Người lao động làm việc ngắn hạn có được tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc nếu có nhu cầu không?

Người lao động làm việc ngắn hạn không thể tham gia BHXH bắt buộc chỉ vì có nhu cầu cá nhân. Việc tham gia phụ thuộc vào đúng đối tượng luật định. Nếu hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên thì thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc. Ngược lại, nếu hợp đồng dưới 01 tháng thì không thuộc diện này. Nếu đáp ứng điều kiện, người lao động có thể chuyển sang BHXH tự nguyện.

I. Bảng tra cứu nhanh

Lưu ý: 01 tháng là ranh giới để xác định có thuộc diện BHXH bắt buộc hay không.

II. Khi nào được tham gia BHXH bắt buộc?

1. Hợp đồng dưới 01 tháng

Nếu hợp đồng lao động dưới 01 tháng, người lao động không thuộc đối tượng BHXH bắt buộc. Vì thế, không thể tự ý đăng ký tham gia chỉ vì muốn có thời gian đóng.

Nếu là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi, không thuộc diện bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng, người lao động có thể tham gia BHXH tự nguyện.

2. Hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên hoặc làm việc không trọn thời gian

Nếu hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên thì thuộc diện BHXH bắt buộc. Doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào tên hợp đồng mà cần xem xét bản chất thời hạn và cách sử dụng lao động thực tế.

Với người làm việc không trọn thời gian, cần kiểm tra thêm điều kiện về tiền lương. Nếu tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất thì vẫn thuộc diện BHXH bắt buộc.

Ví dụ thực tế: Một lao động làm bán thời gian nhưng ký hợp đồng 02 tháng và có mức lương tháng đạt ngưỡng làm căn cứ đóng tối thiểu thì vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không phải cứ làm part-time là được miễn BHXH.

III. Một số tình huống dễ sai trong thực tế

1. Tháng không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên

Nếu người lao động thuộc diện BHXH bắt buộc mà không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không phải đóng BHXH của tháng đó. Nếu hai bên có thỏa thuận đóng BHXH cho tháng đó, căn cứ đóng sẽ là căn cứ đóng của tháng gần nhất.

Lưu ý: từ 14 ngày làm việc không hưởng lương trở lên trong tháng là mốc ảnh hưởng trực tiếp đến việc đóng BHXH.

2. Ký nhiều hợp đồng ngắn hạn liên tục để né đóng BHXH

Nếu các bên ký nhiều hợp đồng ngắn hạn liên tục hoặc dùng tên gọi khác nhưng nội dung vẫn có việc làm, trả công, tiền lương và có sự quản lý, giám sát thì cần xem xét bản chất quan hệ lao động. Không nên chỉ nhìn vào tên văn bản như “hợp đồng cộng tác”, “thỏa thuận khoán” hay “hợp đồng ngắn ngày” để kết luận không phải đóng BHXH. Nếu bản chất là quan hệ lao động, rủi ro bị truy đóng và xử phạt vẫn phát sinh.

Hợp đồng lao động xác định thời hạn chỉ được ký tối đa 2 lần gồm lần đầu và thêm 01 lần; sau đó nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì chuyển sang hợp đồng lao động không xác định thời hạn.

Lưu ý: Hành vi ký nhiều hợp đồng ngắn hạn hoặc dùng hình thức khác để né tránh BHXH bắt buộc có thể bị xử phạt hành chính. Mức phạt là từ 12% đến 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng, hoặc cao hơn nếu là trường hợp trốn đóng. Các cuộc kiểm tra thường phát hiện và truy thu khoản này.

IV. Nếu không thuộc diện bắt buộc thì làm gì?

Với người lao động làm việc ngắn hạn dưới 01 tháng, hướng xử lý phù hợp là xem điều kiện tham gia BHXH tự nguyện. Thuận Thiên lưu ý, phần hồ sơ thường khá gọn nhưng nhiều người lại thiếu mẫu kê khai ngay từ đầu.

Cách kiểm tra nhanh là nhìn vào thời hạn hợp đồng và mức lương tháng. Chỉ khi thuộc đúng nhóm luật định mới phải tham gia BHXH bắt buộc; nếu không, có thể chọn BHXH tự nguyện.