Nếu chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc mà không đóng, mức xử phạt có thể là 18% – 20% trên tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản, tối đa 75.000.000 đồng. Trường hợp trốn đóng, mức phạt là 50.000.000 – 75.000.000 đồng (với điều kiện chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự). Ngoài tiền phạt, chủ hộ còn bị buộc đóng đủ số tiền còn thiếu và nộp thêm khoản 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng và số ngày chậm đóng.
Mốc cần chú ý: Từ ngày 01/07/2025 áp dụng với chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh; từ ngày 01/07/2025 áp dụng với chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp/hợp tác xã không hưởng lương thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
I. Bảng tra cứu nhanh mức xử phạt
| Hành vi | Mức xử phạt | Biện pháp khắc phục |
|---|---|---|
| Không đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp cho toàn bộ đối tượng thuộc diện tham gia | 18% – 20% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản, tối đa 75.000.000 đồng | Buộc đóng đủ số tiền còn thiếu và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng và số ngày chậm đóng |
| Trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp | 50.000.000 – 75.000.000 đồng | Buộc đóng đủ số tiền còn thiếu và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng và số ngày chậm đóng |
Cần phân biệt rõ: không đóng và trốn đóng là hai hành vi khác nhau, không thể gộp chung một mức phạt. Việc cơ quan có thẩm quyền áp dụng hành vi nào phụ thuộc vào hồ sơ, tính chất vi phạm và cách xác định cụ thể.
Ví dụ thực tế
Chủ hộ đến thời điểm thuộc diện tham gia nhưng không thực hiện đóng theo quy định. Thường bị bỏ sót là khoản tiền phải nộp thêm do chậm đóng 0,03%/ngày. Khoản này có thể tăng lên đáng kể nếu để kéo dài.
II. Khi nào chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia
1. Thời điểm áp dụng
Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo lộ trình:
- Từ 01/07/2025: áp dụng với chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh.
- Từ 01/07/2025: áp dụng với chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp/hợp tác xã không hưởng lương thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
2. Các trường hợp chưa thuộc diện tham gia
- Chủ hộ đã đủ tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động (trừ trường hợp thiếu tối đa 06 tháng đóng BHXH).
- Đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng.
- Đồng thời thuộc đối tượng khác thì tham gia theo đối tượng chính.
- Hộ kinh doanh không có đăng ký kinh doanh hoặc chưa đến giai đoạn áp dụng theo lộ trình.
Lưu ý quan trọng
Khi thanh tra, câu hỏi đầu tiên thường là hộ kinh doanh của bạn có đăng ký kinh doanh hay không và đang thuộc giai đoạn áp dụng nào. Cần kiểm tra đúng mốc này trước khi tự kết luận có vi phạm hay chưa.
III. Mức đóng và cách đóng để tránh phát sinh vi phạm
Mức đóng BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh là 29,5% trên tiền lương làm căn cứ đóng, gồm:
- 25% BHXH.
- 4,5% BHYT.
Căn cứ đóng do chủ hộ tự lựa chọn, với giới hạn:
- Tối thiểu là 2.340.000 đồng.
- Tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu.
Theo quy định mới nhất, mức tham chiếu là 2.340.000 đồng/tháng.
Phương thức đóng có thể theo:
- Tháng
- 03 tháng một lần
- 06 tháng một lần
Lưu ý quan trọng
Nhiều hộ kinh doanh vi phạm vì đã thuộc diện tham gia nhưng không theo dõi phương thức đóng đã chọn, dẫn đến chậm đóng và phát sinh tiền nộp thêm theo ngày. Nếu tự quản lý hồ sơ, nên rà lại mốc đóng định kỳ để tránh bị xử lý.
