Có, người không có hợp đồng lao động vẫn có thể tham gia BHXH tự nguyện nếu là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng. Trong thực tế, lao động tự do, người làm việc tự do, nội trợ… thường rơi vào nhóm này. Điểm dễ nhầm là có người không ký hợp đồng nhưng quan hệ làm việc thực tế lại thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, khi đó sẽ không áp dụng BHXH tự nguyện.
I. Bảng tra cứu nhanh về điều kiện và cách tham gia
| Nội dung | Thông tin cần biết |
|---|---|
| Đối tượng tham gia | Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng |
| Nhóm thường gặp | Lao động tự do, làm việc tự do, nội trợ, người đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động nếu không có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc |
| Trường hợp dễ nhầm | Không ký hợp đồng lao động nhưng thực tế có quan hệ lao động thuộc diện bắt buộc thì chuyển sang BHXH bắt buộc |
| Nơi đăng ký | Cơ quan BHXH nơi cư trú, bưu điện, tổ chức dịch vụ thu/điểm thu được ủy quyền, cổng dịch vụ công |
| Hồ sơ cơ bản | Tờ khai mẫu TK1-TS; CCCD/CMND khi cần xác định thông tin hoặc chưa có mã số BHXH |
Điểm quan trọng: Không có hợp đồng lao động chưa đủ để kết luận được tham gia BHXH tự nguyện. Bạn cần nhìn vào quan hệ lao động thực tế để tránh đăng ký sai ngay từ đầu.
II. Mức đóng, phương thức đóng và hỗ trợ
1. Mức đóng
Mức đóng hằng tháng bằng 22% mức thu nhập do người tham gia lựa chọn. Tuy nhiên, nhiều người chỉ nhớ tỷ lệ 22% nhưng không để ý giới hạn mức thu nhập làm căn cứ đóng.
| Nội dung | Mức áp dụng |
|---|---|
| Tỷ lệ đóng | 22% mức thu nhập lựa chọn |
| Mức thấp nhất | Bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn |
| Mức thu nhập tối thiểu hiện hành | 1.500.000 đồng/tháng |
| Mức cao nhất | 20 lần mức tham chiếu |
Ví dụ thực tế
Nếu bạn chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng là 1.500.000 đồng/tháng thì số tiền đóng BHXH tự nguyện hằng tháng là 330.000 đồng. Người tham gia thường nhầm lẫn giữa mức thu nhập để tính đóng và thu nhập thực nhận, dẫn đến dự tính sai số tiền cần nộp.
2. Hỗ trợ của Nhà nước
| Nhóm đối tượng | Tỷ lệ hỗ trợ |
|---|---|
| Hộ nghèo | 50% |
| Hộ cận nghèo | 40% |
| Người dân tộc thiểu số | 30% |
| Các đối tượng khác | 20% |
Khoản hỗ trợ này tính trên mức đóng theo mức thu nhập tối thiểu. Tuy nhiên, nhiều người lầm tưởng Nhà nước hỗ trợ trên toàn bộ mức mình tự chọn, trong khi cách tính hỗ trợ chỉ dựa trên mức tối thiểu theo khung hiện hành.
3. Phương thức đóng
- Đóng hằng tháng.
- Đóng 03 tháng một lần.
- Đóng 06 tháng một lần.
- Đóng 12 tháng một lần.
- Đóng một lần cho nhiều năm về sau theo quy định.
- Trường hợp đủ điều kiện theo quy định, có thể đóng một lần theo hình thức khác để hoàn thiện thời gian còn thiếu.
III. Hồ sơ, nơi nộp và quyền lợi chính
1. Hồ sơ và nơi nộp
Hồ sơ tham gia cơ bản không nhiều, nhưng nếu thông tin cá nhân chưa khớp, thời gian xử lý dễ bị kéo dài.
| Hồ sơ | Chi tiết |
|---|---|
| Tờ khai | Mẫu TK1-TS |
| Giấy tờ tùy thân | CCCD/CMND khi cần xác định thông tin hoặc chưa có mã số BHXH |
Nơi nộp hồ sơ gồm:
- Cơ quan BHXH nơi cư trú.
- Bưu điện.
- Tổ chức dịch vụ thu hoặc điểm thu được cơ quan BHXH ủy quyền.
- Cổng dịch vụ công/trực tuyến theo hướng dẫn hiện hành.
Lưu ý quan trọng
Nếu thông tin trên giấy tờ tùy thân và dữ liệu BHXH không trùng, hồ sơ thường bị ách ở bước tiếp nhận. Việc kiểm tra kỹ mã số BHXH, họ tên, ngày sinh trước khi nộp là rất cần thiết.
2. Quyền lợi chính khi tham gia
Từ 01/07/2025, BHXH tự nguyện có các chế độ sau:
- Trợ cấp thai sản.
- Hưu trí.
- Tử tuất.
- Bảo hiểm tai nạn lao động.
Mốc cần nhớ: Điều kiện hưởng lương hưu là đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định và có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm trở lên.
Thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện được cộng nối để xét hưởng chế độ. Đây là điểm nhiều người bỏ sót khi đã từng đi làm công ty rồi chuyển sang làm tự do.
Đối với trợ cấp thai sản, mức được nêu là 2.000.000 đồng cho mỗi con. Đây là trợ cấp một lần theo quy định mới, không phải chế độ thai sản đầy đủ như BHXH bắt buộc.
Ví dụ thực tế
Một người từng có thời gian đóng BHXH bắt buộc, sau đó nghỉ việc và làm tự do thì có thể tham gia BHXH tự nguyện để cộng nối thời gian đã đóng trước đó. Cách này thường được chọn để tránh bị đứt quãng quá trình tích lũy năm hưởng hưu.
