Có, nhưng không áp dụng đồng loạt cho mọi chủ hộ kinh doanh. Điều này phụ thuộc vào việc hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh hay không. Trên thực tế, nhiều người thấy cụm “chủ hộ kinh doanh” đã nghĩ ngay đến việc phải tham gia, nhưng lộ trình áp dụng được chia theo từng nhóm rất rõ ràng.
Mốc áp dụng quan trọng: Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai: từ 01/7/2025. Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh không thuộc trường hợp nộp thuế theo phương pháp kê khai: từ 01/7/2029.
Nếu hộ kinh doanh không đăng ký kinh doanh thì chưa thuộc nhóm đối tượng này. Ngoài ra, nếu chủ hộ đã đủ tuổi nghỉ hưu, đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng thì cũng không thuộc diện tham gia theo cơ chế thông thường, trừ khi pháp luật cho phép đóng phần còn thiếu để đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Khả năng tham gia BHXH bắt buộc | Mốc áp dụng |
|---|---|---|
| Chủ hộ của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh | Thuộc diện tham gia | 01/7/2025 |
| Hộ kinh doanh không đăng ký kinh doanh | Chưa thuộc nhóm này | – |
| Chủ hộ đã đủ tuổi nghỉ hưu, đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng | Không thuộc diện tham gia theo cơ chế thông thường | Tùy trường hợp |
| Một người đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc | Thực hiện theo nhóm ưu tiên do Chính phủ quy định | Không mặc nhiên đóng trùng |
Lưu ý quan trọng
Không phải chủ hộ kinh doanh nào cũng tham gia cùng một thời điểm. Xác định sai từ đầu sẽ dễ dẫn đến sai sót trong hồ sơ đăng ký và cách đóng.
II. Mức đóng và căn cứ đóng
Nếu chủ hộ thuộc diện tham gia, mức đóng hằng tháng được tính bằng 29,5% tiền lương làm căn cứ đóng (gồm 25% BHXH và 4,5% BHYT). Chủ hộ được lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng, nhưng không thấp hơn mức tối thiểu và không vượt trần cho phép.
| Nội dung | Mức áp dụng |
|---|---|
| Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc hằng tháng (gồm BHXH và BHYT) | 29,5% |
| Trong đó: Quỹ ốm đau và thai sản | 3% |
| Quỹ hưu trí và tử tuất | 22% |
| Quỹ BHYT | 4,5% |
| Mức lương làm căn cứ đóng tối thiểu | Không thấp hơn mức tham chiếu |
| Mức lương làm căn cứ đóng tối đa | Không vượt quá 20 lần mức tham chiếu |
| Mức tham chiếu đang được ghi nhận | 2.340.000 đồng |
| Mức đóng BHXH bắt buộc tối thiểu tương ứng | Khoảng 690.300 đồng/tháng |
Công thức tính nhanh:
Mức đóng hằng tháng = 29,5% x tiền lương làm căn cứ đóng.
Cần tách riêng: 29,5% là tỷ lệ gồm BHXH và BHYT.
Ví dụ thực tế
Nếu chủ hộ chọn mức lương làm căn cứ đóng bằng mức tham chiếu 2.340.000 đồng, mức đóng BHXH hằng tháng tương ứng khoảng 690.300 đồng. Khi mức tham chiếu thay đổi, số tiền thực tế cũng thay đổi theo.
III. Hồ sơ và thời hạn đăng ký
Chủ hộ thuộc diện tham gia cần làm thủ tục đăng ký trong vòng 30 ngày kể từ ngày bắt đầu thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Nhiều người chỉ quan tâm ngày bắt đầu đóng mà quên mốc nộp hồ sơ, trong khi đây thường là phần bị kiểm tra đầu tiên.
Thời hạn cần nhớ: nộp hồ sơ đăng ký trong 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
| Thành phần hồ sơ | Ghi chú |
|---|---|
| Mẫu TK1-TS | Tờ khai đăng ký trực tiếp của chủ hộ kinh doanh |
| Mẫu TK3-TS | Kết hợp nếu áp dụng theo hướng dẫn của BHXH |
| Mẫu D02-LT | Kết hợp nếu áp dụng theo hướng dẫn của BHXH |
| Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh | Hồ sơ kèm theo |
Hồ sơ có thể nộp qua hộ kinh doanh hoặc trực tiếp với cơ quan BHXH. Khi chuẩn bị, nên kiểm tra trước tình trạng đăng ký hộ kinh doanh và phương pháp nộp thuế, vì thường sai sót nằm ở đoạn này chứ không phải mẫu biểu.
Lưu ý quan trọng
Nếu chủ hộ đồng thời là người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo hợp đồng lao động hoặc nhóm bắt buộc khác, việc tham gia sẽ theo thứ tự ưu tiên do Chính phủ quy định. Không hiểu theo hướng có thêm tư cách chủ hộ là đóng thêm một lần nữa.
IV. Rủi ro dễ gặp và mức xử phạt cần lưu ý
Khi đã thuộc diện tham gia mà chậm hoặc không thực hiện, rủi ro phát sinh không chỉ là tiền đóng mà còn liên quan đến xử phạt. Cơ quan quản lý thường kiểm tra kỹ mốc thời gian đăng ký và căn cứ xác định đối tượng.
- Phạt từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc, tối đa 75 triệu đồng, đối với hành vi không đóng cho người lao động thuộc diện bắt buộc.
- Phạt từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng nếu trốn đóng (trong trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự).
Ví dụ thực tế
Một trường hợp hay gặp: chủ hộ nghĩ mình chưa cần tham gia vì quy mô kinh doanh nhỏ, nhưng thực tế hộ đã có đăng ký kinh doanh và thuộc nhóm áp dụng theo lộ trình. Khi kiểm tra, phần này dễ bị truy thu nếu xác định sai thời điểm. Để tự rà soát nhanh, cần đối chiếu 3 điểm: có đăng ký hộ kinh doanh hay không, đang nộp thuế theo phương pháp nào, và có đang thuộc đồng thời một nhóm BHXH bắt buộc khác hay không.
