Khi doanh nghiệp mua hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT, nguyên tắc chung là không khấu trừ, không hoàn thuế GTGT đầu vào đối với phần dùng cho hoạt động không chịu thuế GTGT. Phần thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ thường được hạch toán vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN hoặc tính vào nguyên giá tài sản cố định nếu đáp ứng điều kiện về hóa đơn, chứng từ và thanh toán theo quy định.
I. Bảng tra cứu nhanh cách xử lý thuế đầu vào
| Trường hợp | Cách xử lý |
|---|---|
| Mua vào thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT và dùng cho hoạt động không chịu thuế | Không khấu trừ, không hoàn thuế GTGT đầu vào |
| Thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ | Hạch toán vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN hoặc nguyên giá tài sản cố định nếu đủ điều kiện hồ sơ |
| Dùng đồng thời cho hoạt động chịu thuế và không chịu thuế GTGT | Chỉ được khấu trừ phần dùng cho hoạt động chịu thuế GTGT |
| Không hạch toán riêng được phần đầu vào | Phân bổ theo tỷ lệ doanh thu chịu thuế GTGT trên tổng doanh thu |
| Hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 05 triệu đồng trở lên đã bao gồm thuế GTGT | Cần có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để đáp ứng điều kiện xử lý |
Cần phân biệt rõ hai nhóm này, vì cách xử lý thuế đầu vào có sự khác biệt. Không chịu thuế GTGT và không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT là hai nhóm khác nhau.
II. Cách xác định phần được khấu trừ và không được khấu trừ
1. Trường hợp chỉ dùng cho hoạt động không chịu thuế GTGT
Nếu hàng hóa, dịch vụ mua vào dùng cho hoạt động không chịu thuế GTGT, doanh nghiệp sẽ không khấu trừ và không hoàn phần thuế GTGT đầu vào tương ứng. Kế toán dễ nhầm và vẫn kê khai đầu vào theo thói quen, dù hoạt động đầu ra thuộc diện không chịu thuế.
2. Trường hợp dùng chung cho cả hoạt động chịu thuế và không chịu thuế GTGT
Nếu hàng hóa, dịch vụ mua vào sử dụng đồng thời cho cả hai nhóm hoạt động, doanh nghiệp chỉ được khấu trừ phần thuế GTGT đầu vào dùng cho hoạt động chịu thuế GTGT.
- Hạch toán riêng được: tách rõ phần được khấu trừ và phần không được khấu trừ.
- Không hạch toán riêng được: phân bổ theo tỷ lệ doanh thu chịu thuế GTGT trên tổng doanh thu.
Phần phân bổ đầu vào dùng chung cần được hạch toán rõ ràng để tránh bị truy thu khi thanh tra.
3. Điều kiện hồ sơ để xử lý phần thuế không được khấu trừ
Doanh nghiệp cần có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Với hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 05 triệu đồng trở lên đã bao gồm thuế GTGT, cần có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
Thanh toán bằng tiền mặt cho hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên sẽ khiến doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện khấu trừ cũng như điều kiện tính vào chi phí được trừ.
III. Các trường hợp ngoại lệ cần tách riêng
1. Trường hợp được khấu trừ toàn bộ hoặc xử lý khác
- Hàng hóa, dịch vụ mua vào để sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cung cấp cho tổ chức, cá nhân nước ngoài hoặc tổ chức quốc tế để viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại thì được khấu trừ toàn bộ.
- Thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò, phát triển mỏ dầu khí đến ngày khai thác đầu tiên hoặc ngày sản xuất đầu tiên được khấu trừ theo quy định.
- Trường hợp áp dụng thuế suất 0% không bị xem là không chịu thuế nên không áp dụng nguyên tắc cấm khấu trừ nêu trên.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã mua sản phẩm nông nghiệp chưa chế biến để bán cho doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã khác là trường hợp không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT nhưng vẫn được khấu trừ thuế GTGT đầu vào.
2. Lưu ý phân biệt bản chất giao dịch
Một số doanh nghiệp nhầm lẫn khi thấy giao dịch không có thuế GTGT đầu ra đã kết luận ngay không được khấu trừ đầu vào. Trước khi xử lý, cần xác định rõ giao dịch thuộc nhóm không chịu thuế GTGT hay không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT.
Ví dụ thực tế
Trung tâm ngoại ngữ thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT mua bàn ghế, máy chiếu trị giá 110 triệu đồng, trong đó thuế GTGT là 10 triệu đồng. Trường hợp này không khấu trừ 10 triệu đồng mà cộng vào nguyên giá tài sản cố định để khấu hao tính chi phí TNDN.
Lưu ý quan trọng
- Không khấu trừ sai thuế đầu vào cho hoạt động không chịu thuế GTGT.
- Nếu đầu vào dùng chung, cần phân bổ theo đúng tỷ lệ doanh thu chịu thuế trên tổng doanh thu khi không hạch toán riêng được.
- Kiểm tra kỹ tính hợp lệ của hóa đơn, chứng từ và mục đích phục vụ sản xuất, kinh doanh.
- Với hóa đơn từ ngưỡng 05 triệu đồng trở lên, cần rà soát chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để tránh rủi ro khi quyết toán.
