Từ ngày 01/7/2025, các đối tượng thuộc diện đóng BHXH bắt buộc được xác định theo Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15. Phạm vi tham gia đã được quy định chi tiết theo từng nhóm, đặc biệt với lao động part-time, chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương.
Mốc áp dụng: từ ngày 01/7/2025.
I. Bảng tra cứu nhanh đối tượng tham gia
| Nhóm đối tượng | Nội dung |
|---|---|
| Người lao động là công dân Việt Nam | Gồm các nhóm tại khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. |
| Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam | Tham gia khi có hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên, trừ trường hợp loại trừ theo luật. |
| Người sử dụng lao động | Gồm cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo luật. |
II. Các nhóm thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc
1. Người lao động là công dân Việt Nam
- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát.
- Cán bộ, công chức, viên chức.
- Công nhân và viên chức quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu.
- Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như quân nhân.
- Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ công an nhân dân; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí.
- Dân quân thường trực.
- Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
- Vợ hoặc chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được cử đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp tại công ty, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, thành viên ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có hưởng tiền lương.
- Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.
- Người làm việc không trọn thời gian thuộc nhóm hợp đồng lao động nêu trên, nếu có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
- Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp tại công ty, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, thành viên ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không hưởng tiền lương.
Ví dụ thực tế
Nhân viên bán hàng part-time ký hợp đồng lao động 6 tháng, làm 4 giờ/ngày, nếu lương tháng đạt hoặc vượt mức lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất thì thuộc diện tham gia. Doanh nghiệp không nên chỉ xem tính chất bán thời gian mà còn phải kiểm tra mức lương tháng so với mức đóng tối thiểu.
2. Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam
Nhóm này tham gia BHXH bắt buộc khi có hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam, trừ các trường hợp:
- Di chuyển nội bộ doanh nghiệp.
- Đã đủ tuổi nghỉ hưu.
- Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
3. Người sử dụng lao động
Gồm cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, hộ kinh doanh, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo quy định của luật.
III. Trường hợp một người thuộc nhiều nhóm và các trường hợp loại trừ
1. Khi một người đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia
Khoản 5 Điều 2 quy định phải xác định theo từng trường hợp cụ thể, không gộp chung. Cần xác định theo từng trường hợp cụ thể, nếu người lao động có nhiều vai trò, việc đăng ký ở nhiều nơi cùng lúc là không đúng.
- Nếu thuộc đối tượng người lao động theo hợp đồng tại điểm a và điểm l khoản 1 Điều 2 và giao kết hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động thì tham gia theo hợp đồng lao động giao kết đầu tiên.
- Nếu đồng thời thuộc nhóm cán bộ, công chức, viên chức hoặc nhóm quản lý có hưởng lương mà lại có thêm hợp đồng lao động thì tham gia theo nhóm ưu tiên mà luật quy định.
- Nếu đồng thời là người quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã ở nhiều nơi thì tham gia theo nơi đầu tiên.
- Các trường hợp đồng thời thuộc nhiều nhóm khác thì áp dụng đúng thứ tự và nguyên tắc ưu tiên theo khoản 5 Điều 2 và quy định chi tiết của Chính phủ.
2. Các trường hợp không thuộc diện tham gia
- Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng.
- Lao động là người giúp việc gia đình.
- Đối tượng tại điểm m và điểm n khoản 1 Điều 2 đã đủ tuổi nghỉ hưu, trừ trường hợp còn thiếu không quá 06 tháng thì thực hiện theo quy định của luật và hướng dẫn chi tiết.
Lưu ý quan trọng
Cần soát lại hồ sơ lao động, quyết định bổ nhiệm và hợp đồng đang có hiệu lực để xác định đúng nhóm tham gia, tránh bị truy thu sau này. Đừng chỉ nhìn vào chức danh mà bỏ qua tình trạng hưởng lương hưu, tuổi nghỉ hưu hoặc việc một người đang đồng thời thuộc nhiều nhóm.
IV. Hướng dẫn áp dụng thực tế
Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025, có hiệu lực từ 01/7/2025, hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Bảo hiểm xã hội về BHXH bắt buộc, trong đó làm rõ thêm đối tượng tham gia như chủ hộ kinh doanh và cách xác định khi một người thuộc nhiều nhóm.
- Kiểm tra đúng bản chất hợp đồng: dù không mang tên hợp đồng lao động nhưng nếu có nội dung quản lý, trả lương thì vẫn cần đối chiếu theo nhóm tham gia.
- Kiểm tra mức lương tháng của lao động part-time có đạt mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất hay không.
- Kiểm tra chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và có thuộc trường hợp loại trừ do đủ tuổi nghỉ hưu hay không.
Ví dụ thực tế
Các trường hợp dễ nhầm gồm: chủ hộ kinh doanh cá thể có đăng ký kinh doanh; người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương; người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Doanh nghiệp nên đối chiếu theo từng nhóm tại Điều 2, không suy luận theo chức danh bên ngoài.
