Có, nhưng cần nhìn đúng bản chất giao dịch. Nếu chỉ là thay đổi chủ sở hữu hoặc mua vốn mà doanh nghiệp vẫn là cùng một pháp nhân, doanh nghiệp đó vẫn tiếp tục theo dõi và bù trừ số lỗ của chính mình vào thu nhập chịu thuế, sau khi đã quyết toán thuế theo quy định. Nếu là sáp nhập hoặc hợp nhất, doanh nghiệp sau sáp nhập/hợp nhất được kế thừa số lỗ để tiếp tục bù trừ theo nguyên tắc chuyển lỗ liên tục. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhầm lẫn rằng mua lại công ty lỗ đồng nghĩa với việc mang lỗ sang pháp nhân khác để trừ thuế. Thực tế, cần xác định đúng hình thức mua lại mới đánh giá được quyền chuyển lỗ.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Có được dùng số lỗ không? | Điều kiện cần chú ý |
|---|---|---|
| Thay đổi chủ sở hữu, mua vốn nhưng doanh nghiệp vẫn tồn tại | Có | Đã quyết toán thuế, lỗ theo dõi chi tiết từng năm, còn trong thời hạn 05 năm |
| Sáp nhập, hợp nhất | Có | Doanh nghiệp sau sáp nhập/hợp nhất kế thừa số lỗ và bù trừ theo nguyên tắc liên tục |
| Chia, tách | Có | Số lỗ được phân bổ theo tỷ lệ vốn chủ sở hữu được chia, tách |
| Chuyển đổi loại hình | Có | Tiếp tục theo dõi lỗ theo từng năm phát sinh sau khi quyết toán thuế |
| Lỗ từ chuyển nhượng bất động sản | Có giới hạn | Không bù trừ với thu nhập chịu thuế của hoạt động sản xuất, kinh doanh đang được hưởng ưu đãi thuế có thu nhập |
Mốc cần nhớ: số lỗ chỉ được chuyển liên tục, tối đa không quá 05 năm kể từ năm tiếp theo năm phát sinh lỗ.
II. Khi nào được dùng số lỗ để trừ thuế TNDN?
1. Mua lại nhưng doanh nghiệp vẫn là cùng pháp nhân
Trường hợp này bản chất không phải chuyển lỗ sang doanh nghiệp khác, mà là doanh nghiệp tiếp tục sử dụng số lỗ của chính mình. Việc đổi chủ không tự làm mất quyền chuyển lỗ nếu doanh nghiệp vẫn duy trì tư cách pháp nhân và đã làm đúng thủ tục thuế đến thời điểm thay đổi.
Cơ quan thuế kiểm tra kỹ phần quyết toán tại thời điểm đổi chủ. Nếu hồ sơ không thể hiện rõ số lỗ từng năm, doanh nghiệp dễ bị loại phần lỗ chuyển dù giao dịch đúng bản chất.
2. Sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi loại hình
Trong các trường hợp tổ chức lại doanh nghiệp, sau khi thực hiện quyết toán thuế theo quy định, số lỗ phát sinh trước đó được theo dõi chi tiết theo năm phát sinh để bù trừ vào thu nhập của doanh nghiệp sau tổ chức lại hoặc tiếp tục chuyển sang các năm sau, miễn vẫn còn trong thời hạn chuyển lỗ.
Với chia, tách, việc phân bổ hồ sơ cần được thực hiện chính xác: số lỗ được phân bổ theo tỷ lệ vốn chủ sở hữu được chia, tách, không phải doanh nghiệp tự phân chia theo nhu cầu hạch toán.
Ví dụ thực tế
Một công ty được mua lại toàn bộ phần vốn góp, nhưng mã số thuế, pháp nhân và hoạt động doanh nghiệp vẫn giữ nguyên. Trường hợp này, nếu doanh nghiệp đã quyết toán đến thời điểm thay đổi chủ sở hữu và còn thời hạn chuyển lỗ, số lỗ cũ vẫn có thể tiếp tục bù trừ vào thu nhập chịu thuế của chính công ty đó.
III. Điều kiện và điểm dễ sai khi chuyển lỗ
- Lỗ phải được xác định qua quyết toán thuế.
- Theo dõi chi tiết số lỗ theo từng năm phát sinh.
- Chỉ bù trừ khi có thu nhập chịu thuế hợp lệ.
- Việc chuyển lỗ cần liên tục trong thời hạn không quá 05 năm.
- Hồ sơ thuế và nghĩa vụ kế thừa cần được thực hiện đúng quy định.
Một lỗi thường gặp: doanh nghiệp có lỗ trên sổ kế toán nhưng chưa chốt lỗ theo quyết toán thuế, vẫn đưa vào bù trừ. Khi thanh tra, câu hỏi đầu tiên là lỗ đã quyết toán chưa, phát sinh năm nào, còn hạn chuyển lỗ không.
Lưu ý: lỗ từ chuyển nhượng bất động sản không được bù trừ với thu nhập chịu thuế của hoạt động sản xuất, kinh doanh đang hưởng ưu đãi. Doanh nghiệp thường sai ở điểm này khi gộp chung các nguồn thu nhập.
Lưu ý quan trọng
Cần kiểm tra hồ sơ quyết toán, bảng theo dõi lỗ từng năm, thời hạn còn lại và loại thu nhập dự kiến bù trừ để tránh rủi ro truy thu.
IV. Hồ sơ và thời hạn cần nhớ
Khi doanh nghiệp thay đổi chủ sở hữu, chuyển đổi loại hình, sáp nhập, hợp nhất, chia hoặc tách, doanh nghiệp thực hiện quyết toán thuế theo quy định.
| Nội dung | Thông tin cần nhớ |
|---|---|
| Hồ sơ cơ bản | Tờ khai quyết toán thuế TNDN, báo cáo tài chính đến thời điểm tổ chức lại |
| Thời hạn nộp | Chậm nhất 45 ngày kể từ ngày có quyết định tổ chức lại |
| Rủi ro nếu khai sai | Có thể bị xử phạt về khai sai, thiếu hồ sơ thuế; nếu làm thiếu số thuế phải nộp có thể bị phạt từ 20%-40% số thuế thiếu theo mức xử lý tương ứng |
Hồ sơ quyết toán nộp chậm hoặc thiếu phụ lục theo dõi lỗ sẽ khiến việc chứng minh quyền chuyển lỗ về sau khó khăn. Khi chuẩn bị mua lại doanh nghiệp lỗ, cần kiểm tra hồ sơ này trước khi tính đến lợi ích thuế.
