Nội dung chính
Tư vấn dịch vụ

Để lại thông tin, chúng tôi gọi lại

Chọn nhu cầu để Thuận Thiên chuẩn bị đúng nội dung tư vấn.

Thông tin chỉ dùng để tư vấn dịch vụ, theo chính sách bảo mật.

Gửi câu hỏi

Bạn muốn hỏi chuyên gia điều gì?

Viết rõ tình huống của bạn. Chuyên gia Thuận Thiên chọn những câu hỏi hữu ích để trả lời trên trang Hỏi đáp.

Thông tin chỉ dùng để tiếp nhận câu hỏi, theo chính sách bảo mật.

Kế toánBáo cáo tài chính

Quy trình kiểm toán khoản phải thu và phải trả: Hồ sơ, trình tự và cách phối hợp

Tìm hiểu quy trình kiểm toán khoản phải thu và phải trả chi tiết từ A-Z theo chuẩn mực Việt Nam. Hướng dẫn các thủ tục, cách đánh giá rủi ro và xử lý nợ khó đòi.

Cập nhật Đăng 17 phút đọc

Mục lục23 mục
  1. II. Tóm tắt quy trình kiểm toán công nợ
  2. IIII. Xác định kỳ báo cáo và trách nhiệm từng bên
    1. 1. 1. Chọn đúng chế độ kế toán của kỳ được kiểm toán
    2. 2. 2. Tách rõ việc của kế toán và kiểm toán viên
  3. IIIIII. Chuẩn bị hồ sơ và đối chiếu dữ liệu
    1. 1. 1. Tập hợp hồ sơ theo từng nhóm công nợ
    2. 2. 2. Khớp dữ liệu trước khi bàn giao
  4. IVIV. Quy trình kiểm toán khoản phải thu
    1. 1. 1. Hiểu mục tiêu kiểm tra và cung cấp hồ sơ
    2. 2. 2. Phối hợp xác nhận và kiểm tra bổ sung
  5. VV. Quy trình kiểm toán khoản phải trả
    1. 1. 1. Kiểm tra khoản đã ghi nhận và dấu hiệu bỏ sót nghĩa vụ
    2. 2. 2. Chuẩn bị bằng chứng riêng cho khoản phải trả
  6. VIVI. Xử lý xác nhận và chênh lệch công nợ
    1. 1. 1. Chọn hướng xử lý theo kết quả nhận được
    2. 2. 2. Giải thích chênh lệch trước khi đề xuất điều chỉnh
  7. VIIVII. Tổng hợp vấn đề và hoàn tất số liệu
    1. 1. 1. Phân công xử lý đến từng phát hiện
    2. 2. 2. Tách đánh giá dự phòng kế toán với chi phí thuế
    3. 3. 3. Kiểm tra lần cuối trước khi chốt hồ sơ
  8. VIIIVIII. Kết luận quy trình kiểm toán khoản phải thu và phải trả
  9. Câu hỏi thường gặp
  10. Căn cứ pháp lý

Tóm tắt nhanh

  • Doanh nghiệp tự đối chiếu công nợ không thay thế kiểm toán độc lập – bảng công nợ khớp sổ kế toán chỉ giải quyết tính thống nhất dữ liệu nội bộ; kiểm toán viên còn kiểm tra căn cứ ghi nhận, thời điểm phát sinh, tính đầy đủ và việc đánh giá khoản mục.
  • Quy trình gồm 6 giai đoạn: thống nhất phạm vi, chuẩn bị và đối chiếu dữ liệu, kiểm tra khoản phải thu, kiểm tra khoản phải trả, xử lý bằng chứng – chênh lệch, rồi hoàn tất số liệu và theo dõi điều chỉnh.
  • Thư xác nhận công nợ không phải thủ tục bắt buộc trong mọi cuộc kiểm toán – theo VSA 505, không nhận được phản hồi không đồng nghĩa với việc đối tác xác nhận đồng ý số dư, kiểm toán viên phải thực hiện thủ tục thay thế.
  • Chọn đúng chế độ kế toán của kỳ được kiểm toán: Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng theo thời điểm bắt đầu năm tài chính và không chuyển chế độ giữa kỳ đang diễn ra, tránh kiểm tra trên giả định sai.
  • Chênh lệch phải giải thích theo từng giao dịch kèm chứng từ, không xử lý bằng bút toán “cho khớp”; đồng thời tách riêng đánh giá dự phòng cho báo cáo tài chính với việc xác định chi phí được trừ khi tính thuế.

Điểm mới cần lưu ý

  • Điều chỉnh quan niệm về thư xác nhận: VSA 505 không quy định xác nhận công nợ là thủ tục bắt buộc trong mọi cuộc kiểm toán.
  • Cập nhật chế độ kế toán: Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026, không mặc nhiên áp dụng giữa kỳ đang diễn ra.
  • Làm rõ giới hạn của thủ tục thay thế: khi phản hồi dạng khẳng định được xác định là cần thiết nhưng không thu được, kiểm toán viên đánh giá ảnh hưởng theo VSA 705, thay vì mặc định chứng từ khác đã đủ.

Quy trình kiểm toán khoản phải thu và phải trả gồm các bước chính: chuẩn bị dữ liệu, đánh giá rủi ro, kiểm tra chứng từ và số dư, thực hiện xác nhận khi phù hợp, xử lý chênh lệch rồi tổng hợp ảnh hưởng đến báo cáo tài chính. Kế toán chịu trách nhiệm về số liệu và hồ sơ của doanh nghiệp; kiểm toán viên quyết định thủ tục kiểm tra và đánh giá bằng chứng.

Dưới đây Thuận Thiên đã tổng hợp từng bước phối hợp, bộ hồ sơ cần chuẩn bị và cách xử lý khi công nợ không khớp hoặc đối tác chưa phản hồi.

I. Tóm tắt quy trình kiểm toán công nợ

Doanh nghiệp tự đối chiếu công nợ không thay thế kiểm toán độc lập. Bảng công nợ khớp với sổ kế toán mới chỉ giải quyết sự thống nhất của dữ liệu nội bộ; kiểm toán viên còn kiểm tra căn cứ ghi nhận, thời điểm phát sinh, tính đầy đủ và việc đánh giá khoản mục.

Giai đoạn Doanh nghiệp chuẩn bị, phối hợp Công việc của kiểm toán viên Đầu ra cần theo dõi
1. Thống nhất phạm vi Cung cấp kỳ báo cáo, chế độ kế toán, đặc điểm giao dịch Xác định mục tiêu, rủi ro và hướng kiểm tra Danh sách dữ liệu, đầu mối và lịch phối hợp
2. Chuẩn bị dữ liệu Đối chiếu sổ tổng hợp, sổ chi tiết và bảng công nợ Đánh giá dữ liệu phục vụ kiểm tra Bộ số liệu thống nhất, giải thích được chênh lệch
3. Kiểm tra khoản phải thu Cung cấp hồ sơ bán hàng, giao hàng, thu tiền và tình trạng thu hồi Kiểm tra số dư, giao dịch, thời điểm ghi nhận và việc đánh giá Các vấn đề về phải thu được ghi nhận, làm rõ
4. Kiểm tra khoản phải trả Cung cấp hồ sơ mua hàng, nhận hàng, thanh toán và nghĩa vụ chưa ghi nhận Kiểm tra khoản đã ghi sổ và tìm dấu hiệu ghi thiếu nợ Các vấn đề về phải trả được xác định
5. Xử lý bằng chứng Giải trình chênh lệch, bổ sung tài liệu theo yêu cầu Đánh giá phản hồi xác nhận, thực hiện kiểm tra bổ sung hoặc thay thế Từng vấn đề có căn cứ xử lý hoặc được đánh dấu còn tồn tại
6. Hoàn tất Xem xét điều chỉnh, phê duyệt và cập nhật báo cáo Đánh giá bằng chứng, sai sót và ảnh hưởng đến kết luận kiểm toán Số liệu cuối cùng cùng danh sách vấn đề đã xử lý, chưa xử lý

Thư xác nhận công nợ không phải thủ tục bắt buộc trong mọi cuộc kiểm toán. VSA 505 điều chỉnh việc sử dụng xác nhận từ bên ngoài; kiểm toán viên đánh giá kết quả đã cung cấp đủ bằng chứng thích hợp, đáng tin cậy hay cần kiểm tra thêm.

Số thư đã gửi hay số phản hồi nhận được không phải thước đo duy nhất cho tiến độ hoàn tất. Điều quan trọng là từng vấn đề ảnh hưởng đến số liệu đã có bằng chứng và hướng xử lý rõ ràng.

II. Xác định kỳ báo cáo và trách nhiệm từng bên

1. Chọn đúng chế độ kế toán của kỳ được kiểm toán

Trước khi xuất dữ liệu, cần xác định doanh nghiệp đang lập báo cáo theo chế độ kế toán nào. Ngày thực hiện kiểm toán không phải căn cứ duy nhất để lựa chọn văn bản áp dụng.

Trường hợp Cách xác định khi chuẩn bị hồ sơ
Năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026 Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng theo thời điểm bắt đầu năm tài chính
Năm tài chính từ 01/07 đến 30/06 Áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC từ năm tài chính bắt đầu ngày 01/07/2026, không chuyển chế độ giữa kỳ đang diễn ra
Doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở ngoài công lập, đơn vị kế toán khác lựa chọn áp dụng Khi lựa chọn Thông tư 99/2025/TT-BTC, thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm

Thông tư này hướng dẫn chứng từ, tài khoản, ghi sổ và lập, trình bày báo cáo tài chính; thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC cùng các Thông tư 75/2015/TT-BTC, 53/2016/TT-BTC và 195/2012/TT-BTC, với ngoại lệ chuyển tiếp tại khoản 2 Điều 31. Khi bàn giao dữ liệu, nên ghi rõ chế độ kế toán đã áp dụng để tránh kiểm tra trên giả định sai.

2. Tách rõ việc của kế toán và kiểm toán viên

Kế toán tổ chức hồ sơ, giải thích nghiệp vụ và thực hiện điều chỉnh sau khi được doanh nghiệp xem xét, phê duyệt. Kiểm toán viên không thay doanh nghiệp quản lý công nợ hoặc quyết định ghi sổ.

  • Doanh nghiệp: chịu trách nhiệm về số liệu, chứng từ, giải trình; phân công người cung cấp hồ sơ và người xem xét phương án xử lý.
  • Kiểm toán viên: lựa chọn khoản mục kiểm tra, xác định thủ tục, đánh giá độ tin cậy của bằng chứng và ảnh hưởng đến cuộc kiểm toán.

Biên bản đối chiếu do khách hàng gửi vẫn cần bàn giao để kiểm toán viên đánh giá. Việc hai bên ký xác nhận số dư khớp nhau chưa đủ để kết luận khoản phải thu đã có đầy đủ bằng chứng.

III. Chuẩn bị hồ sơ và đối chiếu dữ liệu

1. Tập hợp hồ sơ theo từng nhóm công nợ

Chuẩn bị một bộ dữ liệu nền, sau đó bổ sung hồ sơ theo các khoản được chọn kiểm tra. Bảng dưới đây là cách tổ chức hồ sơ thực hành, không phải danh mục bắt buộc áp dụng đồng loạt.

Nhóm hồ sơ Khoản phải thu Khoản phải trả
Số liệu kế toán Sổ tổng hợp, sổ chi tiết khách hàng, bảng tuổi nợ, phát sinh trong kỳ Sổ tổng hợp, sổ chi tiết nhà cung cấp, bảng công nợ, phát sinh trong kỳ
Căn cứ giao dịch Hợp đồng, đơn hàng, hóa đơn, hồ sơ giao hàng hoặc nghiệm thu Hợp đồng, đơn mua hàng, hóa đơn, phiếu nhận hàng hoặc nghiệm thu
Thanh toán Chứng từ thu tiền trong kỳ và sau ngày kết thúc kỳ kế toán Chứng từ chi tiền trong kỳ và sau ngày kết thúc kỳ kế toán
Trao đổi với đối tác Biên bản đối chiếu, thông tin tranh chấp, trả hàng, giảm giá Đối chiếu nhà cung cấp, thư từ về số tiền còn nợ, khiếu nại hoặc điều chỉnh
Vấn đề cần giải thích Nợ quá hạn, khoản lâu không phát sinh, khoản đang đánh giá khả năng thu hồi Khoản lâu chưa thanh toán, hồ sơ đến sau kỳ, hàng đã nhận nhưng chưa ghi nhận nghĩa vụ

Mỗi dòng công nợ nên có mã đối tượng, số chứng từ, ngày phát sinh, thời hạn thanh toán và đường dẫn đến hồ sơ liên quan. Cách này giúp truy ngược từ số dư đến giao dịch, thay vì tìm chứng từ rời rạc khi kiểm toán yêu cầu.

2. Khớp dữ liệu trước khi bàn giao

Bộ số liệu tốt phải giải thích được cả số đầu kỳ, phát sinh và số cuối kỳ. Chỉ khớp tổng cuối kỳ mà bỏ qua chi tiết đối tượng dễ che khuất việc hạch toán nhầm khách hàng hoặc nhà cung cấp.

  1. Đối chiếu số dư đầu kỳ với dữ liệu cuối kỳ trước, nhận diện các điều chỉnh chuyển tiếp.
  2. Kiểm tra quan hệ giữa số đầu kỳ, phát sinh tăng, phát sinh giảm và số cuối kỳ theo tính chất từng khoản.
  3. Đối chiếu tổng bảng chi tiết với sổ tổng hợp; tách các số dư khác bản chất để giải thích.
  4. Lưu phiên bản dữ liệu đã bàn giao và theo dõi riêng các thay đổi phát sinh sau đó.

Sửa số liệu sau khi gửi mà không thông báo sẽ khiến danh sách chọn mẫu và hồ sơ kiểm tra không còn khớp. Mỗi lần cập nhật nên kèm bảng thay đổi, lý do và tài liệu hỗ trợ.

IV. Quy trình kiểm toán khoản phải thu

1. Hiểu mục tiêu kiểm tra và cung cấp hồ sơ

Với khoản phải thu, kiểm toán không chỉ hỏi “khách hàng có nợ không” mà còn xem số tiền được ghi nhận có căn cứ, đúng kỳ và được đánh giá phù hợp hay chưa.

  • Kiểm tra giao dịch tạo ra khoản nợ: kế toán nối số dư với hợp đồng, hóa đơn, vận đơn, hồ sơ giao hàng hoặc nghiệm thu; kiểm toán viên kiểm tra sự phù hợp giữa các tài liệu.
  • Kiểm tra thời điểm ghi nhận: cung cấp giao dịch gần ngày kết thúc kỳ, gồm cả hồ sơ trước và sau mốc này, để làm rõ giao dịch thuộc kỳ nào.
  • Kiểm tra tình trạng thu hồi: giải thích khoản quá hạn, tranh chấp, thu tiền sau kỳ và căn cứ đánh giá khoản nợ.

Hóa đơn lập cuối kỳ nhưng hồ sơ giao hàng thuộc kỳ sau là dấu hiệu cần làm rõ, chưa phải căn cứ tự động điều chỉnh. Cần xem điều kiện giao dịch và toàn bộ tài liệu liên quan trước khi xác định ảnh hưởng đến doanh thu, phải thu.

2. Phối hợp xác nhận và kiểm tra bổ sung

VSA 505 liệt kê số dư khoản phải thu trong nhóm thông tin được sử dụng thủ tục xác nhận từ bên ngoài. Việc chọn đối tượng và phạm vi kiểm tra thuộc đánh giá của kiểm toán viên.

  • Kế toán cung cấp thông tin đối tác, số dư và chi tiết cấu thành; trao đổi rõ các khoản đang tranh chấp hoặc đã có chênh lệch.
  • Khi cần kiểm tra thay thế do không nhận phản hồi, chuẩn bị chứng từ thu tiền sau kỳ, vận đơn và dữ liệu doanh thu bán hàng gần thời điểm kết thúc kỳ theo yêu cầu.

Kiểm tra thu tiền sau kỳ cần gắn đúng khoản nợ. Một khoản tiền nhận từ khách hàng chưa đủ để giải thích toàn bộ số dư nếu khoản thu thực tế thanh toán hóa đơn khác hoặc gồm nhiều giao dịch. Nên lập bảng phân bổ khoản thu đến từng chứng từ để kiểm toán viên kiểm tra.

V. Quy trình kiểm toán khoản phải trả

1. Kiểm tra khoản đã ghi nhận và dấu hiệu bỏ sót nghĩa vụ

Với khoản phải trả, chỉ kiểm tra danh sách đã ghi sổ là chưa đủ. Hồ sơ nhận hàng, nhận dịch vụ và thanh toán sau kỳ giúp nhận diện nghĩa vụ thuộc kỳ báo cáo nhưng chưa được đưa vào dữ liệu.

  • Đối với số dư đã ghi nhận: cung cấp hợp đồng, hóa đơn, phiếu nhận hàng, nghiệm thu và chứng từ thanh toán để kiểm tra căn cứ, số tiền và thời điểm ghi nhận.
  • Đối với nguy cơ ghi thiếu: rà soát hồ sơ mua hàng gần cuối kỳ, chứng từ nhận sau kỳ và các khoản chi sau kỳ có liên quan đến hàng hóa, dịch vụ đã nhận.

Doanh nghiệp nhận hàng trước ngày kết thúc kỳ nhưng hóa đơn đến sau đó thì cần cung cấp cả phiếu nhận hàng và hóa đơn nhận sau, không chỉ lọc hồ sơ theo ngày hóa đơn. Kiểm toán viên sẽ kiểm tra nghĩa vụ và việc ghi nhận trên cơ sở giao dịch thực tế.

2. Chuẩn bị bằng chứng riêng cho khoản phải trả

Hồ sơ kiểm tra khoản phải trả không sao chép nguyên bộ tài liệu của khoản phải thu. Theo hướng dẫn tại đoạn A18(2) VSA 505, các thủ tục thay thế gồm kiểm tra phiếu chi sau kỳ, công văn hoặc thư từ bên thứ ba và giấy tờ khác như phiếu nhận hàng.

  • Kế toán liên kết khoản thanh toán sau kỳ với nhà cung cấp, hóa đơn và thời điểm nhận hàng hoặc dịch vụ.
  • Các thư đòi thanh toán, bảng kê nhà cung cấp và chênh lệch đối chiếu cần được bàn giao cùng giải thích, thay vì chỉ gửi các hồ sơ đã khớp.

Khoản đã thanh toán sau kỳ vẫn cần kiểm tra thời điểm phát sinh nghĩa vụ. Việc thanh toán giải thích dòng tiền, nhưng không tự trả lời câu hỏi khoản nợ đã được ghi nhận đúng kỳ hay chưa.

VI. Xử lý xác nhận và chênh lệch công nợ

1. Chọn hướng xử lý theo kết quả nhận được

Phản hồi xác nhận là bằng chứng cần đánh giá cùng hồ sơ khác. Bảng dưới đây giúp bộ phận kế toán biết việc cần làm tiếp, không tự thay thế kết luận chuyên môn của kiểm toán viên.

Tình huống Doanh nghiệp cần phối hợp Hướng đánh giá của kiểm toán viên
Phản hồi khớp số dư Cung cấp chi tiết khoản mục và hồ sơ bổ sung khi được yêu cầu Đánh giá độ tin cậy và mức độ đáp ứng mục tiêu kiểm tra
Phản hồi chênh lệch Lập bảng giải thích theo từng giao dịch, đính kèm chứng từ Kiểm tra nguyên nhân và ảnh hưởng đến số liệu
Không nhận được phản hồi Bổ sung thông tin liên hệ, cung cấp tài liệu phục vụ thủ tục thay thế Thực hiện thủ tục thay thế theo đoạn 12 VSA 505
Phản hồi chưa giải thích được vấn đề Cung cấp bản gốc hoặc tài liệu liên quan để làm rõ Đánh giá nhu cầu thu thập thêm bằng chứng
Phản hồi dạng khẳng định được xác định là cần thiết nhưng không thu được Tiếp tục phối hợp và giải trình phần bằng chứng còn thiếu Đánh giá ảnh hưởng đến cuộc kiểm toán và ý kiến theo VSA 705

Không phản hồi không đồng nghĩa với xác nhận đồng ý số dư. Đoạn 12 VSA 505 yêu cầu thủ tục thay thế. Riêng trường hợp tại đoạn 13, khi phản hồi dạng khẳng định là cần thiết, thủ tục thay thế không cung cấp đủ bằng chứng mà kiểm toán viên cần.

Không nên suy ra một loại ý kiến kiểm toán cụ thể chỉ từ việc thiếu thư xác nhận. Ảnh hưởng được đánh giá theo hoàn cảnh và bằng chứng của từng cuộc kiểm toán.

Thư xác nhận không có phản hồi cũng có thể là dấu hiệu của rủi ro có sai sót trọng yếu chưa được xác định trước đó. Khi đó kiểm toán viên cần xem xét lại đánh giá rủi ro ở cấp độ cơ sở dẫn liệu và điều chỉnh kế hoạch kiểm toán cho phù hợp với tình hình thực tế.

2. Giải thích chênh lệch trước khi đề xuất điều chỉnh

Chênh lệch cần được phân tích theo giao dịch, không xử lý bằng một bút toán “cho khớp”. Bảng giải trình nên có số doanh nghiệp ghi nhận, số đối tác phản hồi, nguyên nhân, chứng từ và phương án xử lý.

  • Nếu khác thời điểm cập nhật thanh toán, đối chiếu ngày chuyển tiền, ngày nhận tiền và khoản nợ được thanh toán.
  • Nếu khác số lượng, đơn giá, hàng trả lại hoặc giảm giá, kiểm tra hồ sơ thỏa thuận và chứng từ liên quan.
  • Nếu phát hiện ghi thiếu, ghi trùng hoặc ghi nhầm đối tượng, xác định ảnh hưởng cụ thể trước khi trình điều chỉnh.

Ví dụ: doanh nghiệp ghi phải thu 120 triệu đồng, khách hàng xác nhận 100 triệu đồng. Chênh lệch 20 triệu đồng được khách hàng giải thích là tiền đã chuyển cuối kỳ. Kế toán cần cung cấp chứng từ thanh toán và kiểm tra khoản thu được hạch toán ở đâu; không giảm phải thu ngay chỉ dựa trên con số khách hàng phản hồi.

VII. Tổng hợp vấn đề và hoàn tất số liệu

1. Phân công xử lý đến từng phát hiện

Mỗi phát hiện nên có người phụ trách và trạng thái xử lý, tránh tình trạng hồ sơ đã bổ sung nhưng chưa ai xem xét, hoặc bút toán đã trao đổi nhưng chưa cập nhật vào báo cáo.

  1. Kế toán tập hợp giải trình, chứng từ và phương án điều chỉnh.
  2. Người có thẩm quyền của doanh nghiệp xem xét, phê duyệt việc ghi sổ theo phân công nội bộ.
  3. Kế toán thực hiện điều chỉnh đã được duyệt, xuất lại sổ và bảng công nợ liên quan.
  4. Kiểm toán viên kiểm tra kết quả, đánh giá sai sót còn lại và những vấn đề chưa được giải quyết bằng bằng chứng.

Thuận Thiên khuyến nghị bảng theo dõi gồm các cột: vấn đề, khoản mục ảnh hưởng, hồ sơ còn thiếu, người xử lý, phương án, tình trạng phê duyệt và kết quả cập nhật. Gửi email giải trình không đồng nghĩa với việc đã hoàn tất.

2. Tách đánh giá dự phòng kế toán với chi phí thuế

Khi xuất hiện khoản phải thu khó thu hồi, cần phân biệt hai mục đích: đánh giá dự phòng để lập báo cáo tài chính và xác định chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

  • Mục đích báo cáo tài chính: việc trích lập dự phòng thực hiện theo pháp luật về kế toán, dựa trên hồ sơ và đánh giá liên quan.
  • Mục đích thuế: Thông tư 48/2019/TT-BTC hướng dẫn trích lập, xử lý dự phòng làm cơ sở xác định chi phí được trừ; không thay thế toàn bộ căn cứ lập báo cáo tài chính.

Điều kiện và mức trích lập dự phòng: khoản nợ phải thu được coi là khó đòi khi đã quá hạn thanh toán từ 06 tháng trở lên (tính theo thời hạn trả nợ gốc ban đầu, không tính thời gian gia hạn) và doanh nghiệp có đủ hồ sơ: hợp đồng hoặc khế ước, biên bản đối chiếu xác nhận nợ, bảng kê công nợ và chứng từ đòi nợ. Mức trích lập theo tuổi nợ: 30% với nợ quá hạn từ 6 tháng đến dưới 1 năm; 50% từ 1 năm đến dưới 2 năm; 70% từ 2 năm đến dưới 3 năm; 100% với nợ từ 3 năm trở lên. Đây là mức trích lập cho mục đích kế toán; điều kiện chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp còn phải theo pháp luật thuế.

Kế toán nên tách bảng đánh giá khoản nợ và phần theo dõi xử lý thuế. Một khoản dự phòng ghi nhận cho báo cáo tài chính không tự động đáp ứng điều kiện chi phí được trừ.

3. Kiểm tra lần cuối trước khi chốt hồ sơ

Phần việc của doanh nghiệp được theo dõi theo hai nhóm: số liệu đã cập nhật và vấn đề còn tồn tại đã được trao đổi rõ. Kết luận kiểm toán vẫn thuộc trách nhiệm chuyên môn của kiểm toán viên.

  • Sổ tổng hợp, chi tiết công nợ và báo cáo tài chính thống nhất sau điều chỉnh.
  • Mỗi chênh lệch có chứng từ, kết quả xử lý hoặc lý do chưa xử lý.
  • Hồ sơ thu, chi sau kỳ được gắn với đúng giao dịch liên quan.
  • Các khoản tranh chấp, khó thu hồi và nghĩa vụ có dấu hiệu bỏ sót đã được giải trình.
  • Danh sách điều chỉnh đã thực hiện và chưa thực hiện được trao đổi với kiểm toán viên.

VIII. Kết luận quy trình kiểm toán khoản phải thu và phải trả

Một quy trình kiểm toán khoản phải thu và phải trả hiệu quả bắt đầu từ dữ liệu khớp, hồ sơ truy xuất được và trách nhiệm xử lý rõ ràng. Thay vì chỉ chạy theo số lượng thư xác nhận, bạn nên làm rõ từng giao dịch, phối hợp cung cấp bằng chứng và cập nhật đầy đủ các điều chỉnh đã được duyệt.

Hỏi đáp

Câu hỏi thường gặp

Nếu một số dư công nợ gồm nhiều hóa đơn và lần thanh toán, nên lập bảng chi tiết thế nào?

Tách theo từng giao dịch, ghi mã đối tác, số và ngày chứng từ, số tiền, hạn thanh toán, khoản đã thu hoặc trả và hồ sơ liên quan. Với khoản thanh toán gộp hoặc một phần, phân bổ đến từng hóa đơn để kiểm tra được số dư còn lại.

Nếu đối tác chỉ phản hồi tổng số dư, không nêu chi tiết từng giao dịch thì nên làm gì?

Đối chiếu số tổng với sổ chi tiết, rồi lập bảng giải thích các khoản cấu thành và những chênh lệch như thanh toán, hàng trả lại hoặc giảm giá. Gửi kèm chứng từ liên quan để kiểm toán viên đánh giá; không coi số tổng là đủ nếu vấn đề chưa được làm rõ.

Khi thời gian chuẩn bị có hạn, nên ưu tiên tập hợp hồ sơ công nợ nào trước?

Ưu tiên các khoản được kiểm toán viên chọn và khoản có dấu hiệu cần làm rõ: quá hạn lâu, tranh chấp, phát sinh gần ngày khóa sổ, thu hoặc chi sau kỳ, hay có nguy cơ ghi thiếu nghĩa vụ. Đồng thời bảo đảm mỗi khoản truy được từ số dư đến chứng từ.

Nếu không tìm thấy đầy đủ chứng từ gốc cho một khoản công nợ, doanh nghiệp nên xử lý ra sao?

Ghi rõ tài liệu nào còn thiếu, kiểm tra khả năng bổ sung chứng từ giao dịch, thanh toán, nhận hàng hoặc trao đổi với đối tác, rồi bàn giao phần hồ sơ hiện có kèm giải trình. Kiểm toán viên sẽ đánh giá bằng chứng và quyết định có cần thủ tục bổ sung hay không.

Làm sao tránh việc nhiều bộ phận gửi các phiên bản số liệu công nợ khác nhau cho kiểm toán viên?

Chỉ định một đầu mối tổng hợp và lưu phiên bản dữ liệu đã bàn giao. Mỗi lần cập nhật, gửi kèm bảng nêu phần thay đổi, lý do và chứng từ hỗ trợ; đồng thời theo dõi người phụ trách và trạng thái xử lý của từng vấn đề.

  • Thông tư 214/2012/TT-BTC – Hiệu lực ngày 01/01/2014, ban hành hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam.
  • Thông tư 99/2025/TT-BTC – Hiệu lực ngày 01/01/2026, hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp.
  • Luật 67/2011/QH12 – Hiệu lực ngày 01/01/2012, Luật Kiểm toán độc lập.
  • Luật 56/2024/QH15 – Hiệu lực ngày 01/01/2025, sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật: Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý và sử dụng tài sản công, Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Dự trữ quốc gia và Luật Xử lý vi phạm hành chính.
  • Thông tư 48/2019/TT-BTC – Hiệu lực ngày 10/10/2019, hướng dẫn trích lập và xử lý dự phòng nợ phải thu khó đòi.
  • Thông tư 24/2022/TT-BTC – Hiệu lực ngày 25/05/2022, sửa đổi, bổ sung Thông tư 48/2019/TT-BTC về trích lập và xử lý dự phòng.

Nguồn tham khảo

Nguyễn Thị Hồng Loan, Trưởng bộ phận Kế toán

Kiểm duyệt bởi

Nguyễn Thị Hồng Loan

Trưởng bộ phận Kế toán · Kế Toán Thuận Thiên

Chứng chỉ đại lý thuế 2023007396. Chuyên gia tài chính và pháp lý thuế, rà soát số liệu trước khi bài xuất bản.

Tư vấn dịch vụ

Cần lập báo cáo
tài chính đúng kỳ?

Thuận Thiên lập và nộp báo cáo tài chính theo chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng. Gọi hoặc nhắn Zalo để được tư vấn.

Đọc tiếp
Xem thêm bài về Báo cáo tài chính
Hỏi đáp

Hỏi đáp cùng chủ đề

Những câu hỏi thực tế đã được chuyên gia Thuận Thiên giải đáp.

Chưa thấy câu hỏi của bạn?

Xem toàn bộ hỏi đáp, hoặc gửi câu hỏi để chuyên gia chọn lọc và giải đáp công khai.