:
- Tự ghi chép sổ sách kế toán
- Bố trí người làm kế toán
- Thuê dịch vụ làm kế toán
Nhiều hộ chỉ quan tâm phần mềm nào rẻ, nhưng lại không kiểm tra mình đã có đủ sổ theo mẫu, chứng từ đi kèm và cách lưu hồ sơ hay chưa. Khi thanh tra, đầu tiên vẫn là hồ sơ ghi nhận doanh thu, chứng từ và sổ sách có khớp hay không.
2. Phân loại sổ theo từng trường hợp thuế
Không nên gộp chung tất cả hộ kinh doanh vào một kiểu sổ sách. Pháp luật chia theo từng trường hợp:
- Nếu hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng, không thuộc diện nộp thuế thu nhập cá nhân thì sử dụng Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (mẫu S1a-HKD) để ghi chép doanh thu.
- Nếu hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh thuộc đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ % trên doanh thu thì sử dụng Sổ doanh thu (mẫu S2a-HKD) và các sổ liên quan theo hướng dẫn.
- Có thể bổ sung, sửa đổi biểu mẫu sổ để phù hợp đặc thù hoạt động, miễn vẫn bảo đảm các nội dung cơ bản theo quy định.
Ví dụ thực tế
Một hộ bán lẻ doanh thu nhỏ thường nghĩ chỉ cần tổng hợp tiền bán ra cuối tháng là đủ. Đây là lỗi đơn giản nhưng nhiều hộ vẫn vướng vì từng nhóm đối tượng có mẫu sổ và cách ghi nhận khác nhau, không nên tự suy diễn rồi ghi chép theo thói quen.
III. Khi nào có thể cần công cụ điện tử
1. Cần tách phần mềm kế toán và hóa đơn điện tử
Cơ quan thuế thường soi rất kỹ chỗ nhầm lẫn này: phần mềm kế toán không đồng nghĩa với công cụ lập hóa đơn điện tử.
- Nếu hộ kinh doanh có doanh thu hằng năm từ 01 tỷ đồng trở lên và thuộc trường hợp pháp luật quy định, thì phải áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối chuyển dữ liệu với cơ quan thuế.
- Nếu doanh thu dưới ngưỡng hoặc không thuộc diện áp dụng, thì không thể hiểu mặc định là phải dùng hình thức này, dù vẫn có thể chủ động áp dụng.
Nói cách khác, có hộ sẽ cần hệ thống điện tử để lập và truyền hóa đơn, nhưng điều đó không có nghĩa mọi hộ đều phải dùng một phần mềm kế toán chuyên dụng trọn gói.
Lưu ý quan trọng
Phần này hay bị bỏ sót khi triển khai thực tế: nếu hộ có dùng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, cần kiểm tra lại việc kết nối dữ liệu, chứng từ đầu ra và sổ doanh thu để tránh lệch số. Doanh nghiệp thường lệch ở đoạn này vì dữ liệu bán hàng, hóa đơn và sổ ghi nhận không đi cùng một cách.
2. Chính sách hỗ trợ miễn phí
Nhà nước có chính sách cung cấp miễn phí nền tảng số tích hợp cho hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh, trong đó có phần mềm kế toán tích hợp với phần mềm hóa đơn điện tử và dịch vụ chữ ký số. Theo mốc nêu trong dữ kiện, việc hỗ trợ này được triển khai từ 15/01/2026.
Tuy nhiên, đây là chính sách hỗ trợ, không phải là mọi hộ kinh doanh đều đương nhiên phải sử dụng phần mềm kế toán từ thời điểm đó.
Mốc cần nhớ: 01/01/2026 là thời điểm áp dụng chế độ kế toán mới; 15/01/2026 là mốc hỗ trợ miễn phí nền tảng số tích hợp.
IV. Kết luận để tránh hiểu sai
Hộ kinh doanh không bị áp chung một nghĩa vụ phải dùng phần mềm kế toán. Điều cần làm đúng là ghi sổ kế toán theo chế độ áp dụng, lưu tài liệu kế toán đúng cách và thực hiện các nghĩa vụ điện tử phát sinh theo từng trường hợp cụ thể.
- Không nên hiểu rằng cứ có chế độ kế toán mới là phải mua phần mềm.
- Không nên gộp nghĩa vụ ghi sổ kế toán với nghĩa vụ về hóa đơn điện tử.
- Cần rà soát đúng trường hợp của hộ kinh doanh theo doanh thu, phương pháp tính thuế và hình thức hóa đơn đang áp dụng.
Nếu bạn đang chuẩn bị hồ sơ vận hành cho hộ kinh doanh, Thuận Thiên khuyến nghị kiểm tra trước 3 điểm: mẫu sổ đang dùng, cách lưu chứng từ và nghĩa vụ hóa đơn điện tử. Làm đúng từ đầu sẽ giảm rủi ro bị hỏi lại khi đối chiếu hồ sơ thuế.
