Việc trả lương bằng sản phẩm hoặc bằng USD không áp dụng giống nhau cho mọi trường hợp. Điểm quan trọng là tiền lương trong hợp đồng lao động và tiền lương thực trả phải được thanh toán bằng tiền. Nhiều doanh nghiệp nhầm giữa lương theo sản phẩm và trả lương bằng sản phẩm: hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Người lao động là công dân Việt Nam thì nhận lương bằng Đồng Việt Nam; người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có thể thỏa thuận trả lương bằng ngoại tệ, ví dụ USD.
I. Bảng tra cứu nhanh
| Trường hợp | Cách hiểu đúng | Kết luận |
|---|---|---|
| Trả lương bằng sản phẩm, hàng hóa, hiện vật | Dùng chính sản phẩm hoặc hàng hóa để thanh toán tiền lương | Không phù hợp |
| Lương theo sản phẩm | Tiền lương được tính theo số lượng, chất lượng sản phẩm hoàn thành | Được áp dụng, nhưng khi trả vẫn thanh toán bằng tiền |
| Trả lương bằng USD cho người lao động Việt Nam | Tiền lương không trả bằng Đồng Việt Nam | Không phù hợp |
| Trả lương bằng USD cho người lao động nước ngoài tại Việt Nam | Các bên thỏa thuận trả lương bằng ngoại tệ trong hợp đồng lao động | Có thể áp dụng |
Cần lưu ý: doanh nghiệp tính lương theo sản phẩm là hợp lệ, nhưng khi thanh toán vẫn phải trả bằng tiền, không phải giao sản phẩm thay thế.
II. Hiểu đúng về hình thức trả lương
1. Trả lương bằng sản phẩm và lương theo sản phẩm khác nhau thế nào?
Bản chất nằm ở sự khác biệt giữa cách tính lương và cách thanh toán:
- Lương theo sản phẩm: doanh nghiệp xác định số tiền lương dựa trên số lượng, chất lượng sản phẩm hoàn thành, theo định mức lao động và đơn giá sản phẩm.
- Trả lương bằng sản phẩm: doanh nghiệp dùng chính sản phẩm, hàng hóa hoặc hiện vật để thanh toán thay cho tiền.
Nhiều đơn vị nghĩ rằng đã áp dụng lương theo sản phẩm thì có thể trả bằng hàng hóa làm ra. Cách hiểu này dễ dẫn đến vi phạm về hình thức trả lương.
Ví dụ thực tế
Một xưởng may tính lương công nhân theo số lượng áo hoàn thành trong tháng là cách tính lương theo sản phẩm. Tuy nhiên, nếu cuối tháng xưởng giao áo thành phẩm để thay cho tiền lương thì đó là trả lương bằng sản phẩm, không đúng quy định.
2. Trả lương bằng USD theo từng nhóm người lao động
Với người lao động là công dân Việt Nam, tiền lương được trả bằng Đồng Việt Nam. Doanh nghiệp cần tránh ghi lương bằng USD trong hợp đồng hoặc thanh toán thực tế bằng USD cho lao động Việt Nam.
Với người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam, các bên có thể thỏa thuận trả lương bằng ngoại tệ, ví dụ USD.
Lưu ý quan trọng
Nếu hợp đồng lao động, bảng lương và chứng từ chi trả không thống nhất về đồng tiền thanh toán, rủi ro phát sinh khi rà soát hồ sơ.
III. Yêu cầu khi doanh nghiệp trả lương
Dù áp dụng cách tính lương nào, người sử dụng lao động vẫn cần bảo đảm việc trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn và bằng tiền cho người lao động.
- Mỗi lần trả lương cần thông báo bảng kê trả lương.
- Bảng kê cần thể hiện rõ tiền lương, tiền làm thêm giờ, tiền làm ban đêm và các khoản khấu trừ nếu có.
- Nếu áp dụng lương theo sản phẩm thì hồ sơ nên thể hiện rõ sản lượng, chất lượng hoàn thành, đơn giá sản phẩm và số tiền thực trả.
Hợp đồng lao động cần thể hiện rõ hình thức trả lương. Nếu không, doanh nghiệp có thể gặp rủi ro khi kiểm tra.
IV. Rủi ro khi trả lương sai hình thức
Nếu doanh nghiệp trả lương bằng sản phẩm, hàng hóa, hiện vật hoặc trả bằng ngoại tệ không đúng đối tượng được phép thì có thể bị xem là trả lương không đúng quy định về hình thức trả lương và bị xử phạt vi phạm hành chính.
| Nội dung | Mức xử phạt được nêu |
|---|---|
| Một số hành vi vi phạm quy định về tiền lương | Từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với cá nhân |
| Hành vi trả không đủ lương theo thỏa thuận, vi phạm từ 01 người đến 10 người lao động | Từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng |
| Tổ chức vi phạm | Bị phạt gấp đôi mức phạt đối với cá nhân |
Mức phạt áp dụng cho vi phạm từ 01 đến 10 người lao động; mức phạt tăng dần theo số lượng người vi phạm.
Lưu ý quan trọng
- Nhầm giữa lương theo sản phẩm với trả lương bằng sản phẩm.
- Trả USD cho người lao động Việt Nam.
- Không ghi rõ hình thức trả lương trong hợp đồng lao động.
- Không quy đổi đúng cho bảo hiểm xã hội và thuế.
Khi rà soát hồ sơ nội bộ, cần kiểm tra lại hợp đồng lao động, bảng lương, phiếu lương và đồng tiền thanh toán thực tế. Cần nhìn đúng bản chất: được tính lương theo sản phẩm, nhưng khi trả lương vẫn là trả bằng tiền.
