Có. Từ ngày 01/7/2025, chủ doanh nghiệp tư nhân được xác định là người quản lý doanh nghiệp; nếu không hưởng tiền lương thì thuộc nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Nhiều người chỉ nhìn vào việc có hay không có hợp đồng lao động, trong khi trường hợp này không phụ thuộc vào việc có giao kết hợp đồng lao động hay không.
Mốc cần nhớ: chủ doanh nghiệp tư nhân không hưởng lương thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc từ 01/7/2025.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Kết luận |
|---|---|
| Chủ doanh nghiệp tư nhân không hưởng lương | Thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Căn cứ xác định | Chủ doanh nghiệp tư nhân là người quản lý doanh nghiệp |
| Có cần hợp đồng lao động không | Không phụ thuộc vào việc có giao kết hợp đồng lao động hay không |
| Thời điểm áp dụng | Từ 01/7/2025 |
| Nếu đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng | Áp dụng theo thứ tự xác định đối tượng của Luật Bảo hiểm xã hội |
| Trường hợp cần loại trừ khi áp dụng | Không áp dụng theo hướng đang làm việc thông thường với trường hợp đã hưởng lương hưu hoặc thuộc diện loại trừ theo quy định chuyên ngành |
II. Cách hiểu đúng để tránh nhầm khi áp dụng
1. Vì sao chủ doanh nghiệp tư nhân không hưởng lương vẫn thuộc diện tham gia
Bản chất nằm ở chỗ tư cách pháp lý, không nằm ở việc có nhận lương hay không. Luật Doanh nghiệp xác định chủ doanh nghiệp tư nhân là người quản lý doanh nghiệp. Khi Luật Bảo hiểm xã hội quy định người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương thuộc diện tham gia, thì nhóm này được hiểu bao gồm cả chủ doanh nghiệp tư nhân.
Ví dụ thực tế
Một chủ doanh nghiệp tư nhân trực tiếp điều hành hoạt động nhưng không tự trả lương cho mình. Nhiều người cho rằng không có bảng lương thì không thuộc diện kê khai. Đây là trường hợp cần đặc biệt lưu ý khi soát hồ sơ nhân sự và hồ sơ BHXH.
2. Phân biệt trường hợp hưởng lương và không hưởng lương
- Nếu hưởng tiền lương: xem xét theo nhóm người quản lý doanh nghiệp có hưởng tiền lương.
- Nếu không hưởng tiền lương: áp dụng theo nhóm người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương.
- Hai trường hợp này là hai căn cứ tách biệt, không nên gộp chung khi xác định đối tượng.
Lưu ý quan trọng
Một số doanh nghiệp nhận thấy chủ doanh nghiệp có điều hành thực tế nhưng không lập hồ sơ tiền lương, từ đó suy ra không thuộc diện tham gia. Cách hiểu này có thể dẫn đến kê khai sai nhóm đối tượng.
III. Mức đóng, căn cứ đóng và cách đóng
1. Mức đóng và căn cứ đóng
| Nội dung | Thông tin |
|---|---|
| Mức đóng BHXH bắt buộc | 25% trên tiền lương làm căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn theo khung luật định |
| Quỹ ốm đau và thai sản | 3% |
| Quỹ hưu trí và tử tuất | 22% |
| Mức tiền lương thấp nhất làm căn cứ đóng | Bằng mức tham chiếu |
| Mức tiền lương cao nhất làm căn cứ đóng | Bằng 20 lần mức tham chiếu |
| BHYT | Là nghĩa vụ riêng, thường tính theo tỷ lệ 4,5% theo pháp luật về bảo hiểm y tế |
Con số cần lưu ý: tỷ lệ BHXH là 25%, gồm 3% và 22%; căn cứ đóng nằm trong khoảng từ mức tham chiếu đến 20 lần mức tham chiếu.
Lưu ý quan trọng
Cần tách riêng BHYT và BHXH khi trình bày hồ sơ hoặc giải thích nghĩa vụ đóng. Việc gộp chung dễ gây hiểu sai căn cứ pháp lý.
2. Phương thức và trách nhiệm đóng
- Người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương thuộc diện tham gia từ thời điểm luật có hiệu lực.
- Việc đóng có thể thực hiện theo phương thức mà Luật Bảo hiểm xã hội quy định cho nhóm này.
- Người quản lý có thể đóng trực tiếp hoặc thông qua doanh nghiệp theo cơ chế hướng dẫn.
Lưu ý quan trọng
Khi thực hiện, cần đối chiếu thêm văn bản hướng dẫn thi hành để xác định cách nộp và mẫu biểu phù hợp.
IV. Các điểm dễ sai khi kê khai
1. Nếu đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng
Nếu một người cùng lúc thuộc nhiều nhóm tham gia BHXH bắt buộc, việc xác định sẽ đi theo thứ tự xác định đối tượng của Luật Bảo hiểm xã hội. Một số hồ sơ chỉ chọn nhóm đang làm việc thông thường mà bỏ qua tư cách người quản lý doanh nghiệp.
2. Chậm đóng hoặc trốn đóng
- Nếu chậm đóng thì cần đóng đủ số tiền chậm đóng.
- Nộp thêm khoản tiền tính bằng 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng.
- Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tương ứng.
- Nếu trốn đóng, ngoài truy thu và xử phạt hành chính còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ hành vi.
Ví dụ thực tế
Khi thanh tra, doanh nghiệp sẽ được hỏi về xác định đối tượng tham gia. Nếu chủ doanh nghiệp tư nhân không hưởng lương thuộc diện phải tham gia nhưng không kê khai, đó là căn cứ để truy thu.
3. Không nhầm với chủ hộ kinh doanh
- Chủ doanh nghiệp tư nhân thuộc nhóm người quản lý doanh nghiệp.
- Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh là nhóm đối tượng khác, được quy định riêng.
- Không nên suy diễn quy định của chủ hộ kinh doanh sang chủ doanh nghiệp tư nhân.
Lưu ý quan trọng
Hai nhóm này nhìn bề ngoài khá giống nhau vì đều là người trực tiếp quản lý hoạt động kinh doanh, nhưng căn cứ áp dụng không giống nhau. Vì vậy, cần phân loại đối tượng chính xác khi đối chiếu hồ sơ.
