Thuê lao động ngắn hạn có thể phát sinh nghĩa vụ tham gia BHXH nếu quan hệ thực tế là quan hệ lao động và hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên. Trường hợp hợp đồng dưới 01 tháng thì không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, người sử dụng lao động vẫn cần chi trả thêm cùng kỳ lương một khoản tương đương phần bảo hiểm bắt buộc thuộc trách nhiệm của mình.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Cách xác định |
|---|---|
| Người lao động là công dân Việt Nam, hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên | Thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Hợp đồng lao động dưới 01 tháng | Không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Thỏa thuận mang tên cộng tác viên, khoán việc, thử việc… nhưng thực tế có trả công và có quản lý, điều hành, giám sát | Xét theo bản chất quan hệ lao động để xác định nghĩa vụ tham gia BHXH |
| Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam | Chỉ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên, trừ trường hợp loại trừ theo luật |
| Lao động không trọn thời gian | Vẫn có thể thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nếu thuộc nhóm người lao động theo hợp đồng lao động và có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn mức lương làm căn cứ đóng thấp nhất |
| Về BHYT | Hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên cũng thuộc diện tham gia BHYT |
Mốc dễ nhầm là 01 tháng. Nhiều doanh nghiệp vẫn cho rằng lao động thời vụ không phải tham gia BHXH, BHYT. Tuy nhiên, từ ngưỡng này trở lên, nghĩa vụ đã phát sinh.
II. Cách hiểu đúng để tránh sai
1. Không chỉ nhìn tên hợp đồng
Không thể chỉ dựa vào tên gọi như cộng tác viên, khoán việc hay thử việc để kết luận có hay không có BHXH. Nếu nội dung thể hiện có việc làm, có trả công hoặc tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì vẫn cần xét theo bản chất quan hệ lao động.
2. Dưới 01 tháng không đóng BHXH nhưng chưa phải là hết nghĩa vụ
Nhiều đơn vị chỉ dừng ở kết luận không phải tham gia BHXH. Tuy nhiên, nếu người lao động không thuộc đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHTN thì người sử dụng lao động cần chi trả thêm cùng lúc với kỳ trả lương một khoản tiền tương đương mức mình lẽ ra phải đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc đó cho người lao động.
Ví dụ thực tế
Doanh nghiệp ký hợp đồng 15 ngày với lao động thời vụ thì không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, nhưng vẫn cần trả thêm khoản tương đương phần bảo hiểm bắt buộc thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp. Nếu ký hợp đồng 02 tháng thì thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
3. Lao động part-time và ký liên tiếp nhiều hợp đồng ngắn
Không nên chỉ nhìn vào việc làm bán thời gian hoặc thời lượng ngắn để kết luận không có BHXH. Lao động không trọn thời gian vẫn có thể thuộc diện tham gia nếu đáp ứng điều kiện về nhóm hợp đồng lao động và mức tiền lương làm căn cứ đóng thấp nhất.
Trường hợp ký nhiều hợp đồng ngắn hạn liên tiếp hoặc chia nhỏ thời hạn hợp đồng để né nghĩa vụ bảo hiểm thì vẫn cần xem xét tổng thể bản chất quan hệ lao động và điều kiện áp dụng thực tế.
Lưu ý quan trọng
- Không nên nhầm rằng mọi hợp đồng thời vụ hoặc ngắn hạn đều không có BHXH.
- Hợp đồng từ 01 tháng trở lên vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
- Cấm các hành vi gian dối hoặc dùng thủ đoạn khác để không đóng hoặc đóng không đầy đủ BHXH bắt buộc.
III. Rủi ro xử phạt khi xác định sai
Khi thanh tra, một trong những câu hỏi đầu tiên là doanh nghiệp đang sử dụng lao động theo loại hợp đồng nào và hồ sơ trả lương có phản ánh đúng bản chất quan hệ lao động hay không.
| Hành vi | Mức xử phạt |
|---|---|
| Chậm đóng hoặc đóng không đủ BHXH bắt buộc | Từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng |
| Không đóng BHXH bắt buộc cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia | Từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng |
| Lãi chậm đóng | 0,03%/ngày |
Khi rà soát hồ sơ lao động ngắn hạn, cần kiểm tra 3 điểm: thời hạn hợp đồng, bản chất quản lý lao động và cách chi trả khoản tương đương bảo hiểm với trường hợp dưới 01 tháng.
