Công ty có dưới 10 người lao động không bắt buộc thành lập công đoàn cơ sở. Việc thành lập công đoàn cơ sở dựa trên nguyên tắc tự nguyện của người lao động, không phụ thuộc vào số lượng lao động dưới hay trên 10 người. Nhiều doanh nghiệp hiểu sai: có người cho rằng ít lao động thì không liên quan, người khác lại nghĩ có đủ số lượng nhất định thì đương nhiên phải lập. Cả hai cách hiểu này đều chưa chính xác.
I. Thông tin quan trọng nhất
| Nội dung | Kết luận |
|---|---|
| Doanh nghiệp dưới 10 lao động có phải thành lập công đoàn cơ sở? | Không đặt ra nghĩa vụ bắt buộc chỉ vì số lao động dưới 10 người. |
| Căn cứ thành lập công đoàn cơ sở | Dựa trên sự tự nguyện của người lao động. |
| Điều kiện có thể thành lập | Có từ 05 đoàn viên hoặc 05 người lao động trở lên có đơn tự nguyện gia nhập Công đoàn Việt Nam và được công đoàn cấp trên có thẩm quyền công nhận. |
| Nếu chưa có công đoàn cơ sở | Doanh nghiệp vẫn cần tôn trọng, tạo điều kiện, không cản trở nếu người lao động có nhu cầu thành lập. |
| Kinh phí công đoàn | Vẫn đóng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động, kể cả khi chưa có công đoàn cơ sở. |
Mốc dễ nhớ: 05 người tự nguyện là điều kiện để có thể thành lập công đoàn cơ sở; 2% là mức kinh phí công đoàn doanh nghiệp vẫn phải đóng.
II. Khi nào có thể thành lập công đoàn cơ sở?
1. Điều kiện tối thiểu
Nếu có từ 05 đoàn viên hoặc 05 người lao động trở lên có đơn tự nguyện gia nhập Công đoàn Việt Nam và được công đoàn cấp trên có thẩm quyền công nhận, doanh nghiệp có thể thành lập công đoàn cơ sở.
Nếu không đủ từ 05 người hoặc người lao động không tự nguyện gia nhập, thì chưa đặt ra việc thành lập. Doanh nghiệp thường lấy số lượng lao động làm tiêu chí chính, nhưng bản chất lại nằm ở ý chí tự nguyện của người lao động.
Ví dụ thực tế
Một công ty có 8 lao động nhưng chỉ có 3 người muốn gia nhập Công đoàn Việt Nam thì chưa đủ điều kiện để thành lập công đoàn cơ sở. Ngược lại, nếu có 5 người làm đơn tự nguyện gia nhập và được công đoàn cấp trên công nhận thì có thể thực hiện thủ tục thành lập.
III. Doanh nghiệp cần làm gì khi chưa có công đoàn cơ sở?
1. Nghĩa vụ của doanh nghiệp
Doanh nghiệp không có nghĩa vụ chủ động thành lập công đoàn cơ sở thay cho người lao động. Tuy nhiên, nếu người lao động có nhu cầu thành lập công đoàn, doanh nghiệp cần tôn trọng, tạo điều kiện và không cản trở. Nhiều đơn vị cho rằng đây là việc nội bộ của người lao động nên không cần quan tâm, nhưng khi có tranh chấp, vấn đề đầu tiên thường được hỏi là doanh nghiệp có gây khó khăn gì không.
2. Kinh phí công đoàn vẫn phải đóng
Dù có hay chưa có công đoàn cơ sở, doanh nghiệp vẫn đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động. Nhiều doanh nghiệp nhầm rằng chưa có công đoàn cơ sở thì chưa phải đóng kinh phí công đoàn.
Lưu ý quan trọng
- Không có công đoàn cơ sở không đồng nghĩa với không phát sinh kinh phí công đoàn.
- Doanh nghiệp dưới 10 lao động vẫn nên tự rà soát phần quỹ lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội để tránh thiếu số phải đóng.
IV. Mức xử phạt nếu không đóng kinh phí công đoàn đúng quy định
Doanh nghiệp có hay không có công đoàn cơ sở vẫn thuộc diện xem xét về nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn. Cơ quan chức năng thường kiểm tra kỹ phần này khi xem xét hồ sơ lao động và quỹ lương.
| Hành vi | Mức phạt |
|---|---|
| Chậm đóng, đóng không đúng mức hoặc đóng không đủ số người thuộc diện phải đóng | Phạt tiền từ 12% đến dưới 15% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính, nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng. |
| Không đóng kinh phí công đoàn cho toàn bộ người lao động thuộc đối tượng phải đóng | Phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính, nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng. |
Điểm cần nhớ nhanh: mức đóng là 2%; mức phạt có thể lên đến 20% số tiền phải đóng, nhưng trần phạt là 75.000.000 đồng.
Lưu ý quan trọng
Lỗi phổ biến nhất là cho rằng doanh nghiệp dưới 10 lao động thì không phải quan tâm đến công đoàn. Thực tế, doanh nghiệp vẫn cần tách rõ 2 vấn đề khác nhau: một bên là thành lập công đoàn cơ sở theo sự tự nguyện, một bên là nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn. Hãy kiểm tra lại hồ sơ lao động, danh sách tham gia bảo hiểm xã hội và phần kinh phí công đoàn để tránh phát sinh xử phạt không đáng có.
