Chủ hộ kinh doanh chỉ được đăng ký BHXH bắt buộc khi thuộc đúng nhóm áp dụng và nộp hồ sơ trong 30 ngày kể từ ngày phát sinh nghĩa vụ tham gia. Hai điểm dễ sai: xác định sai thời điểm thuộc diện và chuẩn bị thiếu mẫu hồ sơ khi nộp.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Nội dung | Thông tin cần biết |
|---|---|
| Nhóm áp dụng sớm | Chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc đối tượng tham gia từ 01/7/2025 |
| Nhóm áp dụng sau | Chủ hộ kinh doanh của các hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh còn lại thuộc đối tượng tham gia từ 01/7/2029 |
| Thời hạn nộp hồ sơ | Trong 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia |
| Hồ sơ cốt lõi | Mẫu TK1-TS; một số trường hợp kèm TK3-TS |
| Giấy tờ có thể yêu cầu đối chiếu | Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh |
| Nơi nộp | Cơ quan BHXH hoặc nộp điện tử qua cổng dịch vụ công/hệ thống theo hướng dẫn |
Mốc cần nhớ: 01/7/2025, 01/7/2029 và thời hạn nộp hồ sơ 30 ngày.
II. Cách đăng ký tham gia
1. Xác định đúng thời điểm mình thuộc diện tham gia
Không phải mọi chủ hộ kinh doanh đều có cùng một mốc thời gian áp dụng.
- Nếu là chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai thì thuộc diện từ 01/7/2025.
- Nếu là chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh còn lại thì thuộc diện từ 01/7/2029.
- Không có mốc áp dụng riêng năm 2027 cho hộ nộp thuế khoán trong dữ kiện đã xác định.
2. Chuẩn bị hồ sơ và nộp đúng nơi
Khi đã thuộc đối tượng, chủ hộ nộp hồ sơ trong thời hạn 30 ngày. Việc xác định ngày bắt đầu phát sinh nghĩa vụ cần chính xác để tránh nộp chậm.
- Hồ sơ cốt lõi: Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT mẫu TK1-TS.
- Hồ sơ có thể kèm theo: mẫu TK3-TS theo một số hướng dẫn nghiệp vụ dành cho thông tin đơn vị/hộ kinh doanh.
- Giấy tờ có thể cần đối chiếu: bản sao Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.
- Nơi nộp: trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc điện tử qua cổng dịch vụ công/hệ thống do cơ quan BHXH hướng dẫn.
Ví dụ thực tế
Một chủ hộ đã đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai cần kiểm tra thời điểm thuộc diện tham gia để nộp hồ sơ trong 30 ngày. Cần rà soát việc có cần bổ sung TK3-TS hoặc giấy đăng ký hộ kinh doanh để đối chiếu hay không.
III. Mức đóng và trường hợp không thuộc diện tham gia
1. Mức đóng và căn cứ đóng
Cần lưu ý: căn cứ đóng không phải thu nhập tháng thông thường, mà là tiền lương làm căn cứ đóng do chủ hộ lựa chọn.
| Nội dung | Mức áp dụng |
|---|---|
| Mức tiền lương làm căn cứ đóng | Thấp nhất bằng mức tham chiếu, cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu |
| Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc | 3% quỹ ốm đau và thai sản + 22% quỹ hưu trí và tử tuất = 25% |
| Nếu tính gộp cả BHYT | Thêm 4,5%, tổng cộng 29,5% trên mức tiền lương làm căn cứ đóng đã chọn |
2. Trường hợp không thuộc đối tượng
Không áp dụng với các trường hợp sau:
- Đang hưởng lương hưu.
- Đang hưởng trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng.
- Đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định, trừ trường hợp thời gian đóng BHXH còn thiếu tối đa 06 tháng.
Lưu ý quan trọng
Nhiều chủ hộ chỉ nhìn vào việc có đăng ký kinh doanh mà quên kiểm tra tình trạng đang hưởng chế độ hoặc độ tuổi nghỉ hưu, dẫn đến xác định sai nghĩa vụ tham gia.
IV. Rủi ro nếu không tham gia hoặc trốn đóng
Nếu đã thuộc diện áp dụng mà không tham gia hoặc trốn đóng, chủ hộ có thể bị xử phạt và truy thu. Cơ quan chức năng sẽ kiểm tra thời điểm phát sinh nghĩa vụ và hồ sơ đăng ký ban đầu có nộp đúng hạn không.
| Hành vi | Mức xử lý |
|---|---|
| Không đóng BHXH bắt buộc | Phạt 18% – 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng |
| Trốn đóng BHXH bắt buộc | Phạt 50 – 75 triệu đồng nếu chưa đến mức truy cứu hình sự |
| Biện pháp khắc phục | Nộp đủ tiền nợ và lãi chậm đóng 0,03%/ngày |
Cần kiểm tra ba điểm: đúng nhóm áp dụng, đúng thời hạn 30 ngày, đúng bộ hồ sơ thực tế phải nộp. Chỉ cần lệch một trong ba điểm này rất dễ phát sinh xử phạt hoặc phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.
