Từ ngày 01/07/2025, Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2024 chính thức có hiệu lực, thay đổi căn bản điều kiện hưởng BHXH một lần dựa trên thời điểm người lao động bắt đầu tham gia hệ thống. Dưới đây là quy định chi tiết và chuẩn xác nhất.
I. Điều kiện rút BHXH một lần theo thời điểm tham gia
1. Đối với người tham gia trước ngày 01/07/2025
Người lao động thuộc nhóm này vẫn được kế thừa quy định cũ (“cơ chế chuyển tiếp”), được phép rút BHXH một lần nếu đáp ứng đủ 03 điều kiện:
- Đã nghỉ việc và dừng đóng BHXH từ đủ 12 tháng trở lên.
- Không tiếp tục tham gia BHXH (cả bắt buộc và tự nguyện).
- Tổng thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm.
2. Đối với người bắt đầu tham gia từ ngày 01/07/2025
Nhóm đối tượng này sẽ không còn được rút BHXH một lần theo điều kiện “nghỉ việc sau 1 năm” như trước. Việc rút BHXH một lần chỉ được giải quyết trong các trường hợp đặc biệt sau:
- Đủ tuổi nghỉ hưu nhưng thời gian đóng BHXH chưa đủ 15 năm và không tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện.
- Ra nước ngoài để định cư (có giấy tờ chứng minh hợp pháp).
- Mắc một trong các bệnh hiểm nghèo: Ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, nhiễm HIV đã chuyển sang giai đoạn AIDS.
- Người bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc người khuyết tật đặc biệt nặng.
- Sĩ quan, quân nhân, công an… phục viên, xuất ngũ, thôi việc mà không đủ điều kiện hưởng lương hưu.
II. Các điểm mới quan trọng khác cần biết
1. Mở rộng đối tượng đóng BHXH bắt buộc
Luật mới bổ sung các nhóm đối tượng sau phải tham gia BHXH bắt buộc:
- Người làm việc không trọn thời gian (part-time) có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn mức lương tối thiểu vùng.
- Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng lương.
2. Cải cách thủ tục hành chính
- Rút ngắn thời gian giải quyết: Thời gian giải quyết hồ sơ hưởng BHXH một lần giảm từ 10 ngày xuống còn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ.
- Thực hiện trực tuyến: Người lao động có thể nộp hồ sơ và nhận kết quả qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc ứng dụng VssID, không bắt buộc phải đến trực tiếp cơ quan BHXH.
3. Quyền lợi khi tạm hoãn hợp đồng
Người lao động trong thời gian tạm hoãn hợp đồng lao động được phép tham gia BHXH tự nguyện để duy trì thời gian đóng liên tục (trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác về việc đóng BHXH bắt buộc).
Ví dụ thực tế
- Ví dụ 1 (Được rút): Anh A đóng BHXH từ năm 2022. Tháng 5/2025 anh nghỉ việc. Đến tháng 6/2026 (sau 12 tháng), nếu anh A không đi làm đóng bảo hiểm lại và tổng thời gian đóng dưới 20 năm, anh A được quyền rút BHXH một lần.
- Ví dụ 2 (Không được rút): Chị B bắt đầu đi làm và đóng BHXH từ tháng 8/2025. Đến năm 2030 chị nghỉ việc. Dù chị B nghỉ ở nhà 12 tháng hay lâu hơn, chị không được phép rút BHXH một lần (trừ khi chị ra nước ngoài định cư hoặc mắc bệnh hiểm nghèo theo danh mục quy định).
Lưu ý quan trọng
- Về bệnh hiểm nghèo: Theo Luật BHXH 2024, thuật ngữ chính xác là “xơ gan mất bù” (bỏ cụm từ “cổ trướng”). Đồng thời, bệnh phong đã bị loại bỏ khỏi danh sách các bệnh được rút BHXH một lần.
- Về bảo lưu thời gian: Nhà nước khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu (điều kiện hưởng lương hưu đã giảm xuống còn 15 năm đóng thay vì 20 năm).
- Người tham gia từ 01/07/2025 tuyệt đối không được áp dụng quy định “nghỉ việc 12 tháng” để rút một lần.
